^ بازگشت به بالا
دانلود english 4 you آموزش یوگا به زبان فارسی آموزش زبان english today
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 6 , از مجموع 6

روح مجرد[زندگی نامه سید هاشم حداد]


  1. #1

    تاریخ عضویت
    Dec 2008
    نوشته ها
    39,636
    تشکر
    378
    تشکر شده : 19,712
    McAfee Firefox Windows-XP IR-TCI
    امتیاز 
    66371334
    پیش فرض روح مجرد[زندگی نامه سید هاشم حداد]
    روح مجرد[زندگی نامه سید هاشم حداد]

    روح مجرد[زندگی نامه سید هاشم حداد]



    بسم الله الرحمن الرحيم



    مدخل‌
    هُوَ العَليمُ الحَكيمُ

    اي‌ نور مطلق‌! و اي‌ روح‌ مجرّد! اي‌ حَدّاد! تو پيوسته‌ دريائي‌ بودي‌ كه‌ بر طالبان‌ حقيقت‌ و پويندگان‌
    سُبُل‌ سلام‌، از سرشاري‌ و فَيَضان‌ و مَلآن‌ خود ريزش‌ مي‌نمودي‌!
    امواج‌ اين‌ درياي‌ ژرف‌ و بي‌كرانه‌، توحيد و معرفت‌ بود؛ و مواليد و فرآورده‌هاي‌ آبهاي‌ فراوان‌ آن‌،
    حجّت‌ و برهان‌، روشنائي‌ و ايقان‌، كشف‌ و شُهود، و بصيرت‌ و إتقان‌ (كه‌ چون‌ دريا موج‌ ميزد و با آن‌،
    نور و علم‌، روشني‌ و ايضاح‌، بينائي‌ و عرفان‌ نمودار مي‌شد و واقعيّتش‌ را بر جويندگان‌ راه‌ حقّ و
    سالكان‌ سبيل‌ فناء و اندكاك‌ در ذات‌ اقدس‌ احديّت‌ نشان‌ ميداد).
    حِلم‌ و بردباري‌، صبر و شكيبائي‌، تحمّل‌ و استقامت‌، و تمكّن‌ در شدائد و مصائب‌، در حكم‌ دو كناره‌ و
    دو ساحل‌ اين‌ شطّ وسيع‌ و درياي‌ عريض‌ بود كه‌ حافظ‌ و نگهبان‌ و پاسدار و مرزبان‌ اين‌ درياي‌ موّاج‌
    و پرخروش‌ و سرشار از علمت‌ بود كه‌ نمي‌گذاشت‌ آبها بيرون‌ بريزد، و كثرت‌ علم‌ طغيان‌ كند، و زمام‌
    از دست‌ برود، و گفتاري‌ يا كلامي‌ را مافوق‌ طاقت‌ اهل‌ عالم‌ بر آنان‌ تحميل‌ نمايد.
    و آنچه‌ در زمرة‌ جواهرات‌ و اشياء نفيسه‌ و درّ و مرجان‌ و مرواريد اين‌ دريا به‌ شمار مي‌آمد و گوهر
    گرانبهاي‌ حاصل‌ اين‌ بحر عميق‌ بود، همانا تقوي‌ و طهارت‌ و نور و عرفان‌ بود كه‌ بر جهان‌ انسانيّت‌
    به‌ عنوان‌ صافي‌ترين‌ ارمغان‌ ملكوتي‌ ارزاني‌ ميشد.
    فَالسَّلامُ عَليكَ يَومَ وُلِدْتَ وَ يَومَ مُتَّ وَ يَومَ تُبْعَثُ حَيًّا.
    بِسْـمِ اللَهِ الـرَّحْمَنِ الـرَّحِيمِ
    اللَهُ نُورُ السَّمَـ'وَ'تِ وَ الاْرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَو'ةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي‌ زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنـَّهَا كَوْكَبٌ
    دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِن‌ شَجَرَةٍ مُبَـ'رَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لاَ شَرْقِيَّةٍ وَ لاَ غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِي‌´ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ
    عَلَي‌' نُورٍ يَهْدِي‌ اللَهُ لِنُورِهِ مَن‌ يَشَآءُ وَ يَضْرِبُ اللَهُ الاْمْثَـ'لَ لِلنَّاسِ وَ اللَهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ * فِي‌ بُيُوتٍ أَذِنَ اللَهُ أَن‌
    تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ و يُسَبِّحُ لَهُ و فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ ا لاْ صَالِ * رِجَالٌ لاَ تُلْهِيهِمْ تِجَـ'رَةٌ وَ لاَ بَيْعٌ عَن‌ ذِكْرِ
    اللَهِ وَ إِقَامِ الصَّلَو'ةِ وَ إِيتَآءِ الزَّكَو'ةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الاْبْصَـ'رُ * لِيَجْزِيَهُمُ اللَهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا
    وَ يَزِيدَهُمْ مِن‌ فَضْلِهِ وَ اللَهُ يَرْزُقُ مَن‌ يَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ.[1]
    هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلَي‌ حَقِيقَةِ الْبَصِيرَةِ، وَ بَاشَرُوا رُوحَ الْيَقِينِ، وَاسْتَلاَنُوا مَا اسْتَوْعَرَهُ الْمُتْرَفُونَ، وَ أَنِسُوا بِمَا
    اسْتَوْحَشَ مِنْهُ الْجَاهِلُونَ، وَصَحِبُوا الدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الاْعْلَي‌. أُولآئِكَ خُلَفَآءُ اللَهِ فِي‌ أَرْضِهِ،
    وَ الدُّعَاةُ إلَي‌ دِينِهِ، ءَاهِ ءَاهِ، شَوْقًا إلَي‌ رُؤْيَتِهِمْ![2]
    «امواج‌ علم‌ بر اساس‌ حقيقت‌ ادراك‌ و بصيرت‌ بر آنها هجوم‌ برد و به‌ يكباره‌ آنانرا احاطه‌ نمود؛ و
    جوهرة‌ ايمان‌ و يقين‌ را به‌ جان‌ و دل‌ خود مسّ كردند؛ و آنچه‌ را كه‌ خوشگذرانها سخت‌ و ناهموار
    داشتند، نرم‌ و ملايم‌ و هنجار انگاشتند؛ و به‌ آنچه‌ جاهلان‌ از آن‌ در دهشت‌ و ترس‌ بودند اُنس‌ گرفتند.
    فقط‌ با بدن‌ خاكي‌ خود همنشين‌ دنيا شدند، با روح‌هائي‌ كه‌ به‌ بلندترين‌ قلّه‌ از ذِروة‌ قدس‌ عالم‌ ملكوت‌
    آويخته‌ بود. ايشانند در روي‌ زمين‌ جانشينان‌ خدا، و داعيان‌ بشر بسوي‌ دين‌ خدا.
    آه‌ آه‌، چقدر اشتياق‌ زيارت‌ و ديدارشان‌ را دارم‌!»
    بِسْمِ اللَهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
    مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَـ'هَدُوا اللَهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم‌ مَن‌ قَضَي‌' نَحْبَهُ و وَ مِنْهُم‌ مَن‌ يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُوا
    تَبْدِيلاً.[3]
    يادنامة‌ ارتحال‌ إنسانُ العَينِ وَ عَينُ الاءنسانِ الَّذي‌ لَم‌ يَأْتِ الزّمانُ بمِثلِه‌، العارِفُ الكاملُ المُتَحقِّقُ بحَقيقَةِ
    العبوديّة‌، نُقطَةُ الوَحدَةِ بَينَ قَوْسَيِ الاحَديّةِ وَالواحِديَّة‌: حضرت‌ آقاي‌ حاجّ سيّد هاشم‌ موسوي‌ حدّاد در 12
    ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ 1404 هجريّة‌ قمريّه‌.
    ( 12 ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ 1404 ) (تاريخ‌ كتابت‌ اوّل‌ محرّم‌ 1405[4])

    ّّديباچه‌
    بِسم‌ اللَهِ الرَّحمَن‌ الرَّحيم‌ّ


    وَ لَمْ يَزَلْ سَيِّدِي‌ بِالْحَمْدِ مَعْرُوفا وَ لَمْ يَزَلْ سَيِّدِي‌ بِالْجُودِ مَوْصُوفا (1)
    وَ كَانَ إذْ لَيْسَ نُورٌ يُسْتَضَآءُ بِهِ وَ لاَ ظَلاَمَ عَلَي‌ ا لاْ فَاقِ مَعْكُوفا (2)
    فَرَبُّنَا بِخِلاَفِ الْخَلْقِ كُلِّهِم وَ كُلِّ مَا كَانَ فِي‌ الاْوْهَامِ مَوْصُوفا (3)
    وَ مَنْ يُرِدْهُ عَلَي‌ التَّشْبِيهِ مُمْتَثِلاً يَرْجِعْ أَخَا حَصَرٍ بِالْعَجْزِ مَكْتُوفا (4)
    وَ فِي‌ الْمَعَارِجِ يُلْقِي‌ مَوْجُ قُدْرَتِهِ مَوْجًا يُعَارِضُ طَرْفَ الرُّوحِ مَكْفُوفا (5)
    فَاتْرُكْ أَخَا جَدَلٍ فِي‌ الدِّينِ مُنْعَمِقًا قَدْ بَاشَرَ الشَّكُّ فِيهِ الرَّأْيُ مَأْوُوفا (6)
    وَ اصْحَبْ أَخَا ثِقَةٍ حُبًّا لِسَيِّدِه وَ بِالْكَرَامَاتِ مِنْ مَوْلاَهُ مَحْفُوفا (7)
    أَمْسَي‌ دَلِيلَ الْهُدَي‌ فِي‌ الاْرْضِ مُبْتَسِمًا وَ فِي‌ السَّمَآءِ جَمِيلَ الْحَالِ مَعْرُوفا (8)[5]
    1 ـ لايزال‌ و پيوسته‌ در ازل‌ آقاي‌ من‌ و مولاي‌ من‌، به‌ محمود بودن‌ و مورد حمد و ستايش‌ قرار
    گرفتن‌ معروف‌ بود؛ و پيوسته‌ از ازل‌ آقاي‌ من‌ به‌ صفت‌ جود و عطا و انفاق‌ بر عالم‌ كائنات‌ موصوف‌
    بود.
    2 ـ و ذات‌ اقدسش‌ قديم‌ بود و وجود داشت‌ در وقتيكه‌ نوري‌ نبود تا از پرتو آن‌ روشني‌ گرفته‌ شود، و
    ظلمتي‌ نبود تا بر آفاق،‌ زنگار قيد و عدم‌ را بگسترد.
    3 ـ بنابراين‌، پروردگار ما به‌ خلاف‌ جميع‌ مخلوقات‌ است‌، و به‌ خلاف‌ آنچه‌ كه‌ در دائرة‌ فكرت‌ و وهم‌
    و انديشه‌ به‌ وصف‌ درآيد.
    4 ـ و كسيكه‌ بخواهد بنا بر سبيل‌ تشبيه‌، مِثلي‌ و مانندي‌ براي‌ وي‌ بجويد، با خستگي‌ و واماندگي‌ باز
    گردد در حاليكه‌ دو كتف‌ بالهاي‌ تفكّرش‌ به‌ بند عجز و ناتواني‌ بسته‌ شده‌ است‌.
    5 ـ و در بلنديهاي‌ معرفت‌ او، موج‌ قدرتش‌ چنان‌ موجي‌ مي‌افكند و پرتاب‌ ميكند كه‌ ديدگان‌ روح‌ و
    روان‌ آدمي‌ را كور كرده‌ و جلوي‌ بينش‌ او را ميگيرد.
    6 ـ فلهذا تو از افرادي‌ كه‌ در دين‌ جدل‌ مي‌كنند و در اوهام‌ خود فروميروند و پيوسته‌ با شكّ و ترديد
    و با رأي‌ و انديشة‌ خراب‌ و معيوب‌ نظاره‌ مي‌نمايند كناره‌ بگير و ايشان‌ را در وادي‌ ضلالت‌ و
    گمراهيشان‌ به‌ بوتة‌ نسيان‌ بسپار و در زير خاك‌ فراموشي‌ دفن‌ كن‌.
    7 ـ و با افرادي‌ كه‌ به‌ جهت‌ شدّت‌ مودّت‌ و عشق‌ و محبّت‌ آقا و سيّد و سالارشان‌: خداي‌ متعال‌، داراي‌
    مقام‌ امانت‌ و وثاقت‌ شده‌اند و به‌ كرامات‌ ازليّه‌ و عنايات‌ ملكوتيّة‌ مولايشان‌ محفوف‌ گرديده‌اند،
    مصاحبت‌ نما و همنشين‌ باش‌ و آنان‌ را يار مهربان‌ و رفيق‌ شفيق‌ خود بنما.
    8 ـ آن‌ افرادي‌ كه‌ در روي‌ زمين‌ با بشاشت‌ وجه‌ و انشراح‌ صدر و تبسّم‌ روحي‌ ملكوتي‌، دليلان‌ به‌
    سوي‌ راه‌ هدايت‌ و نجاح‌ و نجات‌ و فلاحند؛ و در آسمان‌ به‌ نيكوئي‌ حال‌ و جمال‌ عقائد و معارف‌ و
    ملكات‌ مشهور و معروف‌ مي‌باشند.


    مقدمه
    بِسْـمِ اللَهِ الـرَّحْمَنِ الـرَّحيم‌

    وَ صَلَّي‌ اللَهُ عَلَي‌ مُحَمَّدٍ وَ ءَالِهِ الطَّاهِرينَ
    وَ لَعْنَةُ اللَهِ عَلَي‌ أعْدا´ئِهِمْ أجْمَعينَ مِنَ ا لاْ نَ إلَي‌ يَوْمِ الدّينِ
    وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلاَّ بِاللَهِ الْعَليِّ الْعَظيم‌
    حَسْبُنا اللَهُ وَ نِعْمَ الْوَكيلُ نِعْمَ الْمَوْلَي‌ وَ نِعْمَ النَّصير

    يكي‌ از شاگردان‌ مكتب‌ اخلاقي‌ و عرفانيِ فريد عصر و حسنة‌ دهر، عارف‌ بي‌بديل‌ و موحّد بي‌نظير،
    سيّد العلمآءِ العامِلين‌ أفضل‌ الفقهآءِ والمجتهدين‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ العظمي‌ حاج‌ سيّد ميرزا علي‌ آقاي‌
    قاضي‌ قدَّس‌ اللهُ تُربتَه‌ المُنيفة‌؛ مرحوم‌ سيّد جليل‌ و عارف‌ نبيل‌ اهل‌ توحيد بحقّ معني‌ الكلمة‌ حاجّ سيّد
    هاشم‌ موسويّ حَدّاد أنارَ اللَهُ شَـَابيبَ قبرِهِ الشّريفِ مِن‌ أنوارِه‌ القاهرَةِ القُدسيَّة‌ ميباشد، كه‌ از قديمي‌ترين‌
    تلامذة‌ آن‌ آيت‌ إلهي‌ محسوب‌، و از قدرتمندترين‌ شاگردان‌ وي‌ در سلوك‌ راه‌ تجريد و در نورديدن‌ و
    پشت‌ سرگذاشتن‌ عالم‌ ملك‌ و ملكوت‌ و نشـآتِ تعيّن‌، و ورود در عالم‌ جبروت‌ و لاهوت‌، و اندكاك‌
    محض‌ و فناي‌ صرف‌ در ذات‌ احديّت‌ حضرت‌ حقّ جلّ و علا مي‌باشد.
    الْحَدّادُ وَ ما أدْراكَ مَا الْحَدّادُ؟!

    ذكر و ياد حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد در كلمات‌ علاّمه‌ آية‌ الله‌ طباطبائي‌ و آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌
    قوچاني‌ و علاّمة‌ لاهيجي‌ انصاري‌
    حقير قبل‌ از تشرّف‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ و آستان‌ بوسي‌ حضرت‌ مولي‌الموحّدين‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ صلواتُ
    الله‌ و مل´ئكتِه‌ أجمعين‌، اوقاتي‌ كه‌ در بلدة‌ طيّبة‌ قم‌ از محضر پر فيض‌ حضرت‌ استاد علاّمه‌ آية‌ الله‌
    طباطبائي‌ قدّس‌اللهُ نفسَه‌ بهرمند مي‌شدم‌، گهگاهي‌ حضرت‌ ايشان‌ نامي‌ از آقاي‌ سيّدهاشم‌ ميبردند كه‌ از
    قدماي‌ تلامذة‌ مرحوم‌ قاضي‌ است‌ و بسيار شوريده‌ و وارسته‌ است‌ و در كربلا سكونت‌ دارد، و مرحوم‌
    قاضي‌ هر وقت‌ به‌ كربلا مشرّف‌ مي‌شوند، در منزل‌ ايشان‌ سكونت‌ ميگزينند.
    اين‌ ببود تا خداوند توفيق‌ تشرّف‌ بدان‌ آستان‌ را مرحمت‌ فرمود؛ و حقير در نجف‌ اشرف‌ به‌ توصية‌
    حضرت‌ استاد علاّمه‌، در امور عرفاني‌ و الهي‌ فقط‌ با حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ قوچاني‌ أفاضَ
    اللهُ تربتَه‌ مِنْ أنواره‌، حَشر و نَشر داشتم‌ و ايشان‌ گاهي‌ نامي‌ از حضرت‌ آقاي‌ حدّاد ميبردند؛ و بعضي‌
    از رفقا كه‌ تلامذة‌ مرحوم‌ قاضي‌ بودند مخصوصاً بعضي‌ از مسافرين‌ و زائرين‌، در محضر آية‌ الله‌
    قوچاني‌ نامي‌ از ايشان‌ برده‌ و احوالپرسي‌ مي‌نمودند؛ و ايشان‌ هم‌ ميفرمودند: در كربلا هستند و
    الحمدللّه‌ حالشان‌ خوب‌ است‌.
    و چون‌ ما در نجف‌ بوديم‌ و به‌ درس‌ و مباحثه‌ مشغول‌، لهذا براي‌ زيارت‌ مرقد مطهّر حضرت‌ سيّد
    الشّهدا عليه‌ السّلام‌ فقط‌ در بعضي‌ از ليالي‌ جمعه‌ و يا بعضي‌ از مواقع‌ زيارتي‌ بود كه‌ به‌ كربلا
    مي‌آمديم‌ و همان‌ شب‌ و يا فرداي‌ آن‌ روز برمي‌گشتيم‌؛ و ديگر مجالي‌ براي‌ پي‌جوئي‌ و ملاقات‌ آقاي‌
    حدّاد نبود.
    اين‌ مدّت‌ قريب‌ هفت‌ سال‌ بطول‌ انجاميد؛ تا روزي‌ در صحن‌ مطهّر، يكي‌ از تلامذة‌ مرحوم‌ قاضي‌ به‌
    نام‌: علاّمة‌ لاهيجي‌ انصاري‌ كه‌ براي‌ زيارت‌ مشرّف‌ شده‌ بود و با حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ در
    وسط‌ صحن‌ ملاقات‌ كرده‌ و ديده‌ بوسي‌ كردند ـ و من‌ هم‌ در آنوقت‌ در معيّت‌ ايشان‌ بودم‌ ـ در ضمن‌
    احوالپرسي‌ها و مكالمات‌، از حضرت‌ آقاي‌ سيّد هاشم‌ نام‌ برد و احوالپرسي‌ نمود؛ و در ميان‌ سخنان‌
    خود گفت‌:
    «مرحوم‌ قاضي‌ خيلي‌ به‌ ايشان‌ عنايت‌ داشت‌، و او را به‌ رفقاي‌ سلوكي‌ معرّفي‌ نمي‌كرد؛ و بر حال‌ او
    ضَنَّت‌ داشت‌ كه‌ مبادا رفقا مزاحم‌ او شوند. او تنها شاگردي‌ است‌ كه‌ در زمان‌ حيات‌ مرحوم‌ قاضي‌
    موت‌ اختياري‌ داشته‌ است‌؛ بعضي‌ اوقات‌ ساعات‌ موت‌ او تا پنج‌ و شش‌ ساعت‌ طول‌ مي‌كشيد.
    و مرحوم‌ قاضي‌ ميفرمود: سيّد هاشم‌ در توحيد مانند سنّيها كه‌ در سنّي‌گري‌ تعصّب‌ دارند، او در توحيد
    ذات‌ حقّ متعصّب‌ است‌؛ و چنان‌ توحيد را ذوق‌ كرده‌ و مسّ نموده‌ است‌ كه‌ محال‌ است‌ چيزي‌ بتواند در
    آن‌ خلل‌ وارد سازد.»
    از اين‌ مكالمه‌ و گفتگو مدّتي‌ مديد نگذشت‌ تا زيارتي‌ حضرت‌ أباعبدالله‌ عليه‌ السّلام‌ پيش‌ آمد و آن‌
    زيارتي‌ نيمة‌ شعبان‌ سنة‌ 1376 هجريّة‌ قمريّه‌ بود كه‌ حقير را توفيق‌ زيارت‌ حاصل‌ و به‌ كربلا مشرّف‌
    شدم‌؛ و در آن‌ سفر توفيق‌ زيارت‌ و دست‌ بوسي‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ را پيدا كردم‌ و تا بيست‌ و
    هشت‌ سال‌ تمام‌ كه‌ ايشان‌ از دار فاني‌ رحلت‌ نمودند يعني‌ در سنة‌ 1404 روابط‌ و صميميّت‌ و ارادت‌
    بنحو اكمل‌ و أتمّ برقرار بود. و تا اين‌ زمان‌ كه‌ هشت‌ سال‌ از ارتحال‌ ايشان‌ ميگذرد، پيوسته‌ يادشان‌ و
    ذكرشان‌ به‌ مراتب‌ بيشتر از پدر در افق‌ خاطره‌ مجسّم‌ است‌. رَحْمَةُ اللَهِ عليه‌ رَحمةً واسعَةً.

    الحدّادُ و ما أدْراكَ ما الحدّادُ؟!
    اين‌ مرد بقدري‌ عظيم‌ و پر مايه‌ بود كه‌ لفظ‌ عظمت‌ براي‌ وي‌ كوتاه‌ است‌؛ بقدري‌ وسيع‌ و واسع‌ بود كه‌
    عبارت‌ وسعت‌ را در آنجا راه‌ نيست‌؛ بقدري‌ متوغّل‌ در توحيد و مندكّ در ذات‌ حقّ متعال‌ بود كه‌ آنچه‌
    بگوئيم‌ و بنويسيم‌ فقط‌ اسمي‌ است‌ و رسمي‌؛ و او از تعيّن‌ خارج‌، و از اسم‌ و رسم‌ بيرون‌ بود.
    آري‌، سيّد هاشم‌ حدّاد كه‌ حقّاً و واقعاً روحي‌ فداه‌، مردي‌ بود كه‌ دست‌ كوتاه‌ ما به‌ دامان‌ بلند او نرسيد؛
    و در اين‌ مدّت‌ مديد در مسافرتهاي‌ همه‌ ساله‌ كه‌ يك‌ بار و بعضي‌ اوقات‌ دو بار اتّفاق‌ مي‌افتاد و دو إلي‌
    سه‌ ماه‌ طول‌ مي‌كشيد و غالباً هم‌ بنده‌ در كربلا بودم‌ و در منزل‌ ايشان‌ وارد بودم‌ و جزو اطفال‌ و
    بچّه‌هاي‌ ايشان‌ به‌ حساب‌ مي‌آمدم‌، ولي‌ معذلك‌ او رفت‌ و ما هنوز خيره‌ و شرمنده‌ و سربه‌ زير در
    برابر آن‌ علوّ و آن‌ مقام‌ و آن‌ جلالت‌ سرافكنده‌ مانده‌ايم‌.
    ايشان‌ قابل‌ توصيف‌ نيست‌. من‌ چه‌ گويم‌ دربارة‌ كسيكه‌ به‌ وصف‌ در نمي‌آيد؛ نه‌ تنها لا يوصَف‌ بود،
    بلكه‌ لا يُدرك‌ و لا يوصَف‌ بود؛ نه‌ آنكه‌ يُدْرك‌ و لايوصَف‌ بود.

    عدم‌ قدرت‌ مصنّف‌ بر شرح‌ احوال‌ و بيان‌ مدارج‌ و معارج‌ حدّاد
    لهذا در نوشتجات‌ حقير از او نامي‌ به‌ چشم‌ نمي‌خورد و شرح‌ حالي‌ به‌ ميان‌ نيامده‌ است‌. حتّي‌ در كتاب‌
    «مهرتابان‌» كه‌ يادنامة‌ استاد بزرگوار حضرت‌ آية‌ الله‌ علاّمة‌ طباطبائي‌ قدَّس‌ اللهُ سرَّه‌ مي‌باشد و در
    آنجا از حالات‌ حضرت‌ قاضي‌ مفصّلاً سخن‌ به‌ ميان‌ آمده‌ است‌ و از احوالات‌ بعضي‌ از شاگردان‌ و
    حتّي‌ اسم‌ شاگردان‌ متسلسِلاً آمده‌ است‌، نامي‌ از سيّد هاشم‌ حدّاد نيست‌! چرا؟! و به‌ چه‌ علّت‌؟! براي‌
    اينكه‌ ايشان‌ به‌ قلم‌ در نمي‌آيد، و در خامه‌ نمي‌گنجد. او شاهباز بلند پروازي‌ است‌ كه‌ هر چه‌ طائر فكر
    و عقل‌ و انديشه‌ اوج‌ بگيرد و بخواهد وي‌ را دريابد، مي‌بيند او برتر و عالي‌تر و راقي‌تر است‌. فَيَرْجِعُ
    الْفِكْرُ خاسِئًا وَ البَصَرُ ذَليلاً وَ البَصيرَةُ كَليلَةً، فَتَبْقَي‌ حَيْرَي‌ لا تَعْرِفُ يَمْنَةً عَن‌ يَسْرَةٍ وَ لا فَوْقًا مِن‌ تَحْتٍ وَ
    لا أمامًا مِن‌ خَلْفٍ.
    آخر چگونه‌ كسي‌ كه‌ محدود به‌ جهات‌ و تعيّنات‌ است‌ توصيف‌ روح‌ مجرّد را كند، و بخواهد آن‌ را در
    قالب‌ آورد و گرداگرد او بچرخد و او را شرح‌ و بيان‌ نمايد؟! در اينجا مي‌بينيم‌ كه‌ چقدر خوب‌ و روشن‌
    گفتار ملاّي‌ رومي‌ بر منصّة‌ حقيقت‌ مي‌نشيند و مصداق‌ خود را در خارج‌ پيدا ميكند:
    من‌ به‌ هر جمعيّتي‌ نالان‌ شدم‌ جفت‌ بدحالان‌ وخوش‌حالان‌ شدم‌
    هركسي‌ از ظنّ خود شد يار من وز درون‌ من‌ نجست‌ اسرار من‌
    سِرّ من‌ از نالة‌ من‌ دور نيست‌ ليك‌ چشم‌ و گوش‌ را آن‌ نور نيست‌
    تن‌ ز جان‌ و جان‌ ز تن‌ مستورنيست ليك‌ كس‌ را ديد جان‌ دستور نيست[6]
    و يا در آنجا كه‌ ميفرمايد:
    گرچه‌ تفسير زبان‌ روشنگر است ‌ليك‌ عشقِ بي‌زبان‌ روشن‌تر است‌
    چون‌ قلم‌ اندر نوشتن‌ مي‌شتافت چون‌ به‌ عشق‌ آمد قلم‌ بر خود شكافت‌
    چون‌ سخن‌ در وصف‌ اين‌ حالت‌ رسيد هم‌ قلم‌ بشكست‌ و هم‌ كاغذ دريد
    عقل‌ در شرحش‌ چو خَر در گل‌ بخفت شرح‌ عشق‌ و عاشقي‌ هم‌ عشق‌ گفت‌
    آفتاب‌ آمد دليل‌ آفتاب گر دليلت‌ بايد از وي‌ رو متاب‌
    از وي‌ ار سايه‌ نشاني‌ ميدهد شمس‌ هر دم‌ نور جاني‌ ميدهد
    سايه‌ خواب‌ آرد ترا هم‌ چون‌ سَمَر[7] چون‌ برآيد شمس‌، انْشَقَّ الْقَمَر
    خود غريبي‌ در جهان‌ چون‌ شمس‌ نيست شمس‌ جان‌ باقئي‌ كش‌ أمْس‌ نيست‌
    شمس‌ در خارج‌ اگر چه‌ هست‌ فرد مثل‌ او هم‌ مي‌توان‌ تصوير كرد
    ليك‌ شمسي‌ كه‌ از او شد هست‌ اَثير نبْودش‌ در ذهن‌ و در خارج‌ نظير
    در تصوّر ذات‌ او را كُنج‌ كو تا در آيد در تصوّر مثل‌ او
    و چقدر خوب‌ و روشن‌ فرمايش‌ مولي‌ الموالي‌ حضرت‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ جا و محلّ خود را
    نشان‌ ميدهد كه‌:
    صَحِبُوا الدُّنْيَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الاْعْلَي‌. أُولَ´ئِكَ خُلَفَآءُ اللَهِ فِي‌ أَرْضِهِ وَ الدُّعَاةُ إلَي‌ دِينِهِ. ءَاهِ
    ءَاهِ، شَوْقًا إلَي‌ رُؤْيَتِهِمْ!
    «در دنيا و عالم‌ طبيعت‌ فقط‌ با بدنهاي‌ خاكي‌ خود همنشيني‌ و برخورد داشتند درحاليكه‌ جانهاي‌ آنها به‌
    آسمان‌ قدس‌ و محلّ رفيع‌ و عالي‌ بسته‌ بود. ايشانند فقط‌ جانشينان‌ خدا در روي‌ زمينش‌ و داعيان‌ او به‌
    سوي‌ دينش‌. آه‌ آه‌، چقدر مشتاق‌ ديدار و زيارتشان‌ هستم‌.»

    سبب‌ تأليف‌ كتاب‌
    امّا از آنجائي‌ كه‌ ولد ارشد و افضل‌ و أعلم‌ آية‌ الله‌ معظّم‌ و حجّة‌ الله‌ مكرّم‌ الهي‌، حضرت‌ حاج‌ سيّد
    ميرزا علي‌ قاضي‌ أعلَي‌ اللهُ مقامَه‌ المُنيف‌: جناب‌ محترم‌ و سرور مكرّم‌ حقير، فخر الفضلا´ءِ العِظام‌ و
    عِماد العَشيرة‌ الفخام‌ و سيّد البَررة‌ الكِرام‌، ولد جسماني‌ و روحاني‌ آن‌ فقيد: آقاي‌ حاج‌ سيّد محمّد حسن‌
    قاضي‌ طباطبائي‌ تبريزي‌ أدامَ اللهُ أيّامَ ظِلاله‌ و بركاتِه‌، كتابي‌ را بالنّسبة‌ مفصّل‌ و مشروح‌ در احوالات‌
    والد ارجمندشان‌: مرحوم‌ قاضي‌ در دست‌ تأليف‌ دارند و شايد بحمدالله‌ و المنّه‌ بزودي‌ آمادة‌ طبع‌ و نشر
    گردد، و در جلد دوّم‌ اين‌ مجموعه‌ شرح‌ حالات‌ و ترجمة‌ تلامذه‌ و شاگردان‌ آن‌ بزرگمرد الهي‌ آمده‌
    است‌، و چندين‌ بار با پيام‌ شفاهي‌ و اينك‌ با رقيمة‌ كريمة‌ خود كتباً از حقير خواسته‌اند تا دربارة‌ حضرت‌
    آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد رضوانُ اللهِ تعالَي‌ عَليه‌ آنچه‌ را كه‌ ميدانم‌ بنويسم‌ و خدمت‌ ايشان‌ تقديم‌ كنم‌؛
    لهذا امتثالاً لامره‌ كه‌ در حقيقت‌ امتثال‌ امر مرحوم‌ والدشان‌ است‌، حقير بر آن‌ شدم‌ كه‌ رساله‌اي‌ گرچه‌
    مختصر باشد، آنهم‌ آنچه‌ در حدود فهم‌ و ادراك‌ حقير بوده‌ است‌، در اينجا گردآورده‌ و به‌ ايشان‌ و به‌
    ارباب‌ سلوك‌ و معرفت‌ تقديم‌ كنم‌، مَع‌ الاِعترافِ بالعَجْز و الاْءقرار بالقُصور.
    وَ مَا تَوْفِيقِي‌´ إِلاَّ بِاللَهِ، عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ؛ وَ هُوَ خَيْرُ الْهادي‌ إلَي‌ سَوآءِ السَّبيل‌.
    و شروع‌ اين‌ رساله‌ در ساعت‌ ضُحَي‌ از روز سه‌ شنبه‌ پانزدهم‌ شهر رجب‌المرجّب‌ سنة‌ يكهزار و
    چهارصد و دوازده‌ هجريّة‌ قمريّه‌، در بلدة‌ طيّبة‌ مشهد مقدّس‌ رضوي‌ عَلي‌ شاهِدِها ءَالافُ التَّحيّةِ و
    الاءكرام‌ و السّلام‌ و الاءنْعام‌ تحقّق‌ پذيرفت‌؛ و به‌ نام‌ روح‌ مجرّد: يادنامة‌ حاجّ سيّد هاشم‌ حدّاد قُدّس‌ سرُّه‌
    ناميده‌ شد.
    وَ أنا العبد الحقير الفقير المسكينُ المُستكين‌
    السّيّد محمّدٌ الحُسَين‌ الحُسينيّ الطِّهرانيّ
    عَفَا اللهُ عَن‌ جرآئِمه‌
    بسم الله الرحمن الرحيم
    روح مجرد / قسمت سوم: تشرف به محضر حداد، سبب شهرت به حداد، عشق مرحوم حداد، خواب و
    خوراک مرحوم حداد
    بخش نخستين:
    مقدّمة‌ تشرّف‌ و توفيق‌ به‌ محضر و ملازمت‌ حضرت‌ حدّاد

    بِسم‌ اللَه‌ الرَّحمن‌ الرَّحيم‌
    وَ صَلَّي‌ اللَهُ عَلَي‌ سَيِّدِنا وَ نَبِيِّنا مُحَمَّدٍ وَ ءَالِهِ الطَّيِّبينَ
    وَ لَعْنَةُ اللَهِ عَلَي‌ أعْدآئِهِمْ أجْمَعينَ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللَهِ الْعَليِّ الْعَظيمِ
    وَ هُوَ حَسْبُنا وَ نِعْمَ الْوَكيلُ نِعْمَ الْمَوْلَي‌ وَ نِعْمَ النَّصيرُ
    تَحَصَّنْتُ بِالْمَلِكِ الْحَيِّ الَّذِي‌ لاَ يَمُوتُ، وَ اعْتَصَمْتُ بِذِي‌ الْعِزَّةِ وَالْعَدْلِ وَ الْجَبَرُوتِ، وَ اسْتَعَنْتُ بِذِي‌
    الْعَظَمَةِ وَ الْقُدْرَةِ وَ الْمَلَكُوتِ عَنْ كُلِّ مَا أَخَافُهُ وَ أَحْذَرُهُ.[8]
    اللَهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ وَ زِدْ وَ بارِكْ عَلَي‌ صاحِبِ الدَّعْوَةِ النَّبَويَّةِ، وَالصَّوْلَةِ الْحَيْدَريَّةِ، وَ الْعِصْمَةِ الْفاطِميَّةِ، وَ
    الْحِلْمِ الْحَسَنيَّةِ، وَ الشَّجاعَةِ الْحُسَيْنيَّةِ، وَ الْعِبادَةِ السَّجّاديَّةِ، وَ الْمَـَاثِرِ الْباقِريَّةِ، وَ ا لاْ ثارِ الْجَعْفَريَّةِ، وَ الْعُلومِ
    الْكاظِميَّةِ، وَ الْحُجَجِ الرَّضَويَّةِ، وَ الْجودِ التَّقَويَّةِ، وَ النَّقاوَةِ النَّقَويَّةِ، وَالْهَيْبَةِ الْعَسْكَريَّةِ، وَ الْغَيْبَةِ الإلَهيَّةِ.
    اللَهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَهُ، وَ سَهِّلْ مَخْرَجَهُ، وَ اجْعَلْنا مِنْ شيعَتِهِ وَ أعْوانِهِ وَ أنْصارِهِ.[9]
    صَلِّ اللَهُمَّ عَلَي‌ التَّجَلّي‌ الاْعْظَمِ، وَ كَمالِ بَهآئِكَ الاْقْدَمِ، شَجَرَةِ الطّورِ، وَ الْكِتابِ الْمَسْطورِ، وَ النّورِ عَلَي‌
    النّورِ في‌ طَخْيآءِ[10] الدَّيْجورِ، عَلَمِ الْهُدَي‌، وَ مُجَلّي‌ الْعَمَي‌، وَ نورِ أقْطارِ الْوَرَي‌، وَ بابِكَ الَّذي‌ مِنْهُ يُؤْتَي‌،
    الَّذي‌ يَمْلاَ الاْرْضَ قِسْطًا وَ عَدْلاً كَما مُلِئَتْ ظُلْمًا وَ جَوْرًا.

    مقدّمة‌ تشرّف‌ به‌ محضر حضرت‌ حدّاد
    در ميان‌ طلاّب‌ و فضلا و علماي‌ نجف‌ اشرف‌ اين‌ قاعده‌ برقرار است‌ كه‌ در ايّام‌ زيارتي‌ مخصوص‌
    حضرت‌ مولي‌ الكَوْنَين‌ أبي‌ عبدالله‌ الحسين‌ سيّد الشّهداء عَليه‌ و عَلي‌ أبيه‌ و اُمِّه‌ و جَدِّه‌ و أخيه‌ و التِّسعةِ
    الطّاهرةِ مِن‌ أبنآئِهِ صَلواتُ اللهِ و سَلام‌ مل´ئكتِهِ المقرَّبينَ و الانبيا´ءِ و المُرسَلينَ، مانند زيارت‌ عَرَفه‌ و
    زيارت‌ أربعين‌ و زيارت‌ نيمة‌ شعبان‌، پياده‌ از نجف‌ اشرف‌ به‌ كربلاي‌ مُعلَّي‌ مشرّف‌ مي‌شوند؛ يا از
    جادّة‌ مستقيم‌ بياباني‌ كه‌ سيزده‌ فرسخ‌ است‌، و يا از جادّة‌ كنار شطّ فرات‌ كه‌ هجده‌ فرسخ‌ است‌. جادّة‌
    بياباني‌ خشك‌ و بي‌آب‌ و علف‌ است‌، ولي‌ مسافرين‌ زودتر ميرسند و يكروزه‌ و يا دو روزه‌ راه‌ را طيّ
    مي‌كنند؛ ولي‌ جادّة‌ كنار شطّ، جادّة‌ ماشين‌ رو نيست‌، جادّة‌ پياده‌ رو و مال‌ رو است‌ و انحراف‌ نيز دارد
    ولي‌ بعوض‌ سرسبز و خرّم‌ است‌ و از زير درختهاي‌ خرما و نخلستانها عبور ميكند، و در هر چند
    فرسخي‌ يك‌ خان‌ و مُضيف‌ خانة‌ وسيع‌ (مهمانخانة‌ ساخته‌ شده‌ از حصير متعلّق‌ به‌ شيوخ‌ أعراب‌ كه‌ در
    آنجا تمام‌ واردين‌ را بطور مجّاني‌ هر چقدر كه‌ بمانند پذيرائي‌ مي‌كنند) وجود دارد كه‌ طلاّب‌ روزها را
    تا به‌ شب‌ راه‌ ميروند و شبها را در آنجا بيتوته‌ مي‌نمايند، و معمولاً سفرشان‌ از راه‌ آب‌ كه‌ اين‌ راه‌ است‌
    دو روز و يا سه‌ روز طول‌ مي‌كشد.
    حقير را در مدّت‌ اقامت‌ هفت‌ سالة‌ در نجف‌ اشرف‌ جز دو بار توفيق‌ تشرّف‌ پياده‌ به‌ كربلا دست‌ نداد؛
    چون‌ مرحومة‌ والده‌ در قيد حيات‌ بودند، و گرچه‌ از رفتن‌ ممانعت‌ نمي‌نمودند ولي‌ چون‌ حقير در ايشان‌
    آثار اضطراب‌ ميديدم‌، خودم‌ داوطلب‌ براي‌ راه‌ پياده‌ نمي‌شدم‌. تا يكي‌ دو سال‌ مانده‌ به‌ آخرين‌ زماني‌ كه‌
    در نجف‌ بوديم‌، ديدم‌ در ايشان‌ آن‌ اضطراب‌ بواسطة‌ آشنائي‌ با خانواده‌هاي‌ نجفي‌ تا اندازه‌اي‌ پائين‌ آمده‌
    است‌، فلهذا ايشان‌ را با بعضي‌ از مسافرين‌ و زائرين‌ ايراني‌ كه‌ بر ما وارد بودند، قبلاً به‌ كربلا روانه‌
    ساختيم‌ و سپس‌ خود با رفقا به‌ راه‌ افتاديم‌.

    دو سفر پيادة‌ حقير به‌ كربلا در معيّت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ قوچاني‌
    در هر دو سفر، حقير در معيّت‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ قوچاني‌ أفاضَ اللهُ علينا مِن‌ رَحَماتِه‌
    و بركاتِه‌ بودم‌، و ايضاً جناب‌ محترم‌ آية‌ الله‌ مرحوم‌ حاج‌ شيخ‌ حسنعلي‌ نجابت‌ شيرازي‌ و جناب‌ محترم‌
    حجّة‌ الاءسلام‌ و المسلمين‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد محمّد مهدي‌ دستغيب‌ شيرازي‌ اخوي‌ كوچكتر مرحوم‌ شهيد
    دستغيب‌ همراه‌ بودند؛ و در سفر دوّم‌ نيز يكي‌ از طلاّب‌ آشنا با آية‌ الله‌ قوچاني‌ به‌ نام‌ سيّد عبّاس‌ يَنگَجي‌
    و يك‌ نفر از ارادتمندان‌ ايشان‌ كه‌ از رجال‌ و معاريف‌ طهران‌ بود مصاحبت‌ داشتند.
    توضيح‌ آنكه‌ اين‌ رَجُل‌ معروف‌ كه‌ حقّاً مردي‌ با صفا و پاكدل‌ و عاشق‌ خاندان‌ ولايت‌ است‌ و الحمدللّه‌
    هم‌ اينك‌ در قيد حيات‌ است‌، در نجف‌ اشرف‌ كه‌ به‌ عنوان‌ زيارت‌ تشرّف‌ حاصل‌ نموده‌ بود، به‌ فقيد
    سعيد آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ گفته‌ بود: من‌ ميخواهم‌ يك‌ روز لباس‌ عملگي‌ در تن‌ كنم‌ و در آن‌ هنگام‌
    كه‌ رواقها را چوب‌ بست‌ نموده‌ و مشغول‌ تعمير و گچكاري‌ و آينه‌ كاري‌ بودند، در ميان‌ عمله‌ها بطور
    ناشناس‌ وارد و مشغول‌ كار شوم‌، از صبح‌ تا به‌ غروب‌ آفتاب‌.
    آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ كه‌ وصيّ رسمي‌ مرحوم‌ قاضي‌ در امر طريقت‌ و اخلاق‌ و سلوك‌ إلي‌ الله‌
    هستند، وي‌ را از اين‌ عمل‌ منع‌ كردند و فرمودند: شما يك‌ مرد معروف‌ و سرشناسي‌ هستي‌، و اين‌ كار
    زيبا و نيكو را هر چه‌ هم‌ پنهان‌ كني‌ بالاخره‌ آشكارا خواهد شد و بر سر زبانها خواهدآمد؛ آنگاه‌ غرور
    و عُجبي‌ كه‌ احياناً براي‌ شما اين‌ عمل‌ به‌ بار مي‌آورد چه‌ بسا ضررش‌ بيشتر از منافع‌ اين‌ عمل‌ پسنديده‌
    باشد. و من‌ اينطور صلاح‌ مي‌بينم‌ كه‌ شما به‌ عوض‌ اين‌ نيّت‌ خير، اينك‌ كه‌ ايّام‌ زيارتي‌ مخصوصة‌ نيمة‌
    شعبان‌ است‌ پياده‌ با ما به‌ كربلا مشرّف‌ شويد! اين‌ كار را كسي‌ نمي‌فهمد؛ تازه‌ اگر هم‌ بفهمد، مثل‌ آن‌
    عمل‌ سرو صدا ايجاد نمي‌كند و عواقب‌ وخيم‌ روحي‌ براي‌ شما ندارد.

    زيارت‌ پياده‌ به‌ كربلا در نيمة‌ شعبان‌ 1376 هجريّة‌ قمريّه‌
    آن‌ مرد محترم‌ اين‌ سخن‌ را پذيرفت‌ و آمادة‌ سفر پياده‌ براي‌ كربلا شد. اين‌ سفر صبح‌ روز دوازدهم‌
    شهر شعبان‌ المعظّم‌ سنة‌ يكهزار و سيصد و هفتاد و شش‌ هجريّة‌ قمريّه‌ بود كه‌ سه‌ روز و دو شب‌
    بطول‌ انجاميد و ما در عصر روز چهاردهم‌ به‌ كربلاي‌ معلّي‌ وارد شديم‌.
    البتّه‌ اين‌ سفر پياده‌ براي‌ مردي‌ كه‌ از كارهاي‌ سخت‌ طلبگي‌ به‌ دور است‌ و ناز پرورده‌ و متنعّم‌ بوده‌
    است‌ چه‌ بسا مشكل‌ بود؛ ولي‌ از آنجائي‌ كه‌ حقيقةً از محبّين‌ و شيعيان‌ و مواليان‌ است‌، لهذا نه‌ تنها اين‌
    راه‌ صعب‌ را همگام‌ با سائر رفقا پيمود، بلكه‌ از عشق‌ و شوريدگي‌ خاصّي‌ برخوردار بود، و بسيار در
    راه‌ گريه‌ ميكرد، و با خود اين‌ غزل‌ حافظ‌ عليه‌ الرّحمة‌ را زمزمه‌ مي‌نمود:
    صبا به‌ لطف‌ بگو آن‌ غزال‌ رعنا را كه‌ سر به‌ كوه‌ و بيابان‌ تو داده‌اي‌ ما را
    شكر فروش‌ كه‌ عمرش‌ دراز باد چرا تفقّدي‌ نكند طوطي‌ شكرخا را
    غرور حسن‌ اجازت‌ مگر نداد اي‌ گل‌ كه‌ پرسشي‌ نكني‌ عندليب‌ شيدا را
    به‌ خُلق‌ و لطف‌ توان‌ كرد صيد اهل‌ نظر به‌ بند و دام‌ نگيرند مرغ‌ دانا را
    ندانم‌ از چه‌ سبب‌ رنگ‌ آشنائي‌ نيست‌ سهي‌ قدان‌ سيه‌ چشم‌ ماه‌ سيما را
    چو با حبيب‌ نشينيّ و باده‌ پيمائي‌ بياد دار محبّان‌ بادپيما را
    جزاين‌قدرنتوان‌ گفت‌ درجمال‌تو عيب‌ كه‌ وضع‌ مهر و وفا نيست‌ روي‌ زيبا را
    در آسمان‌ چه‌ عجب‌ گر به‌ گفته حافظ‌ سماع‌ زُهره‌ به‌ رقص‌ آورد مسيحا را [11]
    و برخي‌ اوقات‌ قدري‌ از رفقا فاصله‌ ميگرفت‌ تا بيشتر به‌ خود مشغول‌ باشد، و راز و نياز و سوز و
    گداز خود را خود بداند. اتّفاقاً از نيمة‌ راه‌ به‌ بعد باران‌ باريد و جادّة‌ مال‌ رو بدون‌ اسفالت‌ گل‌ شده‌ بود،
    و اين‌ مرد بدون‌ هيچ‌ محابا پايش‌ در گل‌ فرو ميرفت‌. تا تقريباً از يك‌ فرسخي‌ كربلا كه‌ آثار شهر از
    دور كم‌ و بيش‌ خود را نشان‌ ميداد، كفشهاي‌ خود را از پا در آورده‌ و به‌ هم‌ گره‌ زد و به‌ اينطرف‌ و
    آن‌ طرف‌ گردن‌ خود آويزان‌ نمود.
    و ما هم‌ با همة‌ رفقا و همراهان‌ خاك‌ آلوده‌ با همان‌ وضع‌ بدون‌ غسل‌ زيارت‌ يكسره‌ به‌ حرم‌ انور
    مشرّف‌ شديم‌.
    اين‌ زيارت‌ تقريباً كمتر از يك‌ ساعت‌ طول‌ كشيد. و از آنجا به‌ سوي‌ قبر حضرت‌ أباالفضل‌ العبّاس‌
    عليه‌ السّلام‌ آمده‌ و با همان‌ حال‌ و كيفيّت‌ آنحضرت‌ را نيز زيارت‌ كرديم‌. و چون‌ يكي‌ از رفقاي‌
    كاظميني‌ و بغدادي‌ كه‌ به‌ نام‌ حاج‌ عبدالزَّهراء گَرْعاوي‌ بود، شب‌ را براي‌ شام‌ در مسافرخانه‌ و
    مسجدي‌ كه‌ وارد شده‌ بود دعوت‌ نموده‌ بود، لهذا چون‌ شب‌ در آمد همة‌ رفقا براي‌ غسل‌ زيارتِ شب‌
    نيمه‌، به‌ حمّام‌ خيمه‌ گاه‌ در آمده‌، غسل‌ نموده‌، و با همديگر حرمين‌ مطهّرين‌ شريفين‌ را زيارت‌ كرده‌، و
    سپس‌ در موعد حاج‌ عبدالزّهراء گرد آمده‌ و تا به‌ صبح‌ به‌ إحياء و شب‌ زنده‌داري‌ و قرائت‌ قرآن‌ و
    دعا مشغول‌، نماز صبح‌ را در حرم‌ مطهّر گزارده‌، و پس‌ از طلوع‌ آفتاب‌ في‌ الجمله‌ استراحت‌ و تمدّد
    اعصابي‌ نموده‌؛ و اينك‌ همه‌ حاضر براي‌ انجام‌ غسل‌ زيارت‌ روز نيمة‌ شعبان‌ و تشرّف‌ به‌ حرمين‌
    شريفين‌ شديم‌.
    پس‌ از اداي‌ زيارت‌ بطور كامل‌، فقط‌ كسي‌ كه‌ عازم‌ نجف‌ بود، بنده‌ در معيّت‌ آية‌ الله‌ قوچاني‌ بودم‌؛
    چون‌ آقا حاج‌ شيخ‌ حسنعلي‌ نجابت‌ و آقا حاج‌ سيّد محمّد مهدي‌ دستغيب‌ از ايران‌ براي‌ زيارت‌ آمده‌
    بودند، و بنا بود با آن‌ شخص‌ محترم‌ براي‌ قبل‌ از ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ خود را به‌ شيراز و به‌ طهران‌
    برسانند؛ و آقاي‌ سيّد عبّاس‌ ميخواست‌ عصر آنروز يا فردا به‌ نجف‌ مراجعت‌ كند، بنابراين‌ بنده‌ با
    حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ عازم‌ نجف‌ بوده‌ و به‌ طرف‌ محلّ سيّارات‌ نجف‌ حركت‌ نموديم.

  • #2

    تاریخ عضویت
    Dec 2008
    نوشته ها
    39,636
    تشکر
    378
    تشکر شده : 19,712
    McAfee Firefox Windows-XP IR-TCI
    امتیاز 
    66371334
    پیش فرض
    سبب‌ شهرت‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ به‌ «حدّاد»
    حقير در بين‌ راه‌ به‌ ايشان‌ عرض‌ كردم‌: ميل‌ داريد برويم‌ و از آقا سيّد هاشم‌ نعل‌بند ديدني‌ كنيم‌؟!
    (چون‌ ايشان‌ در آن‌ زمان‌ به‌ حجّ بيت‌ الله‌ الحرام‌ مشرّف‌ نشده‌ بود، و بواسطة‌ آنكه‌ شغلشان‌ نعل‌سازي‌ و
    نعل‌كوبي‌ به‌ پاي‌ اسبان‌ بود، به‌ سيّد هاشم‌ نعل‌بند در ميان‌ رفقا شهرت‌ داشت‌. بعداً يكي‌ از مريدان‌
    ايشان‌ كه‌ در كربلا ساكن‌ بود و حقّاً نسبت‌ به‌ ايشان‌ ارادت‌ داشت‌ به‌ نام‌ حاج‌ محمّد علي‌ خَلَف‌زاده‌ كه‌
    شغلش‌ كفّاشي‌ بود، شنيديم‌ كه‌ از نزد خود اين‌ شهرت‌ را احتراماً به‌ حدّاد يعني‌ آهنگر تغيير داده‌ است‌؛
    عليهذا رفقا هم‌ از آن‌ به‌ بعد ايشان‌ را حدّاد خواندند.)

    آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ به‌ نجف‌ برگشتند و حقير خدمت‌ حدّاد رسيدم‌
    ايشان‌ در جواب‌ فرمودند: سابقاً دكّان‌ نعل‌سازي‌ ايشان‌ در عَلْوَة‌ (ميدان‌ بار) جنب‌ بلديّه‌ و در وسط‌
    شهر و بسيار نزديك‌ بود، و من‌ آنجا را ميدانستم‌ و ميرفتم‌، امّا اينك‌ تغيير كرده‌ است‌ و بسيار دور است‌
    و من‌ هم‌ بلد نيستم‌؛ و علاوه‌ لازم‌ است‌ كه‌ زودتر به‌ نجف‌ برسم‌، فلهذا الا´ن‌ مجال‌ ندارم‌، باشد براي‌
    وقتي‌ ديگر!
    عرض‌ كردم‌: من‌ الا´ن‌ عجله‌اي‌ براي‌ مراجعت‌ ندارم‌. اجازه‌ ميفرمائيد بمانم‌ و ايشان‌ را زيارت‌ كنم‌؟!
    فرمودند: خوب‌ است‌، مانعي‌ ندارد. لهذا حقير از ايشان‌ خداحافظي‌ نموده‌ و برگشتم‌، و از نزديك‌ عَلْوه‌
    و ميدان‌ بار معروف‌ كربلا نشاني‌ جديد ايشان‌ را جويا شدم‌، گفتند: در بيرون‌ شهر، پشت‌ شُرطه‌ خانه‌،
    در اصْطَبل‌ شرطه‌خانه‌ دكّاني‌ دارد و آنجا كار ميكند.

    اوّلين‌ بار تشرّف‌ مصنّف‌ به‌ محضر حضرت‌ حدّاد
    حقير، خيابان‌ عبّاسي‌ را كه‌ منتهي‌ مي‌شود به‌ شرطه‌ خانه‌ (نظميّه‌ و شهرباني‌) پيمودم‌ تا به‌ آخر، و از
    آنجا اصطبل‌ را جويا شدم‌، نشان‌ دادند. وارد محوّطه‌اي‌ شدم‌ بسيار بزرگ‌ تقريباً به‌ مساحت‌ هزار متر
    مربع‌ و دور تا دور آن‌ طويله‌هاي‌ اسبان‌ بود كه‌ به‌ خوردن‌ علوفة‌ خود مشغول‌ بودند. پرسيدم‌: محلّ سيّد
    هاشم‌ كجاست‌؟ گفتند: در آن‌ زاويه‌.
    بدان‌ گوشه‌ و زاويه‌ رهسپار شدم‌. ديدم‌: دَكّه‌اي‌ است‌ كوچك‌ تقريباً 3*3 متر، و سيّدي‌ شريف‌ تا نيمة‌ بدن‌
    خود را كه‌ در پشت‌ سندان‌ است‌ در زمين‌ فروبرده‌، و بطوريكه‌ كوره‌ از طرف‌ راست‌ و سندان‌ در
    برابر او به‌ هر دو با هم‌ دسترسي‌ دارد، مشغول‌ آهن‌كوبي‌ و نعل‌سازي‌ است‌. يكنفر شاگرد هم‌ در
    دسترس‌ اوست‌.
    چهره‌اش‌ چون‌ گل‌ سرخ‌ برافروخته‌، چشمانش‌ چون‌ دو عقيق‌ مي‌درخشد. گرد و غبار كوره‌ و زغال‌ بر
    سر و صورتش‌ نشسته‌ و حقّاً و حقيقةً يك‌ عالَمي‌ است‌ كه‌ دست‌ به‌ آهن‌ ميبرد و آن‌ را با گاز انبر از
    كوره‌ خارج‌، و بروي‌ سندان‌ مي‌نهد، و با دست‌ ديگر آنرا چكّش‌كاري‌ ميكند. عجبا! اين‌ چه‌ حسابي‌
    است‌؟! اين‌ چه‌ كتابي‌ است‌؟!
    من‌ وارد شدم‌، سلام‌ كردم‌. عرض‌ كردم‌: آمده‌ام‌ تا نعلي‌ به‌ پاي‌ من‌ بكوبيد!
    فوراً انگشت‌ مُسَبِّحه‌ (سَبّابه‌) را بر روي‌ بيني‌ خود آورده‌ اشاره‌ فرمود: ساكت‌ باش‌! آنگاه‌ يك‌ چائي‌
    عالي‌ معطّر و خوش‌ طعم‌ از قوري‌ كنار كوره‌ ريخت‌ و در برابرم‌ گذارد و فرمود: بسم‌ الله‌، ميل‌ كنيد!
    چند لحظه‌اي‌ طول‌ نكشيد كه‌ شاگرد خود را به‌ بهانه‌اي‌ دنبال‌ كاري‌ و خريدي‌ فرستاد. او كه‌ از دكّان‌
    خارج‌ شد، حضرت‌ آقا به‌ من‌ فرمود: آقاجان‌! اين‌ حرفها خيلي‌ محترم‌ است‌؛ چرا شما نزد شاگرد من‌ كه‌
    از اين‌ مسائل‌ بي‌بهره‌ است‌ چنين‌ كلامي‌ را گفتيد؟!

    خواندن‌ حضرت‌ حدّاد داستان‌ روستائي‌ و گاو را از «مثنوي‌» در اوّلين‌ ملاقات‌
    دوباره‌ يك‌ چائي‌ ديگر ريخته‌، و براي‌ خود هم‌ يك‌ استكان‌ ريخته‌، و درحاليكه‌ مشغول‌ كار بود و
    لحظه‌اي‌ كوره‌ و چكّش‌ و گاز انبر آهنگير تعطيل‌ نشد، اين‌ اشعار را با چه‌ لحني‌ و چه‌ صدائي‌ و چه‌
    شوري‌ و چه‌ عشقي‌ و چه‌ جذّابيّت‌ و روحانيّتي‌ براي‌ من‌ خواند:
    روستائي‌ گاو در آخور ببست‌ شير، گاوش‌ خورد و بر جايش‌ نشست‌
    روستائي‌ شد در آخور سوي‌ گاو گاو را مي‌جست‌ شب‌ آن‌ كنجكاو
    دست‌ مي‌ماليد بر اعضاي‌ شير پشت‌ و پهلو، گاه‌ بالا گاه‌ زير
    گفت‌ شير ار روشني‌ افزون‌ بدي‌ زهره‌اش‌ بدريدي‌ و دلخون‌ شدي‌
    اين‌ چنين‌ گستاخ‌ زآن‌ مي‌خاردم‌ كو در اين‌ شب‌ گاو مي‌پنداردم‌
    حق‌ همي‌ گويد كه‌ اي‌ مغرور كور ني‌ ز نامم‌ پاره‌ پاره‌ گشت‌ طور
    كه‌ لَو[12] أنْزَلْنا كِتابًا لِلْجَبَلْ لاَنْصَدَعْ ثُمَّ انْقَطَعْ ثُمَّ ارْتَحَلْ
    از من‌ ار كوه‌ احد واقف‌ بدي‌ پاره‌ گشتيُّ و دلش‌ پر خون‌ شدي‌
    از پدر واز مادر اين‌ بشنيده‌اي‌ لاجرم‌ غافل‌ در اين‌ پيچيده‌اي‌
    گر تو بي‌ تقليد زآن‌ واقف‌ شوي‌ بي‌نشان‌ بي‌جاي‌ چون‌ هاتف‌ شوي[13]‌
    در اين‌ حال‌ شاگرد برگشت‌. آقا فرمود: ميعاد ما و شما ظهر در منزل‌ براي‌ اداي‌ نماز! و نشاني‌ منزل‌
    را دادند.

    نماز ظهر روز نيمة‌ شعبان‌ در منزل‌ حدّاد، و به‌ امامت‌ ايشان‌
    قريب‌ اذان‌ ظهر به‌ منزل‌ ايشان‌ در خيابان‌ عبّاسيّه‌، شارع‌ البريد، جنب‌ منزل‌ حاج‌ صمد دلاّل‌ رفتم‌.
    منزلي‌ ساده‌ و بسيار محقّر، چند اطاق‌ سادة‌ عربي‌ و در گوشه‌اش‌ يك‌ درخت‌ خرما بود، و چون‌ يك‌
    اشكوبه‌ بود ما را به‌ بام‌ رهبري‌ نمودند. در بالاي‌ بام‌ حضرت‌ آقا سجّاده‌ انداخته‌ آمادة‌ نماز بودند، و
    فقط‌ يك‌نفر ارادتمند به‌ ايشان‌ حاج‌ محمّد علي‌ خلف‌زاده‌ بود كه‌ ميخواست‌ با ايشان‌ نماز بخواند، و سپس‌
    معلوم‌ شد آقاي‌ حاج‌ محمّد علي‌، ظهرها را غالباً در معيّت‌ ايشان‌ نماز ميخواند. بنده‌ نيز اقتدا كردم‌ و
    نماز جماعتي‌ كه‌ فقط‌ دو مأموم‌ داشت‌ بجاي‌ آورده‌ شد. و ايشان‌ نهايت‌ مهر و محبّت‌ را نمودند و
    فرمودند: شما ميرويد به‌ نجف‌، و إن‌ شاء الله‌ تعالي‌ وعدة‌ ديدار براي‌ سفر بعدي‌![14]
    تشرّف‌ به‌ كربلاي‌ معلّي‌ براي‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌
    در آن‌ روز كه‌ نيمة‌ شعبان‌ بود حقير دستشان‌ را بوسيده‌ و توديع‌ نمودم‌ و به‌ نجف‌ مراجعت‌ كردم‌. و
    چون‌ در ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ حوزة‌ نجف‌ تعطيل‌ است‌ و فقط‌ طلاّب‌ شبها درسهاي‌ استثنائي‌ همچون‌
    اصول‌ عقائد و رساله‌هاي‌ كوچك‌ مانند قاعدة‌ لا ضَرر، و مسألة‌ ارث‌ زوجه‌، و قاعدة‌ فراغ‌، و قاعدة‌ لا
    تُعاد الصّلوة‌، و يا بحث‌ فروع‌ علم‌ إجمالي‌ را ميخوانند، كه‌ چون‌ مختصر است‌ در طول‌ يك‌ ماه‌ به‌ پايان‌
    ميرسد، و مربوط‌ به‌ درسهاي‌ رسمي‌ نيست‌؛ و علاوه‌ در ماههاي‌ رمضان‌ سابق‌ هم‌ حقير در اين‌ درسها
    شركت‌ نمي‌كردم‌ و شبها را طبق‌ دستور آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ به‌ بعضي‌ از أدعيه‌ و قرائت‌ سورة‌
    قدر و يا سورة‌ دخان‌ به‌ پايان‌ ميرساندم‌، در اين‌ سال‌ چنين‌ ميلي‌ پيدا شد تا به‌ كربلاي‌ معلّي‌ براي‌
    زيارت‌ مشرّف‌ شوم‌ و هم‌ زيارت‌ حرمين‌ مباركين‌ را نموده‌ و هم‌ آن‌ اعمال‌ را در كربلا انجام‌ دهم‌ و
    هم‌ از محضر آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ مستفيض‌ گردم‌.
    بنابراين‌ در معيّت‌ والده‌ و اهل‌ بيت‌ و دو طفل‌ صغير خود: سيّد محمّد صادق‌ كه‌ در آنوقت‌ چهار سال‌،
    و سيّد محمّد محسن‌ كه‌ در آنوقت‌ دوسال‌ و پنج‌ ماه‌ داشت‌ براي‌ ماه‌ مبارك‌ به‌ كربلا تشرّف‌ حاصل‌
    نموده‌، و يك‌ اطاق‌ در حسينيّة‌ بحريني‌ها كه‌ در كوچة‌ جنب‌ خيمه‌گاه‌ بود به‌ قيمت‌ ارزاني‌ اجاره‌ نموديم‌
    و در آنجا جلّ و بساط‌ خود را گسترديم‌.

    بيتوتة‌ ماه‌ رمضان‌ در خدمت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ در دكّة‌ مسجد
    در تمام‌ يك‌ ماه‌ رويّه‌ چنين‌ بود كه‌: چون‌ در عين‌ گرماي‌ تابستان‌ بود و شبها بسيار كوتاه‌ بود، شبها را
    نمي‌خوابيدم‌؛ به‌ عوض‌ در روزها ميخوابيدم‌ تا دوساعت‌ به‌ ظهر مانده‌، در آن‌ وقت‌ آمادة‌ تشرّف‌ به‌
    حرم‌ مطهّر مي‌شدم‌ و نماز را در آنجا بجا مي‌آوردم‌ و سپس‌ به‌ حرم‌ مطهّر حضرت‌ أباالفضل‌ العبّاس‌
    عليه‌السّلام‌ مشرّف‌ مي‌شدم‌، و پس‌ از اداي‌ زيارت‌ به‌ تهيّة‌ مايحتاج‌ منزل‌ پرداخته‌ و تا غروب‌ در منزل‌
    مي‌ماندم‌. و پس‌ از اداي‌ نماز عشائين‌ و صرف‌ افطار، دو ساعت‌ از شب‌ گذشته‌ به‌ منزل‌ آقا مشرّف‌
    مي‌شدم‌ تا نزديك‌ اذان‌ صبح‌ كه‌ باز براي‌ سحور خوردن‌ به‌ خانه‌ باز مي‌گشتم‌، يعني‌ خود آقا وقت‌
    ملاقات‌ را در شبها معيّن‌ نموده‌ بودند؛ زيرا كه‌ روزها دنبال‌ كار ميرفتند.
    محلّ اجتماع‌، دكّه‌اي‌ بود در كنار مسجدي‌ كه‌ ايشان‌ متصدّي‌ تنظيف‌ آن‌ بودند؛ و آن‌ دكّه‌ بطول‌ و
    عرض‌ 2 متر در 2 متر بود و ارتفاع‌ سقفش‌ بقدري‌ بود كه‌ در آن‌ نمي‌شد نماز را ايستاده‌ بجاي‌ آورد
    چون‌ سر به‌ سقف‌ گير ميكرد؛ و در حقيقت‌ اطاق‌ نبود بلكه‌ محلّي‌ بود زائد كه‌ معمار در وسط‌ پلّكان‌
    معبر به‌ بام‌ مسجد به‌ عنوان‌ انبار در آنجا درآورده‌ بود.[15] امّا چون‌ مكان‌ خلوت‌ و تاريك‌ و دنجي‌
    بود، آقاي‌ حدّاد آنجا را در مسجد براي‌ خود برگزيده‌، و براي‌ دعا و قرائت‌ قرآن‌ و أوراد و اذكاري‌ كه‌
    مرحوم‌ قاضي‌ ميدادند بالاخصّ براي‌ سجده‌هاي‌ طولاني‌ بسيار مناسب‌ بود. امّا نمازها را ايشان‌ در
    درون‌ شبستان‌ مسجد ميخواندند، و نمازهاي‌ واجب‌ را نيز به‌ امام‌ جماعت‌ آن‌ مسجد به‌ نام‌ آقا شيخ‌
    يوسف‌ اقتدا مي‌نمودند.
    در آن‌ دكّه‌ سماور چاي‌ و قوري‌ نيز بود، و مقداري‌ از اثاث‌ مسجد هم‌ در كنار آن‌ ريخته‌ بود. خداوندا
    از اين‌ دكّه‌ بدين‌ وضع‌ و كيفيّت‌ كسي‌ خبر ندارد، جز خود مرحوم‌ قاضي‌ كه‌ در كربلاي‌ معلّي‌ در
    اوقات‌ تشرّف‌ بدان‌ قدم‌ نهاده‌ است‌.
    عظمت‌ و روحانيّت‌ آن‌ دكّه‌ را كسي‌ ميداند كه‌ مانند بعضي‌ از دوستان‌ حدّاد مثل‌ حاج‌ حبيب‌ سَماوي‌، و
    حاج‌ عبدالزّهراء گرعاوي‌، و حاج‌ أبوموسي‌ مُحيي‌، و حاج‌ أبوأحمد عبدالجليل‌ مُحيي‌ و بعض‌ ديگر آنرا
    ديده‌ و در آن‌ احياناً بيتوته‌ نموده‌اند.
    حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ از حقير در تمام‌ شبهاي‌ ماه‌ مبارك‌ در آن‌ دكّه‌ پذيرائي‌ كرد. وه‌ چه‌
    پذيرائيي‌!
    در آن‌ وقت‌ حاج‌ أبوموسي‌ مُحيي‌ و حاج‌ حبيب‌ سماوي‌ و رشيد صفّار با ايشان‌ آشنائي‌ نداشتند، بعداً
    آشنا شدند. فقط‌ در آن‌ وقت‌ آشناي‌ ملازم‌ و فدوي‌ عبارت‌ بود از حاج‌ محمّد علي‌ خلف‌زاده‌ از كربلا، و
    حاج‌ عبدالزّهراء از كاظمين‌، و اخيراً در ليالي‌ آخر آقاي‌ حاج‌ أبوأحمد عبدالجليل‌ محيي‌ كه‌ در آن‌ وقت‌
    مجرّد بود و بعداً به‌ أبونبيل‌ و سپس‌ به‌ أبوأحمد معروف‌ شد.

    شرحي‌ از عشق‌ و اشتياق‌ مرحوم‌ حدّاد
    شب‌ تا نزديك‌ اذان‌ به‌ گفتگو و قرائت‌ قرآن‌ و گريه‌ و خواندن‌ اشعار ابن‌فارض‌ و تفسير نكات‌ عميق‌
    عرفاني‌ و دقائق‌ أسرار عالم‌ توحيد و عشق‌ وافر و زائد الوصف‌ به‌ حضرت‌ أباعبدالله‌ الحسين‌ عليه‌
    السّلام‌ ميگذشت‌؛ و براي‌ رفقاي‌ ما كه‌ حاضر در آن‌ جلسه‌ بودند همچون‌ حاج‌ عبدالزّهراء باب‌
    مكاشفات‌ باز بود و مطالبي‌ جالب‌ بيان‌ ميكرد، و حقيقةً در آن‌ ماه‌ رمضان‌ بقدري‌ شوريده‌ و وارسته‌ و
    بي‌پيرايه‌ بود كه‌ موجب‌ تعجّب‌ بود. آنقدر در جلسه‌ ميگريست‌ كه‌ چشمهايش‌ متورّم‌ مي‌شد و از ساعت‌
    ميگذشت‌، آنگاه‌ به‌ درون‌ مسجد ميرفت‌ و بر روي‌ حصير پس‌ از ادامة‌ گريه‌ به‌ سجده‌ مي‌افتاد.
    بسيار شور و وله‌ و آتش‌ داشت‌، آتش‌ سوزان‌ كه‌ ديگران‌ را نيز تحت‌ تأثير قرار ميداد. يك‌ شب‌ كه‌ پس‌
    از اين‌ گريه‌هاي‌ ممتدّ و سرخ‌ شدن‌ چشمها به‌ درون‌ مسجد رفت‌، حضرت‌ آقاي‌ حدّاد به‌ من‌ فرمود: سيّد
    محمّد حسين‌! اين‌ گريه‌ها و اين‌ حِرْقَت‌ دل‌ را مي‌بيني‌؟ من‌ صَدْ «قاط‌» (برابر و مقدار) بيشتر از او
    دارم‌ ولي‌ ظهور و بروزش‌ به‌ گونة‌ دگر است‌.
    حقير قريب‌ سه‌ ربع‌ ساعت‌ مانده‌ به‌ اذان‌ صبح‌ به‌ منزل‌ مي‌آمدم‌، و تقريباً ده‌ دقيقه‌ راه‌ طول‌ مي‌كشيد.
    يك‌ شب‌ آقا به‌ من‌ فرمود: چرا هر شب‌ بر مي‌خيزي‌ و ميروي‌ منزل‌ براي‌ سحري‌ خوردن‌؟! يك‌ چيزي‌
    كه‌ مي‌آورم‌ و ميخورم‌، تو هم‌ با من‌ بخور!
    كيفيّت‌ خواب‌ و خوراك‌ مرحوم‌ حدّاد در طول‌ مدّت‌ ماه‌ رمضان‌
    فردا شب‌ سحري‌ را در نزد ايشان‌ ماندم‌. نزديك‌ اذان‌ به‌ منزل‌ كه‌ با مسجد چند خانه‌ بيشتر فاصله‌
    نداشت‌ رفته‌ و در سفره‌اي‌ كه‌ عبارت‌ بود از پيراهن‌ عربي‌ يكي‌ از آقازادگانشان‌، قدري‌ فجل‌ (ترب‌
    سفيد) و خرما با دو گرده‌ نان‌ آوردند و به‌ روي‌ زمين‌ گذارده‌ فرمودند: بسم‌ الله‌!
    ما آن‌ شب‌ را با مقداري‌ نان‌ و فجل‌ و چند خرما گذرانديم‌ و فرداي‌ آن‌ روز تا عصر از شدّت‌ ضعف‌
    و گرسنگي‌ توان‌ نداشتيم‌. چون‌ روزها هم‌ در نهايت‌ بلندي‌ و هوا هم‌ به‌ شدّت‌ گرم‌ بود. فلهذا با خود
    گفتم‌: اين‌ گونه‌ غذاها به‌ درد ما نمي‌خورد، و با آن‌ اگر ادامه‌ دهيم‌ مريض‌ مي‌شويم‌ و از روزه‌ وا
    مي‌مانيم‌. روي‌ اين‌ سبب‌ بعداً پس‌ از صرف‌ سحور با حضرت‌ ايشان‌، فوراً به‌ خانه‌ مي‌آمدم‌ و آبگوشت‌
    و يا قدري‌ كته‌اي‌ را كه‌ طبخ‌ نموده‌ بودند ميخوردم‌؛ يا بعضاً سحري‌ را از منزل‌ مي‌بردم‌ و با سحري‌
    ايشان‌ با هم‌ صرف‌ مي‌شد.
    امّا خواب‌ ايشان‌: اصولاً ما در مدّت‌ يكماه‌ خوابي‌ از ايشان‌ نديديم‌. چون‌ شبها تا طلوع‌ آفتاب‌ بيدار و
    به‌ تهجّد و دعا و ذكر و سجده‌ و فكر و تأمّل‌ مشغول‌ بودند، و صبحها هم‌ پس‌ از خريدن‌ نان‌ و حوائج‌
    منزل‌ دنبال‌ كار در همان‌ محلّ شرطه‌خانه‌ ميرفتند، و ظهر هم‌ نماز را در منزل‌ ميخواندند، سپس‌ به‌
    حرم‌ مطهّر مشرّف‌ مي‌شدند؛ و گفته‌ مي‌شد عصر مطلقاً نمي‌خوابند؛ فقط‌ صبحها بعضي‌ اوقات‌ كه‌ بدن‌
    را خيلي‌ خسته‌ مي‌بينند، در حمّام‌ سركوچه‌ رفته‌ و با استحمام‌ آب‌ گرم‌، رفع‌ خستگي‌ مي‌نمايند؛ و يا مثلاً
    صبحها چند لحظه‌اي‌ تمدّد اعصاب‌ مي‌كنند سپس‌ براي‌ كار ميروند، آنهم‌ آنگونه‌ كار سنگين‌ و كوبنده‌.
    زيرا ايشان‌ نه‌ تنها نعل‌ مي‌ساختند بلكه‌ بايد خودشان‌ هم‌ به‌ سُمّ ستوران‌ ميكوبيدند. امّا آن‌ وَجد و حال‌ و
    آتش‌ شعله‌ور از درون‌، اجازة‌ قدري‌ استراحت‌ را نميداد.
    ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ بدينگونه‌ سپري‌ شد. و در شب‌ عيد كه‌ محتمل‌ بود ماه‌ ديده‌ نشود، چند رفيق‌ طريق‌
    بنا بر آن‌ نهادند تا به‌ شكرانة‌ تماميّت‌ شهر رمضان‌ به‌ نجف‌ براي‌ سلام‌ و زيارت‌ مشرّف‌ شوند و فردا
    را اگر احياناً رمضان‌ است‌ در آنجا افطار كنند.
    عصر روز بيست‌ و نهم‌ با سيّارة‌ حاج‌ عبدالزّهراء كه‌ آنرا حسينيّة‌ سيّار[16] مي‌گفتند، حضرت‌ آقا و
    حاج‌ محمّد علي‌ و حاج‌ عبدالجليل‌ به‌ نجف‌ مشرّف‌، و يكسره‌ به‌ حرم‌ مطهّر وارد، و پس‌ از اداي‌ سلام‌
    و زيارت‌، براي‌ افطاري‌ به‌ مسجد سَهْلَه‌ در آمدند و در آنجا ميهمان‌ مرحوم‌ شيخ‌ جواد سَهْلاوي‌ بوده‌، و
    تا به‌ صبح‌ به‌ توجّه‌ و ذكر و فكر و دعا بيتوته‌ نموده‌، صبحگاه‌ عازم‌ براي‌ تشرّف‌ و زيارت‌ حَمزه[17]‌ و
    جاسِم[18]‌ شدند.
    ظهر تا عصر را در حضرت‌ حمزه‌ گذرانده‌؛ و براي‌ شب‌ به‌ سوي‌ حضرت‌ جاسم‌ رهسپار و شب‌ را تا
    به‌ صبح‌ در آن‌ مكان‌ مقدّس‌ بيتوته‌ كردند. و آن‌ شب‌ را حضرت‌ آقا از عظمت‌ حضرت‌ جاسم‌، و كيفيّت‌
    حركت‌ او و اختفاي‌ او از دست‌ دشمنان‌ و اعداي‌ دين‌ مطالبي‌ فرمودند، و فرمودند: جلالت‌ و عظمت‌
    ولايت‌ حضرت‌ موسي‌ بن‌ جعفر عليه‌ السّلام‌ در اين‌ فرزند ارجمندشان‌ بسيار طلوع‌ دارد، و صحن‌ و
    بارگاه‌ و حرم‌ و قبّة‌ منوّره‌ و حتّي‌ زمينهاي‌ اطراف‌ آن‌ از معنويّت‌ و جذّابيّت‌ خاصّي‌ برخوردار است‌.
    يكي‌ دو ساعت‌ كه‌ از طلوع‌ آفتاب‌ برآمد، با همين‌ حسينيّة‌ سيّار مستقيماً به‌ صوب‌ كربلا مراجعت‌ شد و
    قريب‌ ظهر بود كه‌ وارد شديم‌.

    امر حضرت‌ آقا به‌ ملازمت‌ و استفاده‌ از محضر حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد جواد انصاري‌ (قدّه‌)
    عصر روز بيست‌ و نهم‌ كه‌ در حرم‌ مطهّر أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ مشغول‌ بوديم‌، حضرت‌ آقا فرمودند: مثل‌ اينكه‌ حضرت‌ ثواب‌ اين‌ زيارت‌ شما را بازگشت‌ به‌ ايران‌ و استفاده‌ از حضور حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد جواد انصاري‌ همداني‌ قرار داده‌اند. وقتي‌ به‌ ايران‌ رفتي‌، اوّل‌ خدمت‌ ايشان‌ برو؛ و كاملاً در تحت‌ تعليم‌ و تربيت‌ ايشان‌ قرار بگير!
    عرض‌ كردم‌: در صورتيكه‌ ايشان‌ امر به‌ توقّف‌ در ايران‌ بنمايند، در آنصورت‌ دوري‌ و جدائي‌ از شما مشكل‌ است‌!
    فرمودند: هر كجاي‌ عالم‌ باشي‌ ما با توايم‌. رفاقت‌ و پيوند ما طوري‌ به‌ هم‌ زده‌ شده‌ كه‌ قابل‌ انفكاك‌ نيست‌. نترس‌! باكي‌ نداشته‌ باش‌! اگر در مغرب‌ دنيا باشي‌ و يا در مشرق‌ دنيا، نزد ما مي‌باشي‌! سپس‌ فرمودند:
    گر در يمني‌ چو با مني‌ پيش‌ مني ‌ ور پيش‌ مني‌ چو بي‌مني‌ در يمني[19]‌
    آري‌، در آن‌ سال‌ كه‌ تابستان‌ فرا رسيده‌ بود، ما به‌ جهاتي‌ قصد داشتيم‌ به‌ ايران‌ براي‌ زيارت‌ حضرت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ و تجديد عهد با ارحام‌ و أحبّه‌ و أعزّة‌ از دوستان‌ كه‌ از بَدْوِ ورود به‌ نجف‌ تا آنوقت‌ كه‌ هفت‌ سال‌ سپري‌ مي‌شد به‌ طهران‌ نيامده‌ بودم‌، و ايضاً براي‌ في‌ الجمله‌ تغيير آب‌ و هوا براي‌ مرحومة‌ والده‌ كه‌ چون‌ به‌ فشار خون‌ و كسالت‌ قلب‌ و آسم‌ ريوي‌ مبتلا بودند و عجّه‌هاي‌ شديد و تند وزشِ بادهاي‌ نجف‌ سينه‌شان‌ را به‌ شدّت‌ متألّم‌ مي‌ساخت‌، و همچنين‌ براي‌ مراجعه‌ به‌ طبيب‌ براي‌ كسالت‌ اهل‌ بيت‌، مسافرت‌ نموده‌؛ ايّام‌ تابستان‌ را بگذرانيم‌ و پس‌ از آن‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ مراجعت‌ كنيم‌.
    فلهذا در روز هشتم‌ شوّال‌ از نجف‌ براي‌ يك‌ زيارت‌ تامّ و تمام‌ دوره‌، به‌ كربلا و كاظمين‌ و سامرّاء مشرّف‌ شده‌ و با اتوبوس‌ يك‌ شب‌ هم‌ در قم‌ خدمت‌ بي‌بي‌ حضرت‌ معصومه‌ سلام‌ الله‌ عليها توقّف‌ نموده‌، و روز هجدهم‌ وارد طهران‌ شديم‌.
    بواسطة‌ ديد و بازديدها و فرارسيدن‌ دهة‌ محرّم‌ الحرام‌ 1377 و اشتغال‌ به‌ عزاداري‌ در مسجد، مسافرت‌ به‌ همدان‌ تا بعد از دهه‌ تأخير افتاد؛ و در اين‌ وقت‌ به‌ محضر حضرت‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ مشرّف‌ شدم‌.

    اوّلين‌ تشرّف‌ حقير در نجف‌ اشرف‌ به‌ محضر آية‌ الله‌ انصاري‌ همداني‌ (قدّه‌)
    و لا يخفي‌ آنكه‌ خدمت‌ ايشان‌ از چهار سال‌ قبل‌ ارادت‌ حاصل‌، و ملاقاتهاي‌ ممتدّ و طولاني‌ رفيق‌ طريق‌ بود. زيرا در چهارسال‌ قبل‌، ايشان‌ براي‌ زيارت‌ أعتاب‌ مقدّسه‌ مشرّف‌ و مجموعاً دو ماه‌ توقّف‌ كردند، و در نجف‌ اشرف‌ بخصوص‌ يك‌ ماه‌ درنگ‌ نموده‌، در منزل‌ حاج‌ محمّد رضا شيرازي‌ و آقا سيّد محمّد مهدي‌ دستغيب‌ وارد شده‌ بودند. و حقير هر شب‌ پس‌ از اداي‌ فريضه‌ و درس‌ اصول‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد أبوالقاسم‌ خوئي‌ أمَدَّ اللهُ ظلَّه‌، در معيّت‌ حضرت‌ استاد آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ قوچاني‌ به‌ خدمتشان‌ مشرّف‌ مي‌شديم‌، و جناب‌ حجّة‌ الاءسلام‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد محمّد رضا خلخالي‌ و يك‌ نفر مسافر ايراني‌ به‌ نام‌ آقاي‌ حاج‌ حسن‌ شركت‌ اصفهاني‌ حضور مي‌يافتند. و چون‌ ايّام‌ رجب‌ بود و هوا تقريباً سرد بود و شبها بلند، لهذا مجلس‌ به‌ مدّت‌ دو ساعت‌ طول‌ مي‌كشيد. و حقّاً در آن‌ مدّت‌ دو ماه‌، استفاده‌هاي‌ شايان‌ نموديم‌ و حتّي‌ آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ كه‌ استاد حقير بودند، فرمودند: حالاتت‌ را براي‌ ايشان‌ شرح‌ بده‌ و دستور العمل‌ بخواه‌!

    تشرّف‌ به‌ همدان‌ و ادراك‌ حضور و ملازمت‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ (قدّه‌)
    و بعد از قريب‌ دو سال‌ با اجازة‌ حضرت‌ آقاي‌ قوچاني‌ رضوانُ الله‌ عليه‌ مستقيماً يك‌ سفر به‌ همدان‌ نموده‌ و چهارده‌ شب‌ بر ايشان‌ وارد و در منزل‌ ايشان‌ در خيابان‌ سنگ‌ شير ميهمان‌ بودم‌، كه‌ از جمله‌ ميهمانان‌ وارد بر ايشان‌ از داخل‌ ايران‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد عبدالحسين‌ دستغيب‌ و آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ حسنعلي‌ نجابت‌ و حجّة‌ الاءسلام‌ آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ حسن‌ نمكي‌ پهلواني‌ طهراني‌ بودند.
    مدّت‌ آن‌ سفر مجموعاً بيست‌ و شش‌ روز طول‌ كشيد. چون‌ مقيّد و ملتزم‌ بودم‌ كه‌ بدون‌ زيارت‌ أعتاب‌ عاليات‌ از عراق‌ خارج‌ نشوم‌، لهذا يك‌ شب‌ در كربلا و دو شب‌ در كاظمين‌ و چهار شب‌ در سامرّا در منزل‌ دائي‌زادة‌ ارجمند: مرحوم‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ ميرزا نجم‌ الدّين‌ شريف‌ عسكري‌ رضوانُ الله‌ عليه‌، و در مراجعت‌ يك‌ شب‌ هم‌ در باختران‌ (كرمانشاه‌) بجهت‌ تحصيل‌ رَواديد و ويزاي‌ عراقي‌ ماندم‌. بنابراين‌ مجموع‌ سفر بدين‌ مقدار بالغ‌ شد. و به‌ طهران‌ هم‌ نيامدم‌، چون‌ به‌ دروس‌ لطمه‌ ميخورد و اين‌ اوقات‌ مسافرت‌ طوري‌ انتخاب‌ شد كه‌ از نيمة‌ ماه‌ صفر تا اوائل‌ ماه‌ ربيع‌ كه‌ دروس‌ تعطيل‌ بود اتّفاق‌ افتاد.
    حضرت‌ آقاي‌ انصاري‌ فوق‌ العاده‌ مرد كامل‌ و شايسته‌ و منوّر به‌ نور توحيد بود، و به‌ حقير هم‌ بسيار محبّت‌ و بزرگواري‌ و كرامت‌ داشت‌. حقير چون‌ پيام‌ حضرت‌ آقاي‌ حدّاد را رساندم‌ و كسب‌ مصلحت‌ نمودم‌ كه‌ براي‌ معنويّت‌ و سلوك‌ عرفاني‌ من‌ كدام‌ بهتر است‌ ؟ ايران‌ يا نجف‌ اشرف‌ ؟! فرمودند: بعداً جواب‌ ميدهم‌.

    بناي‌ توقّف‌ حقير در طهران‌ و ارتباط‌ عميق‌ با آية‌ الله‌ انصاري‌ (قدّه‌)
    پس‌ از يك‌ شبانه‌ روز، در حضور جمعي‌ از أحبّه‌ و أعزّه‌، حقير سؤال‌ نمودم‌: جواب‌ چه‌ شد ؟!
    فرمودند: نجف‌ خوب‌ است‌، طهران‌ هم‌ خوب‌ است‌، ولي‌ اگر نجف‌ بماني‌ آنچه‌ كسب‌ ميكني‌ همه‌اش‌ براي‌ خودت‌؛ و اگر طهران‌ بماني‌ در آنچه‌ به‌ دست‌ مي‌آوري‌ شركت‌ مي‌كنيم‌!
    چون‌ اين‌ پاسخ‌ دلالت‌ بر ارجحيّت‌ طهران‌ داشت‌، در حاليكه‌ يكسر موي‌ بدنِ بنده‌ هم‌ راضي‌ به‌ بازگشت‌ به‌ طهران‌ نبود؛ چون‌ نجف‌ را موطن‌ اصلي‌ و دائمي‌ گرفته‌ و براي‌ اقامة‌ مادام‌ العمر بساط‌ خود را گسترده‌، و خانة‌ ملكي‌ هم‌ اخيراً ابتياع‌ نموده‌ايم‌، و با چه‌ خون‌ دلها اينك‌ قدري‌ آرام‌ گرفته‌ و با خيال‌ جمع‌ ميخواهيم‌ بمانيم‌؛ آنقدر اين‌ احتمال‌ رجحان‌ طهران‌ برايم‌ ناگوار و سخت‌ است‌ كه‌ از كوفتن‌ كوهها بر سرم‌ سنگين‌تر است‌؛ و از طرفي‌ طهران‌: وطن‌ و زادگاه‌ ما، جائي‌ است‌ كه‌ من‌ از آنجا فرار كرده‌ام‌، و تمام‌ مايملك‌ را فروخته‌ و أثاث‌ البيت‌ را حتّي‌ طناب‌ رخت‌ پهن‌كني‌ را جمع‌ كرده‌ و بسته‌ و به‌ آستان‌ مولي‌ الموالي‌ روي‌ آورده‌ام‌؛ و بطوري‌ هستم‌ كه‌ اگر خواب‌ طهران‌ را در شب‌ ببينم‌ ناراحت‌ مي‌شوم‌، و چون‌ از خواب‌ مي‌پرم‌ ميگويم‌: الحمدللّه‌ خواب‌ بود و بيداري‌ نبود؛ حقير فوراً تصميم‌ به‌ مراجعت‌ به‌ طهران‌ گرفتم‌ و پس‌ از ماه‌ صفر، به‌ آستان‌ ملائك‌ پاسبان‌ نجف‌ اشرف‌ مشرّف‌ شده‌ و مدّت‌ قريب‌ سه‌ ماه‌ طول‌ كشيد تا منزل‌ به‌ فروش‌ رفت‌، و به‌ طهران‌ مراجعت‌ و باب‌ مراوده‌ و مكاتبه‌ و ملاقاتهاي‌ متناوب‌ تقريباً دو تا سه‌ ماه‌ يك‌ مرتبه‌، و اطاعت‌ تامّ و تمام‌ از دستورات‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ برقرار بود. و الحقّ ايشان‌ كه‌ آيتي‌ بزرگ‌ از آيات‌ الهيّه‌ بود، از هر گونه‌ كمك‌ و مساعدتي‌ دريغ‌ نمي‌فرمود بلكه‌ با كمال‌ خلوص‌ به‌ واردين‌ راه‌ ميداد و پذيرائي‌ مي‌نمود.
    در پايان‌ همان‌ سال‌ با برخي‌ از دوستان‌ سلوكي‌ براي‌ فريضة‌ حجّ مشرّف‌، و از راه‌ عراق‌ رفت‌ و بازگشت‌ مجموعاً دو ماه‌ بطول‌ انجاميد. و در كربلاي‌ معلّي‌ كراراً و مراراً حضرت‌ آقاي‌ حدّاد را زيارت‌ و از حالات‌ و معنويّاتشان‌ بهرمند مي‌شدم‌؛ و در پايان‌، ايشان‌ براي‌ بدرقه‌ به‌ كاظمين‌ مشرّف‌، و با هم‌ به‌ زيارت‌ ائمّة‌ عسكريَّين‌ عليهما السّلام‌ به‌ سامرّاء، و پس‌ از آن‌ در خدمت‌ ايشان‌ به‌ كاظمين‌ آمده‌ و پس‌ از مراسم‌ توديع‌ به‌ صوب‌ ايران‌ بازگشتيم‌.
    در راه‌، چند روز در همدان‌ در منزل‌ حضرت‌ آقاي‌ انصاري‌ درنگ‌ كرده‌ و سپس‌ به‌ طهران‌ آمديم‌.
    روابط‌ ارادت‌ و اطاعت‌ از اين‌ بزرگمرد الهي‌ بسيار قويّ و نيرومند و ذي‌أثر بود. تا در روز جمعه‌ دوّم‌ شهر ذوالقعدة‌ الحرام‌ 1379 دو ساعت‌ از ظهر گذشته‌ حضرت‌ ايشان‌ با سكتة‌ مغزي‌ در سنّ 59 سالگي‌ به‌ سراي‌ خلود شتافتند و حقير از دو روز قبل‌ در همدان‌ بودم‌ و هنگام‌ ارتحال‌ در بالينشان‌ حاضر؛ و جنازة‌ ايشان‌ را به‌ قم‌ حمل‌ نموده‌ و پس‌ از طواف‌ قبر بي‌بي‌ سلام‌ الله‌ عليها، نيمه‌ شب‌ در قبرستان‌ عليّ بن‌ جعفر مدفون‌ شدند. حقير داخل‌ قبر ايشان‌ رفتم‌، صورت‌ را از كفن‌ باز كرده‌ و بر روي‌ خشت‌ نهادم‌ و آخرين‌ بوسه‌ را بر چهرة‌ منوّرشان‌ نموده‌ از قبر بيرون‌ آمدم‌.

    معارضة‌ رفقا بعد از رحلت‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ بر عدم‌ لزوم‌ استاد
    پس‌ از ارتحال‌ حضرت‌ انصاري‌ قدَّس‌ اللهُ تربتَه‌ ميان‌ رفقاي‌ طهراني‌ از ارادتمندان‌ ايشان‌ اختلاف‌ شديدي‌ به‌ ميان‌ آمد.
    حقير اصرار داشتم‌ كه‌: براي‌ سير اين‌ راه‌ از « استاد » گريزي‌ و گزيري‌ نيست‌، و وادي‌هاي‌ عميق‌ مهلك‌ و كريوه‌هاي‌ صعب‌ و سخت‌ را جز استاد نمي‌تواند عبور دهد؛ و خودسرانه‌ راه‌ پيمودن‌، جز شقاوت‌ و هلاكت‌ و گرفتار شدن‌ در وادي‌ ابليس‌ و پيچ‌ و خم‌هاي‌ نفس‌ امّاره‌ و لِه‌ شدن‌ و لگدكوب‌ گشتن‌ در زير پاي‌ شيطان‌ رجيم‌ نتيجه‌اي‌ ندارد.
    يك‌ نفر از مريدان‌ و رفت‌ و آمد كنندگان‌ به‌ محضر مرحوم‌ انصاري‌ (قدّه‌) كه‌ قبلاً هم‌ نزد مرحوم‌ قاضي‌ (قدّه‌) تردّد داشته‌ است، ولي‌ عمدةً شاگرد و ملازم‌ مرحوم‌ آقا سيّد عبدالغفّار مازندرانيّ در نجف‌ بوده‌ است‌ به‌ نام‌... كه‌ اينك‌ هم‌ بحمدالله‌ در قيد حيات‌ مي‌باشند با پيشنهاد حقير بناي‌ مخالفت‌ را نهادند؛ و در مجالس‌ و محافل‌ اُنس‌ دوستان‌ با بياني‌ جذّاب‌ و چشمگير كه‌ به‌ آساني‌ و سهولت‌ ميتوانست‌ افكار سُلاّك‌ بالاخصّ افراد درس‌ نخوانده‌ و تحصيل‌ نكرده‌ را به‌ خود جلب‌ كند، اصرار و ابرام‌ بر عدم‌ نياز به‌ استاد را مطرح‌ كردند. و مجموع‌ بيانها و گفتگوهاي‌ ايشان‌ در اطراف‌ و گرداگرد چند مطلب‌ دور ميزد:

    پنج‌ دليل‌ بعضي‌ از مدّعيان‌، بر عدم‌ لزوم‌ استاد در سير و سلوك‌ إلي‌ الله‌
    اوّل‌: استاد حقيقي‌، امام‌ زمان‌ عجَّل‌ اللهُ فرجَه‌ الشَّريف‌، حاضر و ناظر است‌؛ و او زنده‌ و احاطه‌ به‌ عالم‌ ما سوي‌ دارد، و از حالات‌ و جريانهاي‌ هر شخص‌ سالك‌ مطّلع‌ و بنحو اكمل‌ و اتمّ وي‌ را به‌ نتائج‌ سلوك‌ ميرساند. ما شيعيان‌ كه‌ در أدعيه‌ و زيارات‌ موظّفيم‌ او را ياد كنيم‌ و سلام‌ كنيم‌ و عرض‌ حاجت‌ نمائيم‌، براي‌ همين‌ سبب‌ است‌. و در صورت‌ اعتقاد به‌ امام‌ زنده‌ و اميد تعجيل‌ فرج‌ او، آيا حاجت‌ خواستن‌ از غير و استمداد از استاد غلط‌ نيست‌ ؟! با وجود امام‌ واقعي‌ و حقيقي‌ كه‌ داراي‌ ولايت‌ كلّيّة‌ الهيّه‌ است‌، آيا دست‌ نياز برآوردن‌ به‌ استادي‌ كه‌ همچون‌ خود انسان‌ خطا ميكند و اشتباه‌ مي‌نمايد شرم‌آور نيست‌ ؟!
    دوّم‌: آنچه‌ استاد به‌ انسان‌ تعليم‌ ميدهد ظهورات‌ نفس‌ اوست‌؛ مگر كسي‌ ميتواند از حيطة‌ نفس‌ خود قدمي‌ فراتر نهد ؟! بنابراين‌ تبعيّت‌ از استاد، يعني‌ از افكار و آراءِ او پيروي‌ نمودن‌ و در راه‌ و طريق‌ نفساني‌ او جاري‌ شدن‌. و اين‌ صد در صد غلط‌ است‌. چون‌ خداوند انسان‌ را كه‌ آفريد به‌ او نيروي‌ استقلال‌ و خود انديشي‌ داد. حيف‌ نيست‌ كه‌ انسان‌ اين‌ نيرو را در هم‌ شكند و عزّت‌ و استقلال‌ خدادادي‌ را از بين‌ ببرد و تابع‌ شخصي‌ شود كه‌ او هم‌ همچون‌ خود اوست‌ ؟!
    سوّم‌: خداوند به‌ انسان‌ نيروئي‌ داده‌ است‌ كه‌ با آن‌ ميتواند با عالَم‌ غيب‌ متّصل‌ شود و حوائج‌ خود را از آنجا اخذ نمايد. از راه‌ مكاشفات‌ بايد انسان‌ به‌ حقائق‌ برسد. فلهذا تبعيّت‌ از علماء هم‌ غلط‌ است‌. آنها احكام‌ را از جمع‌ و تفريق‌ و از ضرب‌ و تقسيم‌ به‌ دست‌ مي‌آورند، و از راه‌ فرمول‌سازي‌ جعل‌ حكم‌ مي‌كنند؛ پيروي‌ از ايشان‌ شخص‌ را به‌ حقيقت‌ نمي‌رساند. آن‌ عالمي‌ كه‌ خودش‌ علم‌ ندارد و راه‌ صرف‌ وجوه‌ شرعيّه‌ را در مظانّ خود نميداند، چگونه‌ مردم‌ به‌ او رجوع‌ مي‌كنند و وجوهات‌ خود را بدو مي‌سپارند. هر كس‌ بايد با تزكيه‌ و اخلاق‌ انساني‌ و اسلامي‌ خودش‌ به‌ ملكوت‌ راه‌ يابد و احكام‌ لازمة‌ خود را از آنجا اخذ كند.
    چهارم‌: روح‌ مرحوم‌ أنصاري‌ زنده‌ است‌، و او به‌ درد رفقا و عاشقان‌ راه‌ و طريق‌ خدا ميرسد و بدانان‌ اعانت‌ مي‌نمايد. روح‌ انصاري‌ پس‌ از مردن‌ قدرتش‌ بيشتر است‌، چون‌ از لباس‌ عالم‌ كثرت‌ و غشّ طبيعت‌ خلع‌ شده‌ و به‌ تجرّد صِرف‌ ابدي‌ رسيده‌ است‌. در اينصورت‌ بهتر و بيشتر و عالي‌تر در صدد تكميل‌ رفقاي‌ سلوكي‌ خود بر مي‌آيد. آيا وي‌ كه‌ در زمان‌ حياتش‌ با آن‌ سعه‌ و گسترش‌، مراقب‌ و مواظب‌ حال‌ رفقا در خواب‌ و بيداري‌، در حضور و پنهان‌، در غيب‌ و عيان‌، در سفر و حضر بود، با آنكه‌ گرفتار عالم‌ طبع‌ و بدن‌ و طبيعت‌ بود، بعد از مرگش‌ كه‌ مسلّماً تجرّدش‌ قويتر و احاطه‌اش‌ افزونتر و علمش‌ فراوانتر است‌، بهتر و بيشتر رفقا را اداره‌ نمي‌كند ؟! در اين‌ صورت‌ رجوع‌ به‌ غير انصاري‌، هتك‌ حرم‌ انصاري‌ و شكستن‌ حريم‌ اوست‌ كه‌ گناهي‌ است‌ نابخشودني‌.
    پنجم‌: خود مرحوم‌ انصاري‌ استاد نداشت‌، و همه‌ شنيده‌اند كه‌ ميفرمود: من‌ استاد نداشتم‌ و اين‌ راه‌ را بدون‌ مربّي‌ و راهنما پيمودم‌. و در صورتيكه‌ خود آن‌ مرحوم‌ كه‌ همة‌ شما به‌ استاد بودن‌ و بالاخصّ به‌ آدم‌ شناس‌ بودن‌ او اعتراف‌ داريد، اينچنين‌ بود؛ چگونه‌ شما استاد ميخواهيد ؟! مگر كاسه‌ از آش‌ داغ‌تر ممكن‌ است‌ ؟!
    اين‌ آقاي‌ محترم‌ ساكن‌ كربلا بوده‌ و اخيراً براي‌ زيارت‌ به‌ طهران‌ آمده‌ بودند، و با رفقاي‌ طهراني‌ حشر و نشر عميق‌ داشتند، و سپس‌ به‌ كربلا مراجعت‌ نمودند. و عرض‌ شد كه‌ از ملازمين‌ مرحوم‌ آقا سيّد عبدالغفّار مازندراني‌ بوده‌اند، و ايشان‌ از زاهدان‌ معروف‌ نجف‌ بوده‌ و داراي‌ زهد و تقوي‌ بوده‌ است‌ و أحياناً هم‌ مكاشفاتي‌ مثالي‌ و صوري‌ داشته‌ است‌؛ ولي‌ با اهل‌ توحيد با شدّت‌ مخالفت‌ مي‌نموده‌ است‌ و در مجالس‌ و محافل‌ خود، عرفاء عاليقدر و الهيّون‌ ارجمند و اهل‌ توحيد را با بيان‌ و روش‌ خود محكوم‌ ميكرده‌ است‌.
    حضرت‌ آقاي‌ حدّاد ميفرمودند: حضرت‌ آقا (يعني‌ آقاي‌ قاضي‌) يكروز به‌ من‌ گفتند: آقا سيّد عبدالغفّار با من‌ كم‌ و بيش‌ روابط‌ دوستانه‌ داشت‌؛ امّا اينك‌ با تمام‌ قوا به‌ مخالفت‌ برخاسته‌ است‌. و من‌ هميشه‌ در راه‌ و گذر به‌ او سلام‌ ميكردم‌، و اخيراً كه‌ سلام‌ ميكنم‌، جواب‌ سلام‌ مرا نميدهد. و من‌ از اين‌ به‌ بعد تصميم‌ دارم‌ كه‌ ديگر به‌ او سلام‌ نكنم.
    عين‌ اين‌ جريان‌ را حضرت‌ آقاي‌ قوچاني‌ نقل‌ كردند و اضافه‌ كردند كه‌: آقا سيّد عبدالغفّار اهل‌ توحيد نبوده‌ است‌؛ فقط‌ به‌ أدعيه‌ و أذكار و توسّلات‌ و زهد اكتفا نموده‌ بود.

    بعضي‌ ادّعا كردند: مراقبه‌ و ذكر و فكر و محاسبه‌ غلط‌ است‌
    باري‌، آن‌ دعوا كه‌ از آن‌ شخص‌ محترم‌ در طهران‌ برخاست‌، بعضي‌ از رفقاي‌ طهراني‌ كه‌ هم‌ داراي‌ اعتبار سلوكي‌ بوده‌ و هم‌ با او اخيراً نسبت‌ خويشاوندي‌ سببي‌ پيدا نموده‌ بودند، وي‌ را تأييد و در نشست‌ها و گفتگوها داد سخن‌ از عدم‌ احتياج‌ به‌ استاد را ميدادند. و علاوه‌ بر اين‌، مخالفت‌ شديد با دو امر ديگر داشتند: يكي‌ عدم‌ نياز، بلكه‌ عدم‌ صحّت‌، بلكه‌ غلط‌ بودن‌ ذكر و ورد و فكر و محاسبه‌ و مراقبه‌. دوّم‌: غلط‌ بودن‌ رياضت‌هاي‌ مشروعه‌ و هرگونه‌ التزامي‌ در كيفيّت‌ و كمّيّت‌ غذا و صيام‌ و صلوة‌ ليل‌ و امثال‌ ذلك‌. و با بيانهاي‌ شيرين‌ و جاذب‌ و جالب‌ و مفصّل‌ و طولاني‌ كه‌ بعضاً چند ساعت‌ متوالي‌ را فراميگرفت‌ ميخواستند اين‌ مطلب‌ را به‌ كرسي‌ بنشانند.
    حقير سنّم‌ در زمان‌ رحلت‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ سي‌ و پنج‌ سال‌ بود، و آنان‌ نسبت‌ به‌ من‌ حكم‌ پدر مرا داشتند و بسيار مسنّتر و پيرتر بودند، و از طرفي‌ در مجالس‌ هم‌ غالباً سكوت‌ اختيار ميكردم‌ و فقط‌ گوش‌ ميدادم‌ و اصولاً حال‌ و مجال‌ جنجال‌ را نداشتم‌، و شايد هم‌ قدري‌ نسبت‌ به‌ آنان‌ روي‌ حساب‌ سابقه‌، احترام‌ قائل‌ مي‌شدم‌؛ اينها موجب‌ آن‌ شد كه‌: مجالس‌ طُرّاً و كُلاّ در تحت‌ نفوذ ايشان‌ قرار گرفت‌. و بعضي‌ از معمّمين‌ كه‌ با حقير هم‌ نسبت‌ سببي‌ داشتند، و برخي‌ از رفقاي‌ بازاري‌؛ همگي‌ شيفتة‌ آن‌ سبك‌ و اسلوب‌ شدند.
    البتّه‌ كراراً و مراراً هم‌ نسبت‌ به‌ آن‌ دو مرد محترم‌، و بعضاً نسبت‌ به‌ بعضي‌ ديگر از آنها اجمالاً تذكّر ميدادم‌ كه‌: اين‌ سبك‌ صحيح‌ نيست‌؛ و نياز به‌ استاد، و داشتن‌ ذكر و فكر و مراقبه‌، از اركان‌ سلوك‌ است‌ و بدون‌ آن‌ قدمي‌ را نمي‌توان‌ فراتر نهاد. و شب‌ تا به‌ صبح‌ را دور هم‌ جمع‌ شدن‌ و به‌ خواندن‌ اشعار حافظ‌ و ذكر خوبان‌ و سرگذشت‌ طالبان‌ و گرم‌ كردن‌ مجالس‌ را به‌ اين‌ نحو، و سپس‌ شام‌ خوردن‌ و باز مشغول‌ بودن‌ به‌ همين‌ گونه‌ امور تا پاسي‌ طولاني‌ از شب‌ برآمدن‌، و بدون‌ تهجّد خوابيدن‌ و تنها به‌ نماز صبح‌ فريضه‌ قناعت‌ نمودن‌، دردي‌ را دوا نمي‌كند، و مانع‌ و سدّي‌ را از جلو پاي‌ سالك‌ بر نميدارد.
    البتّه‌ اين‌ مجالس‌ خوب‌ است‌ در صورتيكه‌ توأم‌ با دستورات‌ عميق‌ سلوكي‌ از مشارطه‌ و مراقبه‌ و محاسبه‌ باشد، بطوريكه‌ سالك‌ را در بازار و كنار ترازو، و در معاملات‌ تجارتي‌ و سائر امور، همچون‌ اين‌ مجالس‌ با نشاط‌ و مراقب‌ گرداند؛ نه‌ آنكه‌ بدون‌ تعهّد و التزام‌ باطني‌، صبح‌ دنبال‌ كار رود، و با بعضي‌ از معاملات‌ ربوي‌ و بانكي‌ و عمل‌ به‌ چك‌ و سفته‌، و يا خداي‌ ناكرده‌ عدم‌ عمل‌ صحيح‌ و راستين‌ در هنگام‌ كار و گيرودار بازار، خود را به‌ دريا زده‌ و هر گونه‌ كاري‌ را با فعّاليّت‌ خود انجام‌ دهد؛ آنگاه‌ به‌ حضور در جلسة‌ شبها دلخوش‌ باشد. اين‌ راه‌ غلط‌ است‌ و جز اتلاف‌ عمر و سرگرمي‌ به‌ بعضي‌ از امور دلپسند همانند سائر طبقات‌، حاوي‌ هيچگونه‌ مزيّتي‌ و فضيلتي‌ نيست‌.
    حقير براي‌ هر يك‌ از سرشناسان‌ و مدبّران‌ امور آن‌ مجالس‌ (نه‌ براي‌ همه‌ و يكايك‌ از افراد) مطلب‌ را روشن‌ ساخته‌ و توضيح‌ دادم‌؛ گرچه‌ در بعضي‌ از مجالس‌ ـ كه‌ مرحوم‌ رفيق‌ و دوست‌ شفيق‌ و عاشق‌ حقيقي‌ امام‌ حسين‌ عليه‌السّلام‌ و آن‌ مرد پير شوريدة‌ آشفتة‌ آلفتة‌ دل‌ خستة‌ در بند بسته‌: حاج‌ مشهدي‌ هادي‌ خانْصَنَمي‌ ابهري‌ كه‌ در نشست‌ها خواندن‌ قرآن‌ و تفسير را دوست‌ ميداشت‌ و از حقير طلب‌ ميكرد كه‌ تفسير بگويم‌ ـ در ضمن‌ بيان‌ تفسيري‌ كراراً و مراراً به‌ تمام‌ نقاط‌ ضعفِ رويّه‌ و افكار آقايان‌ بطور اجمال‌ و كلّي‌ اشاره‌ مي‌نمودم‌؛ و البتّه‌ اين‌ تفاسير به‌ گوش‌ همه‌ مي‌رسيد و اتمام‌ حجّت‌ براي‌ همگي‌ مي‌شد. از جمله‌ در مرّات‌ عديده‌ آن‌ أدلّة‌ پنجگانه‌ را ردّ نموده‌ و بر همه‌ ثابت‌ شد كه‌ آنچه‌ را كه‌ حقير ميگويم‌ صحيح‌ است‌.

    پاسخ‌ از «اشكال‌ اوّل‌: عدم‌ احتياج‌ به‌ استاد با وجود امام‌ زمان‌ عجّل‌ اللهُ فرجَه‌»
    امّا پاسخ‌ إشكال‌ اوّل‌ اينست‌ كه‌: درست‌ است‌ كه‌ امام‌ زمان‌ عجَّل‌ اللهُ تعالَي‌ فرجَه‌ الشّريف‌ زنده‌ و حاضر و ناظر به‌ همة‌ اعمال‌ است‌، و طبق‌ عقيده‌ و ايمان‌ شيعه‌، داراي‌ ولايت‌ كلّيّة‌ الهيّه‌ است‌، و تكويناً و تشريعاً در مصدر ولايت‌ و آبشخوار احكام‌ و جريان‌ امور مي‌باشد؛ ولي‌ آيا اين‌ اعتقاد و عقيده‌ بايد راه‌ ما را به‌ استاد ببندد ؟! و بدون‌ هيچ‌ دستور و تبعيّتي‌ از ارشادات‌ او در راه‌ سير و سلوك‌ خود به‌ مقصد برسيم‌ ؟! و فقط‌ و فقط‌ از امام‌ زمان‌ كه‌ غائب‌ از نظر ماست‌ و به‌ صورت‌ ظاهر هم‌ به‌ او دسترسي‌ نداريم‌ استمداد نمائيم‌ ؟!
    چرا ما در سائر امور اين‌ كار را نمي‌كنيم‌ ؟! چرا در خواندن‌ حديث‌ و تفسير و فقه‌ و اصول‌ و تمام‌ علوم‌ شرعيّه‌ از حكمت‌ و اخلاق‌ دنبال‌ استاد ميرويم‌ و بهترين‌ و عالي‌ترين‌ استاد ذي‌ فنّ را اختيار مي‌نمائيم‌، و سالهاي‌ سال‌ بلكه‌ يك‌ عمر در تحت‌ تعليم‌ و تدريس‌ او بسر ميبريم‌ ؟!
    اگر وجود امام‌ زمان‌ ما را از استاد بي‌نياز ميكند، چرا در اين‌ علوم‌ بي‌نياز نمي‌كند ؟ شما كه‌ معتقديد و ادّعا مي‌كنيد: امام‌ زمان‌ به‌ تمام‌ جهان‌ و جهانيان‌ و جميع‌ علوم‌ و أسرار و به‌ غيب‌ ملك‌ و ملكوت‌ احاطة‌ علميّه‌ بلكه‌ احاطة‌ وجوديّه‌ دارد، چرا در اينگونه‌ از علوم‌ وي‌ را فاقد احاطه‌ مي‌پنداريد ؟! آنگاه‌ با هزاران‌ رنج‌ و شكنجه‌ و سفرهاي‌ طولاني‌ به‌ نجف‌ اشرف‌، و زندگيهاي‌ سادة‌ خرد كننده‌، و گذراندن‌ ساليان‌ متمادي‌ در گرماي‌ سوزان‌ نجف‌، و تنفّس‌ عَجِّه‌ها و بادهاي‌ مسموم‌ كه‌ طبقات‌ رَمْل‌ و ماسة‌ بادي‌ را از زمين‌ بر ميدارد و بر روي‌ هوا حمل‌ ميكند و آسمان‌ را غبار آلود و مانند شب‌ سياه‌ تاريك‌ مي‌نمايد، و با زندگي‌ در سردابهاي‌ عميق‌ چهل‌ پلّه‌اي‌ و بيست‌ و پنج‌ پلّه‌اي‌ و دوازده‌ پلّه‌اي‌ بسر ميبريد و تحصيل‌ علم‌ مي‌كنيد تا متخصّص‌ و مجتهد و فيلسوف‌ و مفسّر و محدّث‌ و اديب‌ بارع‌ گرديد ؟!
    شما در خانه‌هاي‌ خود بنشينيد و از راه‌ توسّل‌ به‌ امام‌ زمان‌ كسب‌ اينگونه‌ علوم‌ را بنمائيد! بسيار بهتر و ساده‌تر و آسانتر است‌. آيا علوم‌ باطنيّه‌ و عقائد و معارف‌ و اخلاق‌، و كريوه‌هاي‌ صعب‌ العبور عالم‌ توحيد، و نشان‌ دادن‌ منجيات‌ و مهلكات‌ راه‌ و ارائة‌ طرق‌ تسويلات‌ شيطانيّه‌ و كيفيّت‌ تخلّص‌ از آن‌، و شناخت‌ حقيقت‌ ولايت‌ و درجات‌ و مراتب‌ توحيد در ذات‌ و اسم‌ و صفت‌ و فعل‌ و أمثالها مهم‌تر است‌، يا خواندن‌ صرف‌ و نحو و ادبيّات‌ و فقه‌ و تفسير و حكمت‌؟! همه‌ ميگوئيد: آنها مهم‌تر است‌، زيرا تمام‌ سعادت‌ و تمام‌ شقاوت‌ انسان‌ به‌ آنها وابسته‌ است‌.
    در اينصورت‌ مي‌پرسيم‌: چگونه‌ از امام‌ زمان‌، كار در اين‌ امور غير مهمّه‌ و اين‌ علوم‌ ظاهري‌ و سطحي‌ بر نمي‌آيد، و براي‌ آن‌ شما مدرسه‌ها و مسجدها و كتابخانه‌ها مي‌سازيد و رنج‌ سفرهاي‌ خطيره‌ را بر خود مي‌كشيد، و امّا از او در آن‌ امور أهمّ و أدَقّ و أعظم‌ كار ساخته‌ است‌، و بدون‌ هيچ‌ سبب‌ و وسيله‌اي‌ شما بدان‌ فائز ميگرديد! هيچ‌ چاره‌اي‌ نداريد كه‌ يا بايد بگوئيد: در هر دو جا كاري‌ از امام‌ زمان‌ ساخته‌ نيست‌، و يا در هر دو جا ساخته‌ است‌ ؟!
    امّا حلّ مسأله‌ اينست‌ كه‌: همة‌ امور و شؤون‌ بدست‌ مبارك‌ اوست‌، ولي‌ اين‌ امر، سنّت‌ اسباب‌ را تعطيل‌ نمي‌كند؛ همچنانكه‌ همة‌ امور بدست‌ خداست‌ و اين‌ مستلزم‌ تعطيل‌ سلسلة‌ اسباب‌ و مسبّبات‌ نيست‌. زيرا خود اسباب‌ و مسبّبات‌ هم‌ تحت‌ احاطة‌ گستردة‌ عالم‌ توحيد و ولايت‌ است‌. دنبال‌ علم‌ رفتن‌ چه‌ در امور ظاهريّة‌ فقهيّه‌ و چه‌ در امور باطنيّة‌ وجدانيّه‌، هر دو تحت‌ احاطة‌ تكوينيّه‌ و تشريعيّه‌ مي‌باشند.
    عليهذا دنبال‌ استاد رفتن‌، و در تحت‌ سيطره‌ و تربيت‌ وي‌ درآمدن‌، نه‌ آنكه‌ منافاتي‌ با ولايت‌ آن‌ حضرت‌ ندارد، بلكه‌ مؤيّد و ممدّ و امضا كنندة‌ آن‌ نهج‌ و آن‌ طريقة‌ نزول‌ نور از عالم‌ توحيد به‌ اين‌ عالم‌ است‌.
    اگر بي‌نياز بودن‌ از استاد در علوم‌ معرفتي‌ با منطق‌ شما تمام‌ بود، لازم‌ بود در جميع‌ صنايع‌ و حِرَف‌ از نجّاري‌ و بنّائي‌ و پزشكي‌ و دارو سازي‌ و معدن‌شناسي‌ و سائر علوم‌ طبيعي‌، مردم‌ به‌ دنبال‌ استاد نروند، و با توجّه‌ به‌ حيطة‌ عظيمة‌ ولائيّة‌ امام‌ زمان‌ رفع‌ مشاكل‌ خود را بنمايند. آيا هيچ‌ انساني‌ حتّي‌ وحشي‌هاي‌ جنگل‌، بدين‌ سخن‌ ملتزم‌ مي‌شوند و ميتوانند آنرا برنامة‌ زندگي‌ خود قرار دهند ؟!

    پاسخ‌ از «اشكال‌ دوّم‌: تبعيّت‌ از استاد، پيروي‌ از ظهورات‌ نفساني‌ اوست‌»
    امّا پاسخ‌ اشكال‌ دوّم‌: درست‌ است‌ كه‌ هر كس‌ در تبعيّت‌ استاد درآيد، در راه‌ و مَجري‌ و ممشاي‌ نفس‌ او در مي‌آيد؛ ولي‌ اگر خود بخود كاري‌ را بكند، از ممشي‌ و مجراي‌ نفس‌ خودش‌ كاري‌ را كرده‌ است‌. حال‌ سخن‌ فقط‌ در اينست‌ كه‌: كداميك‌ افضل‌ است‌ و انسان‌ را به‌ مقصود ميرساند ؟
    ولايت‌ و نفس‌ استاد، روحاني‌ و ملكوتي‌ است‌؛ و نفس‌ سالك‌ راه‌ نرفته‌، آلوده‌ و خراب‌. اگر در ولايت‌ استاد درآيد، نفس‌ استاد در وجود سالك‌ رهبر مي‌شود؛ و اگر به‌ اراده‌ و اختيار خود عمل‌ نمايد، خودش‌ با همين‌ آلودگي‌ رهبر خودش‌ است‌. و فرض‌ اينست‌ كه‌: سالك‌ است‌ نه‌ مرد كامل‌، راه‌ رو است‌ نه‌ راه‌رفته‌؛ بنابراين‌ خواسته‌هايش‌ طبق‌ نفس‌ أمّاره‌ و تسويلات‌ شيطاني‌ است‌.
    غرور و استقلال‌ وي‌ همچون‌ غرور و استقلال‌ نفس‌ بهيميّه‌ است‌ كه‌ ميزند و مي‌برد و مي‌شكند و خراب‌ ميكند، همچون‌ ستور و اسب‌ بدون‌ افسار؛ ولي‌ استاد به‌ او دهنه‌ ميزند، لگام‌ ميزند، پالان‌ مي‌نهد، ركاب‌ درست‌ ميكند؛ آمادة‌ براي‌ سواري‌.
    نرُن‌ها، شاپور ذوالاكتاف‌ها، هيتلرها، بلعم‌ باعورها، و بالاخره‌ مستكبران‌ هر عصر و زمان‌ به‌ نيروي‌ استقلال‌ نفساني‌ خود كار كردند، و از تبعيّت‌ استاد و مربّي‌ اخلاقي‌ بيرون‌ بودند و جهاني‌ را به‌ آتش‌ و خون‌ و نفس‌ امّاره‌ و جهنّم‌ گداخته‌ كشيدند. امّا همين‌ ها كه‌ در تحت‌ ولايت‌ و مجراي‌ نفساني‌ استاد در آمدند، غرورشان‌ شكست‌، استبدادشان‌ در هم‌ فرو ريخت‌؛ مانند سلمان‌ فارسي‌ و رُشَيد هَجَري‌ و إبراهيم‌ أدهم‌ و أمثالهم‌ درآمدند.
    معاويه‌ با حُجْر بن‌ عَديّ هيچ‌ فرقي‌ نداشت‌، جز آنكه‌ او به‌ ارادة‌ خود مستقلاّ كار ميكرد و اين‌ خود را در تحت‌ تربيت‌ استاد قرار داد.
    آن‌ شد دوزخ‌، و اين‌ شد رضوان‌.
    آيا مسألة‌ شيطان‌ و غرور و جهنّم‌ و آيات‌ قرآنيّه‌، غير از مسألة‌ استقلال‌ طلبي‌ و يا در تحت‌ تعليم‌ و تربيت‌ درآمدن‌ است‌ ؟!

    پاسخ‌ از «اشكال‌ سوّم‌: خداوند در انسان‌ نيروي‌ اتّصال‌ به‌ ملكوت‌ را قرار داده‌ است‌»
    امّا پاسخ‌ اشكال‌ سوّم‌: درست‌ است‌ كه‌ خداوند بالغريزه‌ و بالفطره‌ نيروئي‌ در انسان‌ نهاده‌ است‌ كه‌ ميتواند با عالم‌ غيب‌ متّصل‌ شود و رابطه‌ بر قرار نمايد، ولي‌ آيا اين‌ نيرو در جميع‌ مردم‌ عالم‌ بالفعل‌ موجود است‌ ؟! و يا بايد در اثر تربيت‌ و تعليم‌ استاد، اين‌ قابليّت‌ به‌ فعليّت‌ رسد ؟ و اين‌ استعداد بروز و ظهور نمايد ؟ و اين‌ غنچة‌ نهفتة‌ تودرتوي‌ عميق‌، شكوفا گردد ؟
    آيا همة‌ مردم‌ جهان‌ از عالم‌ و عامي‌، عالي‌ و داني‌، داراي‌ اين‌ قدرت‌ هستند كه‌ بتوانند از عالم‌ غيب‌ حقائق‌ را بگيرند ؟ يا نه‌! در ميليونها نفر يك‌ نفر هم‌ پيدا نمي‌شود ؟ در اينصورت‌ إحالة‌ به‌ عالم‌ غيب‌، غير از احالة‌ به‌ شيطان‌ و خاطرات‌ ابليسيّه‌ در طيّ طريق‌ و به‌ اوهام‌ و افكار جنّيان‌ متمرّده‌ و تسويلات‌ ضالّه‌ و مضلّة‌ نفس‌ امّاره‌، ثمر ديگري‌ در بردارد ؟!
    راه‌ كسب‌ احكام‌ در زمان‌ غيبت‌، طريقة‌ مألوفة‌ فقهاست‌؛ و بايد عامّة‌ مردم‌ از راه‌ تعليم‌ و تعلّم‌ و تدريس‌ و تدرّس‌ و بيان‌ روايات‌ أئمّة‌ معصومين‌، احكام‌ را اخذ كنند و به‌ اعمال‌ و وظائف‌ خود رفتار نمايند. طبق‌ أدلّة‌ قطعيّه‌ و شواهد يقينيّه‌ مطلب‌ از اينقرار است‌، و به‌ ضرورت‌ مُسَلَّميّتِ اجماع‌ مسلمين‌ و همة‌ شيعه‌، راه‌ منحصر به‌ فرد است‌. براي‌ عامّة‌ مردم‌ ابداً چاره‌اي‌ جز رجوع‌ به‌ علماء و فقهاء نيست‌، وگرنه‌ در كام‌ شيطان‌ فرو رفته‌ و لقمة‌ چربي‌ براي‌ يكبار بلعيدن‌ او مي‌شوند.

    پاسخ‌ از «اشكال‌ چهارم‌: كفايت‌ روح‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ در تربيت‌ شاگردان‌»
    امّا پاسخ‌ اشكال‌ چهارم‌: اين‌ استدلال‌ صد در صد همان‌ استدلال‌ عُمر است‌ كه‌ گفت‌: پس‌ از رسول‌ خدا، احتياج‌ به‌ امام‌ زنده‌ نداريم‌. سنّت‌ رسول‌ خدا در دست‌ است‌، و كتاب‌ خدا براي‌ ما بس‌ است‌: حَسْبُنا كِتابُ اللَهِ، كَفانا كِتابُ اللَهِ. اگر روح‌ انصاري‌ پس‌ از مرگ‌ در تدبير امور عالم‌ ظاهر كافي‌ بود، و نياز به‌ استاد زندة‌ وارستة‌ پيراستة‌ از هواي‌ نفس‌ گذشته‌ نبود، چرا رسول‌ خدا صلّي‌ الله‌ عليه‌ وآله‌ اين‌ همه‌ توصيه‌ و سفارش‌ و بيان‌ و خطبه‌ دربارة‌ رجوع‌ به‌ حضرت‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ ايراد فرمود ؟ چرا آن‌ گروه‌ انبوه‌ را در مراجعت‌ از حِجّة‌ الوَداع‌ در هَجير تابستان‌ در جُحْفَه‌ در سرزمين‌ غدير خمّ معطّل‌ كرد و آن‌ خطبة‌ غرّا و شيوا را قرائت‌ فرمود ؟ آيا روح‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ قوي‌تر است‌ يا روح‌ رسول‌ الله‌ ؟!
    چرا أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ وصيّت‌ به‌ امام‌ حسن‌ مجتبي‌ عليه‌ السّلام‌ نمود ؟ و چرا هر يك‌ از امامان‌ وصيّت‌ به‌ امام‌ زنده‌اي‌ نمودند، و تا امروز هم‌ ما قائل‌ به‌ امام‌ زنده‌ هستيم‌ ؟ و برآورده‌ شدن‌ حاجات‌ و توسّلات‌ و تدبير امور عالم‌ به‌ دست‌ وليّ الله‌ المُطلق‌ الاعظم‌ حجّة‌ بن‌ الحسن‌ العسكريّ أرواحنا فداه‌ مي‌باشد ؟ بطوريكه‌ توسّل‌ به‌ هر امام‌ و هر وليّ متوفّي‌ به‌ آنحضرت‌ بر ميگردد، و رتق‌ و فتق‌ امور به‌ يد مبارك‌ اوست‌. چرا هر پيامبري‌ براي‌ خود جانشين‌ معيّن‌ نمود ؟ كافي‌ بود كه‌ به‌ تمام‌ امّت‌ بگويد: من‌ كه‌ از دنيا رفتم‌، روحم‌ قوي‌تر مي‌شود، نفسم‌ مجرّدتر ميگردد، و بهتر از زمان‌ حيات‌ به‌ درد شما مي‌رسم‌ و شما را در معارج‌ و مدارج‌ كمال‌ بالا ميبرم‌. شما حقّ نداريد به‌ احدي‌ از اعاظم‌ معنوي‌ و روحي‌ امّت‌ من‌ رجوع‌ كنيد! بلكه‌ دعا كنيد تا من‌ زودتر بميرم‌ و تجرّدم‌ افزون‌ گردد، تا بهتر و صاف‌تر و پاكيزه‌تر شما را تربيت‌ كنم‌!
    شما را بخدا سوگند! مگر مُفاد و مرجع‌ آن‌ گفتار غير از اين‌ است‌ ؟! مگر لُبّ و شكافتة‌ سخن‌ عمر غير از اين‌ بود ؟!
    عزيزم‌! به‌ أدلّة‌ فلسفيّه‌ و براهين‌ حِكَميّه‌ و مشاهدات‌ عينيّه‌ و روايات‌ و احاديث‌ وارده‌، ثابت‌ است‌ و قابل‌ ترديد نيست‌ كه‌ تمام‌ مردگان‌ بدون‌ استثناء پس‌ از مرگ‌ تجرّدشان‌ بيشتر مي‌شود، يعني‌ بيشتر در فناي‌ توحيد در ذات‌ متوغّل‌ ميگردند؛ و اين‌ مستلزم‌ انصراف‌ از عالم‌ طبيعت‌ است‌، و حتّي‌ از عالم‌ مثال‌ و صورت‌.
    به‌ همين‌ جهت‌ برهان‌ قطعي‌ قائم‌ بر لزوم‌ امام‌ زنده‌ و مربّي‌ زنده‌ است‌ تا روز قيامت‌. تا شما با مربّي‌ زنده‌ تماسّ نداشته‌ باشيد و طبق‌ دستورات‌ وي‌ رفتار ننمائيد، و تا روز قيامت‌ به‌ انتظار آن‌ بنشينيد كه‌ روح‌ حضرت‌ موسي‌ بن‌ جعفر عليهما السّلام‌ شما را تربيت‌ كند، دست‌ خالي‌ و حسرت‌ زده‌ و ندامت‌ كشيده‌ از دنيا ميرويد! كال‌ و ناپخته‌ مي‌مانيد! و ناخودآگاه‌ در كام‌ نفس‌ امّاره‌ و شيطان‌ فروميرويد! و مي‌پنداريد ترقّي‌ كرده‌ايد! امّا گرفتار عقوبت‌ خداوندي‌ در دنيا: سَنَسْتَدْرِجُهُم‌ مِنْ حَيْثُ لاَ يَعْلَمُونَ [20]خواهيد شد!
    شما چرا پس‌ از رحلت‌ مرحوم‌ انصاري‌ قدَّس‌ الله‌ نفسَه‌ منتظر افادات‌ و افاضات‌ وي‌ مي‌باشيد ؟! مگر از زمان‌ هبوط‌ حضرت‌ آدم‌ علي‌ نبيّنا و آله و عليه‌الصّلوة‌ و السّلام‌ هيچ‌ روحي‌ بهتر و قوي‌تر و مجرّدتر نيامده‌ است‌؟!
    چرا به‌ حضرت‌ نوح‌ نمي‌گرائيد و نمي‌گوئيد: او تجرّدش‌ پس‌ از مرگ‌ بهتر است‌، ما را بهتر اداره‌ ميكند، چه‌ نيازي‌ به‌ مربّي‌ زنده‌ داريم‌ ؟! چرا به‌ حضرت‌ موسي‌ و حضرت‌ عيسي‌ متوسّل‌ نمي‌شويد ؟! مگر آنان‌ از پيامبران‌ اُولوالعَزم‌ نبوده‌اند ؟!
    دليل‌ روشن‌ و قطعي‌ بنده‌ اينست‌ كه‌: از زمان‌ ارتحال‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ كه‌ در دوّم‌ ذوالقعده‌ 1379 هجريّة‌ قمريّه‌ واقع‌ شد، تا امروز كه‌ روز بيست‌ و چهارم‌ شهر رجب‌ المرجّب‌ سنة‌ 1412 مي‌باشد و سي‌ و سه‌ سال‌ ميگذرد، آيا براي‌ نمونه‌ يك‌ نفر شخص‌ موحّد تربيت‌ كرده‌ايد ؟! يكنفر كسي‌ كه‌ از عالم‌ مثال‌ و عقل‌ عبور نموده‌ و به‌ تجلّيات‌ ذاتيّه‌ رسيده‌ باشد تربيت‌ كرده‌ايد ؟! لطفاً نشان‌ دهيد، كه‌ بسياري‌ از شيفتگان‌ وادي‌ حقيقت‌ اينك‌ در به‌ در و كوي‌ به‌ كوي‌ دنبال‌ يك‌ چنين‌ انساني‌ ميگردند! پس‌ بدانيد كه‌ اين‌ راه‌، راه‌ غلط‌ است‌؛ و اين‌ طريق‌ جز راه‌ ظلمت‌ چيزي‌ نيست‌! مسؤوليّت‌ جمعي‌ را بر عهده‌ گرفتن‌، و آنان‌ را يله‌ و رها ساختن‌، و بدون‌ مربّي‌ و آموزنده‌ به‌ دست‌ اختيار و ارادة‌ خويشتن‌ سپردن‌، جز تضييع‌ نفوس‌ قابله‌، و باطل‌ ساختن‌ موادّ مستعدّه‌، آيا چيز دگري‌ مي‌تواند همراه‌ خود داشته‌ باشد ؟!

    پاسخ‌ از «اشكال‌ پنجم‌: استاد نداشتن‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ انصاري‌
    و امّا پاسخ‌ اشكال‌ پنجم‌: از بيانات‌ حضرت‌ آقاي‌ انصاري‌ استفاده‌ مي‌شود كه‌ خدمت‌ بزرگاني‌ رسيده‌اند، از جمله‌ مرد شوريده‌اي‌ كه‌ به‌ همدان‌ مي‌آمده‌ و از كوه‌ الوند گياههاي‌ خاصّي‌ را مي‌چيده‌ و جمع‌آوري‌ مي‌نموده‌ است‌. و نزد بعضي‌ از شاگردان‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ حاج‌ ميرزا جواد آقاي‌ ملكي‌ تبريزي‌ قدَّس‌ اللهُ تربتَه‌ همچون‌ حاج‌ آقا سيّد حسين‌ فاطمي‌ و آقا حاج‌ سيّد محمود رفته‌ و مذاكراتي‌ داشته‌ است‌.

    مرحوم‌ انصاري‌ در زمان‌ سلوك‌ خود، نيازمند به‌ استاد بود
    علاوه‌، طريق‌ آن‌ مرحوم‌ در بَدو امر صحيح‌ نبوده‌ است‌؛ خود ايشان‌ به‌ حقير فرمودند: من‌ كه‌ به‌ قم‌ براي‌ تحصيل‌ مشرّف‌ شدم‌، بنايم‌ مبارزه‌ با اهل‌ عرفان‌ بود، و با يك‌ نفر از معروفين‌ همدان‌ كه‌ مدّعي‌ اين‌ مطالب‌ بود سخت‌ درافتاده‌ بودم‌. چون‌ به‌ قم‌ رفتم‌ مدّتي‌ براي‌ تسخير ارواح‌ و تسخير جنّيان‌ رياضت‌ كشيدم‌، ولي‌ خداوند مرحمت‌ فرمود و مرا در ميان‌ راهِ گمراهي‌ نجات‌ داد، و به‌ سوي‌ حقّ و حقيقت‌ و عرفان‌ الهي‌ رهنمائي‌ فرمود. اين‌ خواست‌ خدا بود كه‌ بر اين‌ بندة‌ ضعيف‌ منّت‌ نهاد. و اضافه‌ فرمودند: هر كس‌ با جنّيان‌
    سر و كار داشته‌ باشد، گرچه‌ با مسلمانان‌ آنها باشد، بالاخره‌ كافر از دنيا خواهد رفت‌.
    ميفرمودند: پس‌ از آنكه‌ خداوند مرا نمايانيد كه‌ آن‌ روش‌ غلط‌ است‌ و راه‌ حقّ، عشق‌ به‌ خدا و عبوديّت‌ اوست‌، من‌ دست‌ تنها ماندم‌. هيچ‌ چاره‌اي‌ نميدانستم‌. صبحها به‌ كوهها و بيابانها ميرفتم‌ تا غروب‌ آفتاب‌ تنها و تنها.
    مدّت‌ چهل‌ و پنجاه‌ روز بدين‌ منوال‌ متحيّر و سرگردان‌ بودم‌، تا اضطرار به‌ حدّ نهايت‌ رسيد و خواب‌ و خوراك‌ را از من‌ ربود؛ در اينحال‌ بود كه‌ بارقة‌ رحمت‌
    بر دلم‌ خورد و نسيم‌ زلال‌ از عالم‌ ربوبي‌ مرا نوازش‌ داد، تا توانستم‌ راه‌ را پيدا كنم‌.
    تازه‌ اين‌ ابتداي‌ پيدا نمودن‌ راه‌ بود كه‌ باب‌ مكاشفات‌ بر ايشان‌ باز شد، و بالاخره‌ به‌ مقصد رسيده‌ و داراي‌ توحيد ذاتي‌ الهي‌ شدند.
    ولي‌ با چه‌ خون‌ دلها و مشكلات‌ كه‌ فقط‌ رفقا و ارادتمندان‌ همداني‌ ايشان‌ ميدانند؛ تازه‌ ايشان‌ در عنفوان‌ رشد و كمال‌ روحي‌ و تازه‌ به‌ ثمر نشستن‌ درخت‌ تجرّد تامّ و توحيد كامل‌ يعني‌ در سنّ 59 سالگي‌ رحلت‌ نمودند[21]، كه‌ تحقيقاً اگر در سلوك‌ خود به‌ استاد كاملي‌ ميرسيدند، تمام‌ اين‌ مشكلات‌ را از جلوي‌ راه‌ ايشان‌ بر ميداشت‌، و مرگشان‌ را مانند سائر بزرگان‌ مانند مرحوم‌ آخوند ملاّ حسينقلي‌ همداني‌ و حاج‌ شيخ‌ محمّد بهاري‌ همداني‌ و آقا حاج‌ ميرزا علي‌ آقا قاضي‌ از هفتاد به‌ بالا و هشتاد ميرسانيد.

    مشكلات‌ مرحوم‌ انصاري‌ ايشان‌ را از پاي‌ درآورد، و در 59 سالگي‌ رحلت‌ نمودند
    بهترين‌ دليل‌ بر لزوم‌ استاد اينست‌ كه‌ خود آن‌ مرحوم‌ ميفرمود: من‌ در قم‌ هر چه‌ دنبال‌ استاد گشتم‌، استاد كامل‌ و واردي‌ را كه‌ به‌ درد من‌ برسد و راه‌ چاره‌ را به‌ من‌ نشان‌ دهد نيافتم‌، فلهذا بيچاره‌ شدم‌، و بيچارگي‌ و اضطرار دست‌ مرا گرفت‌.
    اگر در آنوقت‌ در بلدة‌ طيّبة‌ قم‌ استادي‌ را مي‌يافت‌، بدون‌ تأمّل‌ به‌ او رجوع‌ ميكرد. خود آن‌ مرحوم‌ ميفرمود: در آن‌ هنگام‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ حاج‌ ميرزا جواد آقا از دنيا رحلت‌ نموده‌ بودند.
    و اگر استاد لازم‌ نبود، چطور خود مرحوم‌ انصاري‌ خود را استاد طريق‌ ميدانست‌ و دستور ميداد ؟! به‌ حقير دستوراتي‌ در نجف‌ اشرف‌ ـ كه‌ براي‌ زيارت‌ مشرّف‌ بودند ـ دادند. و در مدّت‌ اقامت‌ حقير در نجف‌ پس‌ از زيارت‌ ايشان‌ كه‌ چهار سال‌ طول‌ كشيد، و پس‌ از مراجعت‌ حقير به‌ طهران‌ كه‌ تا ارتحالشان‌ سه‌ سال‌ طول‌ كشيد، پيوسته‌ به‌ حقير دستوراتي‌ ميدادند؛ حتّي‌ از أوراد وارده‌ كه‌ جز به‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ حسنعلي‌ نجابت‌ و حجّة‌ الاءسلام‌ آقاي‌ سيّد عبدالله‌ فاطمي‌ شيرازي‌ به‌ كسي‌ نداده‌اند به‌ حقير داده‌اند.

    پاسخ‌ آنانكه‌ ميگويند: ذكر و ورد و فكر و رياضتهاي‌ مشروعه‌ غلط‌ است‌
    و امّا پاسخ‌ آن‌ شخص‌ ديگر را كه‌ با وي‌ نسبت‌ سببي‌ خويشاوندي‌ پيدا كرده‌ بود، و علاوه‌ بر نفي‌ لزوم‌ استاد، اصرار بر عدم‌ لزوم‌ بلكه‌ اشتباه‌ بودن‌ رياضات‌ شرعيّه‌ و انكار فكر و ذكر و مراقبه‌ و محاسبه‌ را داشت‌، و حقير تلويحاً نه‌ تصريحاً به‌ ايشان‌ تذكّر ميدادم‌ و سودي‌ هم‌ نداشت‌، زيرا حالشان‌ بطوري‌ بود كه‌ اين‌ مطالب‌ را نمي‌توانست‌ بپذيرد، قريب‌ دو سال‌ پيش‌ از اين‌ كه‌ يكروز با دو نفر از رفقا و دوستانشان‌ به‌ كلبه‌ خانة‌ حقير در مشهد مقدّس‌ آمدند و خودشان‌ بدون‌ مقدّمه‌ و گفتگوي‌ بنده‌ شروع‌ كردند به‌ انتقاد از استاد داشتن‌ و انتقاد از ذكر و ورد و انتقاد از رياضتهاي‌ متداولة‌ مشروعه‌؛ بنده‌ ديدم‌ در اينجا اگر سكوت‌ كنم‌ شايد موجب‌ گمراهي‌ و ضلالت‌ آن‌ دو نفر همراه‌ گردد، بناءً عليهذا عرض‌ كردم‌:
    جناب‌ آقاي‌ حاج‌... سلّمه‌ الله‌ و أيَّده‌ الله‌! همه‌ ميدانند كه‌ شغل‌ شما سابقاً كشاورزي‌ و برزگري‌ بوده‌ است‌! آيا اينطور نيست‌ ؟! گفت‌: آري‌!
    عرض‌ كردم‌: كشاورز اوّل‌ زمين‌ را شخم‌ ميزند و دانه‌ مي‌پاشد و آب‌ ميدهد، و پس‌ از سرسبز شدن‌ محصول‌ وجين‌ ميكند (علف‌ هرزه‌ را از كنار گياه‌ مي‌چيند كه‌ محصول‌ گياه‌ را از بين‌ نبرد.) و در صورت‌ بروز آفت‌، سمّپاشي‌ ميكند و غير ذلك‌ از عمليّاتي‌ كه‌ در زمين‌ و بذر و گياه‌ انجام‌ ميدهد تا محصول‌ خوب‌ و صحيح‌ به‌ دست‌ آيد! مگر اينچنين‌ نيست‌؟!
    گفت‌: آري‌!
    عرض‌ كردم‌: آيا ممكن‌ است‌ محصولي‌ بدون‌ برزگر به‌ عمل‌ آيد ؟! و يا در صورت‌ وجود، برزگر اين‌ عمليّات‌ را انجام‌ ندهد؛ آب‌ ندهد، يا بيش‌ از مقدار لازم‌ بدهد، يا تخم‌ را روي‌ زمين‌ بريزد و زير خاك‌ نكند، يا وجين‌ ننمايد، يا سمّ و دارو نزند؛ آيا در اينصورت‌ محصول‌ چه‌ خواهد شد ؟ و زحمات‌ او هدر ميرود يا نه‌ ؟!
    گفت‌: آري‌!
    عرض‌ كردم‌: خوب‌ فكر كنيد! مسأله‌ از همين‌ قرار است‌ يا نه‌ ؟! گفت‌: احتياج‌ به‌ فكر ندارد، اينكه‌ ميگوئيد واضح‌ است‌، گياه‌ كشاورز ميخواهد و بايد رويش‌ عمل‌ شود!
    عرض‌ كردم‌: عزيز من‌! استاد سير و سلوك‌ همان‌ كشاورز است‌، و ورد و ذكر و فكر و مراقبه‌ و محاسبه‌ عبارت‌ است‌ از آب‌ و آفتاب‌ و زمين‌ مناسب‌؛ و رياضت‌ عبارت‌ است‌ از محدود كردن‌ آب‌، وجين‌ كردن‌ و علوفة‌ هرزه‌ را از پاي‌ گياه‌ مفيد كه‌ ثمرة‌ حياتي‌ و غذائي‌ آنرا ميخورد، دور ريختن‌.
    باز عرض‌ كردم‌: آيا شما درخت‌ مو را هرس‌ نموده‌ايد ؟! گفت‌: نه‌! من‌ باغداري‌ نكرده‌ام‌، من‌ زارع‌ بوده‌ام‌! عرض‌ كردم‌: لابدّ در نزديكي‌هاي‌ زراعت‌ خود باغهائي‌ هم‌ كم‌ و بيش‌ بوده‌ است‌، و ديده‌ايد يا شنيده‌ايد و مسلّماً هم‌ ميدانيد كه‌ درخت‌ تربيت‌ ميخواهد، باغبان‌ ميخواهد، رسيدگي‌ به‌ زمين‌ و كود به‌ موقع‌ و به‌ اندازه‌ ميخواهد، آب‌ ميخواهد، هَرس‌ كردن‌ ميخواهد. اگر اين‌ كارها را انجام‌ ندهد، درختان‌ بدون‌ تربيت‌، مانند درختهاي‌ جنگلي‌ بلند و پروار مي‌شوند، ولي‌ محصول‌ نميدهند. درخت‌ انگور و زردآلو و سيب‌ ميوه‌ نميدهد؛ يا اگر بدهد، ميوة‌ گس‌ و تلخ‌ و ريز و بدون‌ فائده‌ ميدهد.
    شما را به‌ خدا قسم‌؛ آيا اينطور نيست‌ ؟! گفت‌: آري‌!
    عرض‌ كردم‌: استاد يك‌ موجود شاخدار و هيولاي‌ غريب‌ سبيلو نيست‌ تا انسان‌ از آن‌ فرار كند. استاد همان‌ كشاورز و باغبان‌ است‌ كه‌ در كشاورزي‌ آن‌ نام‌ را دارد و در تربيت‌ انساني‌ بدان‌ استاد گويند. و ورد و ذكر و محاسبه‌ و مشارطه‌ و مراقبه‌، آب‌ و آفتاب‌ درخت‌ و گياه‌ است‌. و وجين‌ كردن‌ و هرس‌ نمودن‌، رياضت‌ است‌؛ براي‌ گياه‌ بدان‌ شكل‌ و براي‌ آدمي‌ بدين‌ شكل‌.
    آخر شما خيال‌ مي‌كنيد: رياضت‌ يعني‌ گرسنگي‌ كشيدنهاي‌ غير قابل‌ تحمّل‌، و شبانه‌ روز با يك‌ دانه‌ بادام‌ صبر كردن‌ و أمثال‌ اينها.
    رياضت‌ اين‌ نيست‌! رياضت‌ به‌ معني‌ تربيت‌ است‌، داراي‌ مُفاد رام‌كردن‌ و به‌ راه‌ آوردن‌ است‌. در لغت‌ است‌ كه‌: راضَ يَروضُ رياضَةً يعني‌ رام‌ كردن‌ و مسخّر نمودن‌.[22]
    مولانا أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ ميفرمايد: وَ أَيْمُ اللَهِ يَمِينًا أَسْتَثْنِي‌ فِيهَا بِمَشِي´ئَةِ اللَهِ، لاَرُوضَنَّ نَفْسِي‌ رِيَاضَةً تَهَشُّ مَعَهَا إلَي‌ الْقُرْصِ إذَا قَدَرَتْ عَلَيْهِ مَطْعُومًا، وَ تَقْنَعُ بِالْمِلْحِ مَأْدُومًا، وَ لاَدَعَنَّ مُقْلَتِي‌ كَعَيْنِ مَآءٍ نَضَبَ مَعِينُهَا، مُسْتَفْرِغَةً دُمُوعُهَا![23]
    «و سوگند ياد ميكنم‌ بخداوند چنان‌ سوگند قطعي‌ و حتمي‌ كه‌ جز مشيّت‌ خدا چيزي‌ نتواند آنرا برگرداند، كه‌ من‌ چنان‌ رياضتي‌ به‌ خودم‌ ميدهم‌ كه‌ براي‌ خوراك‌ چون‌ دستش‌ به‌ يك‌ گردة‌ نان‌ برسد، از شدّت‌ ميل‌ و اشتهاي‌ بدان‌ گرده‌ با سرعت‌ آنرا بگيرد و تناول‌ نمايد؛ و براي‌ خورش‌ آن‌ نان‌، چون‌ دستش‌ تنها به‌ نمك‌ برسد آنرا بگيرد و با كمال‌ ميل‌ نانخورش‌ خود قرار دهد. و سوگند بخدا كه‌ چنان‌ تخم‌ چشم‌ خود را رها كنم‌ تا همانند چشمة‌ جاري‌ سرازير شود، و بقدري‌ بگريد كه‌ آبش‌ خشك‌ شود و به‌ ته‌ فرو نشيند، و آنچه‌ از قطرات‌ اشك‌ در آن‌ باشد همه‌ خالي‌ شود!»
    در اينجا حضرت‌ ميفرمايد: من‌ نفس‌ خود را بدينطريق‌ رياضت‌ ميدهم‌ يعني‌ رام‌ ميكنم‌، مسخّر ميگردانم‌، تربيت‌ مي‌نمايم‌. وه‌ چه‌ معني‌ بزرگي‌ است‌ رياضت‌ كه‌ به‌ معني‌ ادب‌ كردن‌ است‌!

    بدون‌ استاد و مراقبه و ذكر و فكر و رياضتهاي‌ مشروعه‌ ، سلوك جز پنداري‌ بيش‌ نيست‌
    نفس‌ انساني‌ هيولاني‌ است‌، يعني‌ قابليّت‌ محضه‌ و استعداد صرف‌ است‌. اگر تربيت‌ نشود، به‌ بدترين‌ دركات‌ سقوط‌ ميكند و از هر شيطان‌ و درّنده‌اي‌ وحشتناك‌تر ميگردد؛ و اگر ادب‌ شد، به‌ أعلي‌ عِلّيّين‌ صعود ميكند و از فرشتگان‌ پا فراتر مي‌نهد.
    سپس‌ عرض‌ كردم‌: آيا همينطور است‌ يا نه‌ ؟! گفت‌: آري‌. و چنان‌ اين‌ گونه‌ گفتار بنده‌ او را مبهوت‌ و بالاخصّ آن‌ دو نفر همراه‌ را به‌ وَجد و شَعف‌ درآورده‌ بود كه‌ گوئي‌ مسألة‌ مشكله‌اي‌ برايشان‌ حلّ شده‌ است‌.
    حقير تصوّر ميكردم‌ اين‌ بيان‌، راه‌ و مسير او را تغيير داده‌ است‌ و ديگر انتقادي‌ از لزوم‌ استاد و دادن‌ ورد و ذكر و فكر و محاسبه‌ ندارد؛ ولي‌ مع‌ الاسف‌ دفعة‌ ديگري‌ كه‌ به‌ منزل‌ آمدند و تقريباً از آن‌ موقع‌ قريب‌ يكسال‌ ميگذشت‌، باز چون‌ سخن‌ از اين‌ مقوله‌ به‌ ميان‌ آمد ديدم‌ باز عين‌ مطالب‌ سابق‌ را تكرار ميكند. از اينجا دانستم‌ كه‌ بيان‌ من‌ نتوانسته‌ است‌ اصول‌ افكار او را كه‌ مسجّل‌ شده‌ است‌ بردارد و ريشه‌ كن‌ كند. و چون‌ عادت‌ كه‌ حكم‌ طبيعت‌ ثانويّه‌ را دارد، آن‌ روش‌ و منهاج‌ با روح‌ وي‌ پيوند خورده‌ و بصورت‌ غرائز او درآمده‌ است‌.

    سرّ واقعي‌ در اظهارات‌ اشكال‌ كنندگان‌، اباء از هيمنة‌ ولايت‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ بود
    باري‌، سرّ واقعي‌ اظهارات‌ آن‌ مرد و تأييد اين‌، آن‌ بود كه‌ نمي‌خواستند زير بار ولايت‌ و هيمنة‌ استاد سيّد هاشم‌ حدّاد بروند؛ با آنكه‌ همگي‌ به‌ خوبي‌ وي‌ را مي‌شناختند و نسبت‌ به‌ مقامات‌ روحاني‌ و كمالات‌ معنوي‌ او اعتراف‌ داشتند. او يگانه‌ مرد ميدان‌ آسمان‌ توحيد و ولايت‌ بود، و در ميان‌ تلامذة‌ مرحوم‌ انصاري‌ كسي‌ كه‌ همه‌ بدو بگروند موجود نبود، لهذا اين‌ تشتّت‌ پيش‌ آمد. امّا از بدون‌ استادي‌ طرْفي‌ نبستند؛ و از استاد حدّاد هم‌ بهره‌اي‌ نگرفتند؛ وَالنّاسُ حَيارَي‌، لا مُسْلِمونَ وَ لا نَصارَي‌؛ نعوذ بالله‌.
    آن‌ دسته‌ و جمع‌ بالاخصّ آن‌ مرد محرّك‌، جرأت‌ نمي‌كردند در حضور حقير از حضرت‌ آقاي‌ حدّاد انتقادي‌ به‌ عمل‌ آورند، ولي‌ گاه‌ و بيگاه‌ شنيده‌ مي‌شد كه‌ بسيار محترمانه‌ و مؤدّبانه‌ تنقيد ميكردند. يكبار حقير در مجلس‌ گفتم‌: الحَدّادُ وَ ما أدْراكَ ما الْحَدّادُ ؟! چهرة‌ برخي‌ تغيير كرد و سرخ‌ شد، و شنيدم‌ كه‌ بعداً به‌ بعضي‌ گفته‌ بود: اين‌ چه‌ توصيفي‌ است‌ كه‌ او از يك‌ مرد سادة‌ معمولي‌ ميكند ؟!
    يك‌ شب‌ كه‌ باز سخن‌ از حضرت‌ حدّاد به‌ ميان‌ آمد همان‌ شخص‌ محرّك‌ رو به‌ من‌ نموده‌ گفت‌: حدّاد خدا را لُخت‌ و عريان‌ معرّفي‌ ميكند. آخر خدا كه‌ عريان‌ نمي‌شود!
    حقير ابداً لب‌ به‌ سخن‌ نگشودم‌. همان‌ شب‌ در عالم‌ رؤيا ديدم‌: او در مقابل‌ من‌ ايستاده‌ است‌؛ و دهان‌ خود را باز كرده‌ بود بطوريكه‌ دندانهايش‌ پيدا بود. من‌ مشت‌ دست‌ راست‌ خود را گره‌ كردم‌ و به‌ او گفتم‌: ديگر اگر دربارة‌ توحيد حضرت‌ حقّ تعالي‌ اشكالي‌ كني‌، چنان‌ بر دهانت‌ ميكوبم‌ كه‌ لبها و دندانهايت‌ با حلقومت‌ يكي‌ شوند!
    آري‌، اين‌ گناه‌ حدّاد است‌ كه‌ خداوند را بدون‌ زر و زيور و بدون آرايش‌، پاك‌ و منزّه‌ بيان‌ ميكند و حقيقت‌ مُفاد و معني‌ لاَ إلَهَ إلاَّ اللَهُ و اللَهُ لاَ إلَهَ إلاَّ هُوَ را مشخّص‌ و مبيّن‌ ميدارد؛ ولي‌ چه‌ فائده‌ كه‌ گوشها كر است‌ و چشمها كور!
    وَ إِذَا ذُكِرَ اللَهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِا لاْ خِرَةِ وَ إِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِن‌ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ.[24]
    «و در موقعيكه‌ خداوند به‌ وحدانيّت‌ ياد شود، دلهاي‌ آنانكه‌ به‌ آخرت‌ ايمان‌ ندارند مشمئزّ و ناراحت‌ ميگردد؛ و زمانيكه‌ سخن‌ از غير وحدت‌ ذات‌ اقدس‌ او به‌ ميان‌ آيد، ايشان‌ خوشحال‌ و مسرور مي‌شوند.»
    وَ جَعَلْنَا عَلَي‌' قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن‌ يَفْقَهُوهُ وَ فِي‌´ ءَاذَانِهِمْ وَقْرًا وَ إِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي‌ الْقُرْءَانِ وَحْدَهُ و وَلَّوْا عَلَي‌'´ أَدْبَـ'رِهِمْ نُفُورًا.[25]
    «و ما بر روي‌ دلهايشان‌ غلافهائي‌ و پوششهائي‌ قرار داده‌ايم‌ تا نفهمند و ادراك‌ ننمايند، و در گوشهايشان‌ سنگيني‌ گذارده‌ايم‌. و زمانيكه‌ تو پروردگارت‌ را در قرآن‌ به‌ وحدانيّت‌ ياد كني‌، پشت‌ نموده‌ و با نفرت‌ و انزجار دور مي‌شوند.»
    ذَ ' لِكُم‌ بِأَنَّهُ و´ إِذَا دُعِيَ اللَهُ وَحْدَهُ و كَفَرْتُمْ وَ إِن‌ يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا فَالْحُكْمُ لِلَّهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ. [26]
    «اي‌ مردم‌! اين‌ بدان‌ علّت‌ است‌ كه‌ چون‌ خداوند به‌ وحدانيّت‌ ياد شود، شما كافر مي‌شويد؛ و اگر با خدا شريكي‌ قرار داده‌ شود ايمان‌ مي‌آوريد. پس‌ حكم‌ و فرمان‌ مختصّ خداوند بالا مرتبه‌ و بزرگ‌ صفت‌ است‌!»
    حقير در اينجا تنها ماندم‌ و از آن‌ گروه‌ و جمعيّت‌ كه‌ همه‌ اظهار دوستي‌ و سابقة‌ آشنائي‌ داشتند، يك‌ نفر با من‌ بر نخاست‌؛ و تنها ماندم‌ به‌ تمام‌ معني‌الكلمه‌. لذا چاره‌ در آن‌ ديدم‌ كه‌ از آن‌ گروه‌ كناره‌گيري‌ كنم‌ و فقط‌ با چند نفر جوان‌ پاكدل‌ فقير اهل‌ مسجد، مجالسي‌ خصوصي‌ بر اساس‌ استاديّت‌ و مربّي‌ بودن‌ حضرت‌ آقاي‌ حدّاد داشته‌ باشيم‌.
    تا بحال‌ براي‌ حقير چند بار در مدّت‌ عمر چنان‌ اتّفاق‌ افتاده‌ كه‌ سخن‌ حقّم‌ را يك‌ نفر هم‌ نپذيرفته‌ است‌ و ناچار شده‌ام‌ از جمعي‌ انبوه‌ كه‌ با يكايك‌ آنان‌ سوابق‌ ممتدّ خويشاوندي‌ و يا رفاقت‌ و مصاحبت‌ داشته‌ام‌ كناره‌ بگيرم‌؛ و اين‌ مهمترين‌ و بزرگترين‌ آن‌ موارد بوده‌ است‌. من‌ در اين‌ گيرودارها بخصوص‌، خوب‌ احساس‌ ميكردم‌ و لمس‌ مي‌نمودم‌ مظلوميّت‌ مولايمان‌ و جدّمان‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌السّلام‌ را كه‌ چگونه‌ با آن‌ سوابق‌ و آشنائي‌هاي‌ طولاني‌، در اثر حرف‌ حقّ و سخن‌ صدق‌، او را چنان‌ و چنان‌ تنها گذاردند كه‌ براي‌ اتمام‌ حجّت‌ بر اين‌ امّت‌ بخت‌ برگشته‌، بايد فاطمه‌اش‌ را شبها سوار الاغ‌ كند و درِ خانة‌ مهاجرين‌ و انصار را بكوبد كه‌ شما بيائيد و شهادت‌ دهيد! و آنان‌ هم‌ بگويند: اي‌ عليّ سخن‌ تو حقّ است‌، و اي‌ فاطمه‌ گفتار تو درست‌ است‌، ولي‌ ما نميدانستيم‌؛ امّا چون‌ اينك‌ با اين‌ رَجُل‌ بيعت‌ نموده‌ايم‌، ديگر بيعت‌ را نمي‌شكنيم‌! چرا زودتر قبل‌ از اينكه‌ بيعت‌ كنيم‌ شما ما را خبر نكرديد ؟!
    ‎ علي‌ كرَّم‌ اللهُ وجهَه‌ مي‌گفت‌: آيا من‌ جنازة‌ رسول‌ الله‌ را بدون‌ كفن‌ در بيتش‌ بگذارم‌ و بيايم‌ بيرون‌ براي‌ ربودن‌ ولايتش‌ منازعه‌ كنم‌ ؟ و فاطمه‌ مي‌گفت‌: أبوالحسن‌ كاري‌ نكرد مگر آنكه‌ سزاوار بود؛ آنان‌ كردند آنچه‌ را كه‌ خداوند بايد از ايشان‌ حساب‌ گيرد و مؤاخذه‌ كند. [27]
    چند بار مظلوميّت‌ حقير مشابه‌ با مظلوميّت‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ بود
    آري‌، أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ از جمعيّت‌ مشرك‌ و خدانشناس‌ كناره‌ گرفت‌، و بيست‌ و پنج‌ سال‌ تك‌ و تنها فقط‌ با چند يار كه‌ عددشان‌ از اصحاب‌ كهف‌ ***** نمي‌نمود، در منزل‌ عُزلت‌ آرميد؛ و با خون‌ دل‌ كه‌ صَبَرْتُ وَ فِي‌الْعَيْنِ قَذًي‌ وَ فِي‌ الْحَلْقِ شَجًي[28]‌ گذرانيد. حقير هم‌ ظاهراً و باطناً دل‌ به‌ خدا داده‌، از همة‌ آنها و از ممشايشان‌ و مسيرشان‌ و محافلشان‌ كناره‌ گرفتم‌؛ و حقّاً و حقيقةً حضرت‌ مرحوم‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ كه‌ جانم‌ بفداي‌ او باد چقدر بزرگواري‌ و كرامت‌ فرمود، و چقدر در مواقع‌ خطيره‌ و در لغزشگاههاي‌ محيط‌ و امور اجتماعي‌ از سقوط‌ نجات‌ داد، و چه‌ اندازه‌ مانند مادر مهربان‌ شب‌ و روز، خود از راه‌ دور كربلا به‌ طهران‌، و در مواقع‌ حضور و تشرّف‌ دستگيريهاي‌ بجا و صحيح‌ و بموقع‌ ميكرد، كه‌ بعضي‌ از آنها در آنوقت‌ هم‌ خوب‌ سرّش‌ آشكارا نبود، و بعداً و بعضي‌ تدريجاً آشكارا شد و بعضي‌ اينك‌ پس‌ از هشت‌ سال‌ از رحلتش‌ آشكارا مي‌شود و خدا ميداند كه‌ سپس‌ چه‌ خواهد شد.

  • #3

    تاریخ عضویت
    Dec 2008
    نوشته ها
    39,636
    تشکر
    378
    تشکر شده : 19,712
    McAfee Firefox Windows-XP IR-TCI
    امتیاز 
    66371334
    پیش فرض
    كيفيّت‌ نماز شب‌ و سجدة‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
    ايشان‌ در اوّل‌ غروب‌ پس‌ از نماز مغرب‌ مقدار مختصري‌ به‌ عنوان‌ شام‌ آنچه‌ را كه‌ از منزل‌ مجاور يعني‌ منزل‌ سر كوچه‌ كه‌ عيالاتشان‌ آنجا بودند مي‌آوردند، تناول‌ نموده‌ و پس‌ از اداي‌ نماز عشاء ميخوابيدند. ساعتي‌ ميگذشت‌ بيدار مي‌شدند و از بام‌ به‌ زير مي‌آمدند و تجديد وضو نموده‌، بالا مي‌آمدند و چند ركعت‌ نماز با صداي‌ خوش‌ و آهنگ‌ دلنشين‌ قرآن‌ از سوره‌هاي‌ طويل‌ ميخواندند؛ و بعداً قدري‌ همينطور متفكّراً رو به‌ قبله‌ مي‌نشستند؛ و سپس‌ ميخوابيدند. باز بيدار مي‌شدند، و چند ركعت‌ نماز ديگر به‌ همين‌ منوال‌ ميخواندند. و چون‌ شبها كوتاه‌ بود لهذا ديگر وقتي‌ به‌ اذان‌ صبح‌ باقي‌ نمي‌ماند. و چه‌ بسا در اينحال‌ يا در دفعة‌ اوّل‌ كه‌ بيدار مي‌شدند ميفرمودند: سيّد محمّد حسين‌ ! چاي‌ يا آب‌ گرمي‌ بياور ! حقير پائين‌ ميرفتم‌ و روي‌ چراغ‌ فتيلة‌ نفتي‌ چاي‌ درست‌ ميكردم‌ و فوراً مي‌آوردم‌.
    ميفرمودند: مرحوم‌ آقا (يعني‌ مرحوم‌ قاضي‌) خودش‌ اينطور بود و به‌ ما هم‌ اينطور دستور داده‌ بود كه‌: در ميان‌ شب‌ چون‌ براي‌ نماز شب‌ بر مي‌خيزيد چيز مختصري‌ تناول‌ كنيد؛ مثل‌ چاي‌ يا دوغ‌ يا يك‌ خوشة‌ انگور، يا چيز مختصر ديگري‌ كه‌ بدن‌ شما از كسالت‌ بيرون‌ آيد و نشاط‌ براي‌ عبادت‌ داشته‌ باشيد. بنابراين‌ بنده‌ هر چه‌ ايشان‌ ميل‌ داشتند، گاه‌ آب‌ جوش‌ و يا چاي‌ و يا دوغ‌ و يا خيار برايشان‌ به‌ بام‌ ميبردم‌، چون‌ در آن‌ فصل‌ هنوز انگور نرسيده‌ بود.
    اذان‌ صبح‌، نماز را با ايشان‌ به‌ جماعت‌ بجاي‌ آورده‌ و سپس‌ ايشان‌ به‌ سجده‌ ميرفتند، و قريب‌ نيم‌ ساعت‌ و سه‌ ربع‌ و احياناً يك‌ ساعت‌ سجده‌شان‌ طول‌ مي‌كشيد. و بعضاً به‌ حمّام‌ رفته‌ دوشي‌ ميگرفتند و بيرون‌ ميرفتند براي‌ زيارت‌ قبر مطهّر حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ و قبر مطهّر حضرت‌ أباالفضل‌العبّاس‌ سلامُ الله‌ عَليه‌، و بعضي‌ از حوائج‌ منزل‌ را در مراجعت‌ تهيّه‌ نموده‌ و به‌ خانه‌ باز مي‌گشتند.
    در شب‌ عرفه‌ بقدري‌ رفقا از نجف‌ و كاظمين‌ و سماوه‌ و ايران‌ آمده‌ بودند كه‌ حياط‌ و ايوان‌ و اطاقها پر شد؛ و مقداري‌ از دعاهاي‌ شب‌ عرفه‌ خوانده‌ شد، و الحقّ مجلس‌ جذّاب‌ و با حالي‌ بود. آنگاه‌ همگي‌ غذاي‌ مختصري‌ تناول‌ نموده‌ و براي‌ زيارت‌ و انجام‌ اعمال‌ آن‌ شب‌ از منزل‌ بيرون‌ رفتند. و چند نفري‌ به‌ خانه‌ برگشتند كه‌ از اخصّ أصدقاء و رفقاي‌ ايشان‌ به‌ شمار مي‌آمدند.

    تشرّف‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ در ايّام‌ عيد غدير و مراجعت‌ به‌ كربلا براي‌ اوّل‌ ماه‌ محرّم‌
    روز قبل‌ از عيد غدير در خدمتشان‌ به‌ نجف‌ اشرف‌، براي‌ زيارت‌ مخصوصة‌ عيد غدير مشرّف‌ شديم‌. و ظهر روز عيد، همة‌ رفقا جميعاً در منزل‌ آقا سيّد حسين‌ نجفي‌ دعوت‌ داشتند. حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ با تمام‌ اطرافيانشان‌ بودند. آنهم‌ محفل‌ بسيار با حال‌ و وجد آور بود.
    ايشان‌ روز بعد از عيد به‌ كربلا مراجعت‌ كردند، و حقير براي‌ تشرّف‌ و زيارت‌ بيشتري‌ و تجديد عهد با دوستان‌ سابق‌ چند روزي‌ بيشتر ماندم‌؛ و ورودم‌ در منزل‌ حضرت‌ استاد آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ بود؛ و تا روز بيست‌ و چهارم‌ كه‌ روز مباهلة‌ رسول‌ خدا و اهل‌ بيتشان‌ با نصاراي‌ نجران‌ است‌، و روز بيست‌ و پنجم‌ كه‌ روز خاتم‌ بخشي‌ و روز نزول‌ سورة‌ هَلْ أتَي‌ دربارة‌ اهل‌ بيت‌ است‌، در نجف‌ اشرف‌ توقّف‌ نموده‌، و سپس‌ كه‌ ايّام‌ محرّم‌ نزديك‌ شده‌ و در آستانة‌ طلوع‌ هلال‌ غم‌انگيز آن‌ بوديم‌ به‌ كربلا مراجعت‌ نمودم‌ تا از بركات‌ عزاداري‌ تحت‌ قبّة‌الحسين‌ عليه‌ السّلام‌ كامياب‌ شويم‌. معلوم‌ است‌ كه‌ منزل‌ حقيقي‌ ما و ورود و خروج‌ ما در كربلا منزل‌ حدّاد است‌. چون‌ روابط‌ بقدري‌ صميم‌ و پاك‌ است‌ كه‌ ايشان‌ بنده‌ را فرزند خود ميدانند، و فرزندانشان‌ با حقير معاملة‌ برادري‌ مي‌كنند. امّا حقير نه‌ تنها خود را فرزند نميدانم‌ زيرا نه‌ جسماً و نه‌ روحاً فرزند نيستم‌، بلكه‌ در اينجا اگر بحقِّ كلمه‌، جمله‌اي‌ صحيح‌ را بخواهيم‌ پيدا كنيم‌ جملة‌ خانه‌زاد است‌. آري‌ غلامزاده‌اي‌ است‌ كه‌ در اين‌ منزل‌ تولّد يافته‌، و به‌ دستگيري‌ و كرامت‌ حضرتش‌ حيات‌ نوين‌ گرفته‌ است‌.
    اتّفاقاً از جهتي‌ هم‌ اين‌ نام‌ مطابق‌ با مسمّي‌ درآمده‌ است‌. چون‌ والدة‌ حقير در زمان‌ كودكي‌ گوش‌ راست‌ مرا سوراخ‌ كرده‌ و در آن‌ حلقه‌اي‌ عبور داده‌ بودند به‌ نام‌ حلقة‌ حَيْدَري‌، و مرا هم‌ غلام‌ حَيدري‌ ميخواندند. يعني‌ اين‌ طفل‌، غلام‌ حلقه‌ به‌ گوش‌ حيدر است‌. و تا اين‌ زمان‌ گوش‌ راست‌ من‌ سوراخ‌ است‌، و ديگر قابل‌ التيام‌ نيست‌. زيرا كسي‌ كه‌ نطفه‌اش‌ و شيرش‌ با ولايت‌ حيدر بسته‌ شده‌ است‌، و گوشش‌ را به‌ نام‌ و مهر حيدر سوراخ‌ كرده‌ و حلقه‌ گذرانده‌اند، كجا ميتواند ظاهراً و باطناً سرّاً و عَلَناً از غلامي‌ خود دست‌ بردارد ؟
    حضرت‌ آقاي‌ حدّاد پدر واقعي‌ بنده‌ بود؛ و در تمام‌ مسافرتها، ورود و خروج‌ ما در منزل‌ ايشان‌، ورود و خروج‌ اهل‌ خانه‌ بود. لهذا در مراجعت‌ از نجف‌ معلوم‌ است‌ كه‌ مسافر به‌ خانة‌ خود بر ميگردد.

    تشريح‌ وقايع‌ عاشورا كه‌ عشق‌ محض‌ بوده‌ است‌
    در تمام‌ دهة‌ عزاداري‌، حال‌ حضرت‌ حدّاد بسيار منقلب‌ بود. چهره‌ سرخ‌ مي‌شد و چشمان‌ درخشان‌ و نوراني‌؛ ولي‌ حال‌ حزن‌ و اندوه‌ در ايشان‌ ديده‌ نمي‌شد؛ سراسر ابتهاج‌ و مسرّت‌ بود. ميفرمود: چقدر مردم‌ غافلند كه‌ براي‌ اين‌ شهيد جان‌ باخته‌ غصّه‌ ميخورند و ماتم‌ و اندوه‌ بپا ميدارند ! صحنة‌ عاشورا عالي‌ترين‌ مناظر عشقبازي‌ است‌؛ و زيباترين‌ مواطن‌ جمال‌ و جلال‌ إلهي‌، و نيكوترين‌ مظاهر أسماء رحمت‌ و غضب‌؛ و براي‌ اهل‌ بيت‌ عليهم‌السّلام‌ جز عبور از درجات‌ و مراتب‌، و وصول‌ به‌ أعلي‌ ذِروة‌ حيات‌ جاويدان‌، و منسلخ‌ شدن‌ از مظاهر، و تحقّق‌ به‌ اصل‌ ظاهر، و فناي‌ مطلق‌ در ذات‌ أحديّت‌ چيزي‌ نبوده‌ است‌.
    تحقيقاً روز شادي‌ و مسرّت‌ اهل‌ بيت‌ است‌. زيرا روز كاميابي‌ و ظفر و قبولي‌ ورود در حريم‌ خدا و حرم‌ امن‌ و امان‌ اوست‌. روز عبور از جزئيّت‌ و دخول‌ در عالم‌ كلّيّت‌ است‌. روز پيروزي‌ و نجاح‌ است‌. روز وصول‌ به‌ مطلوب‌ غائي‌ و هدف‌ اصلي‌ است‌. روزي‌ است‌ كه‌ گوشه‌اي‌ از آنرا اگر به‌ سالكان‌ و عاشقان‌ و شوريدگان‌ راه‌ خدا نشان‌ دهند، در تمام‌ عمر از فرط‌ شادي‌ مدهوش‌ ميگردند و يكسره‌ تا قيامت‌ بر پا شود به‌ سجدة‌ شكر به‌ رو در مي‌افتند.
    حضرت‌ آقاي‌ حدّاد ميفرمود: مردم‌ خبر ندارند، و چنان‌ محبّت‌ دنيا چشم‌ و گوششان‌ را بسته‌ كه‌ بر آن‌ روز تأسّف‌ ميخورند و همچون‌ زن‌ فرزند مرده‌ مي‌نالند. مردم‌ نميدانند كه‌ همة‌ آنها فوز و نجاح‌ و معاملة‌ پر بها و ابتياع‌ اشياءِ نفيسه‌ و جواهر قيمتي‌ در برابر خَزَف‌ بوده‌ است‌. آن‌ كشتن‌ مرگ‌ نبود؛ عين‌ حيات‌ بود. انقطاع‌ و بريدگي‌ عمر نبود؛ حيات‌ سرمدي‌ بود.
    ميفرمودند: شاعري‌ وارد بر مردم‌ حَلَب‌ گفت‌:
    گفت‌: آري‌، ليك‌ كو دور يزيد كِيْ بُد است‌ آن‌ غم‌، چه‌ دير اينجا رسيد
    چشم‌ كوران‌ آن‌ خسارت‌ را بديد گوش‌ كرّان‌ اين‌ حكايت‌ را شنيد
    در دهة‌ عاشورا حضرت‌ آقاي‌ حدّاد بسيار گريه‌ ميكردند، ولي‌ همه‌اش‌ گرية‌ شوق‌ بود. و بعضي‌ اوقات‌ از شدّت‌ وَجد و سرور، چنان‌ اشكهايشان‌ متوالي‌ و متواتر مي‌آمد كه‌ گوئي‌ ناوداني‌ است‌ كه‌ آب‌ رحمت‌ باران‌ عشق‌ را بر روي‌ محاسن‌ شريفشان‌ ميريزد.

    قرائت‌ حضرت‌ حدّاد اشعار «مثنوي‌» را در غفلت‌ عامّة‌ مردم‌ از عاشورا
    چند بار از روي‌ كتاب‌ مولانا محمّد بلخي‌ رومي‌، اين‌ اشعار را با چه‌ صوت‌ و آهنگ‌ دلنوازي‌ ميخواندند كه‌ هنوز كه‌ هنوز است‌ آن‌ صدا، و آن‌ آهنگ‌، و آن‌ اشكهاي‌ سيلاب‌ وار در خاطره‌ مجسّم‌؛ و تو گوئي‌: اينك‌ حدّاد است‌ كه‌ در برابر نشسته‌ و كتاب‌ «مثنوي‌» را در دست‌ دارد:
    زادة‌ ثاني‌ است‌ احمد در جهان‌ صد قيامت‌ بود او اندر عيان‌
    زو قيامت‌ را همي‌ پرسيده‌اند كاي‌ قيامت‌ ! تا قيامت‌ راه‌ چند ؟
    با زبان‌ حال‌ مي‌گفتي‌ بسي‌ كه‌ ز محشر حشر را پرسد كسي‌ ؟
    بهر اين‌ گفت‌ آن‌ رسول‌ خوش‌ پيام‌ رمز موتوا قَبْلَ موتوا[35] يا كِرام‌
    همچنانكه‌ مرده‌ام‌ من‌ قبل‌ موت‌ زان‌ طرف‌ آورده‌ام‌ اين‌ صيت[36]‌ و صوت[37]‌
    پس‌ قيامت‌ شو قيامت‌ را ببين‌ ديدن‌ هر چيز را شرط‌ است‌ اين‌
    تا نگردي‌ اين‌ ندانيّش‌ تمام‌ خواه‌ كان‌ انوار باشد يا ظلام‌
    عقل‌ گردي‌ عقل‌ را داني‌ كمال‌ عشق‌ گردي‌ عشق‌ را بيني‌ جمال‌
    نار گردي‌ نار را داني‌ يقين‌ نور گردي‌ هم‌ بداني‌ آن‌ و اين‌
    گفتمي‌ برهان‌ بر اين‌ دعوت‌ مُبين‌ گر بدي‌ ادراك‌ اندر خورد اين‌
    هست‌ انجير اين‌ طرف‌ بسيار خوار گر رسد مرغي‌ قُنُق[38]‌ انجيرخوار
    در همه‌ عالم‌ اگر مرد و زنند دم‌ به‌ دم‌ در نزع‌ و اندر مردنند
    اين‌ سخنها را وصيّتها شِمَر كه‌ پدر گويد در آن‌ دم‌ با پسر
    تا برُويد رحمت‌ و غيرت‌ بدين‌ تا ببرّد بيخ‌ بغض‌ و رَشك‌ و كين‌
    تو بدان‌ نيّت‌ نِگَر در أقربا تا ز نزع‌ او بسوزد دل‌ ترا
    كُلُّ ءَاتٍ ءَاتٍ آنرا نقد دان‌ دوست‌ را در نزع‌ و اندر فقد دان‌
    ور غرضها زين‌ نظر گردد حجيب‌ اين‌ نظرها را برون‌ افكن‌ ز جيب‌
    در نياز خشك‌ و بر عجزي‌ مايست‌ زانكه‌ با عاجز گزيده‌ معجزيست‌
    عجز زنجيريست‌ زنجيرت‌ نهاد چشم‌ در زنجير نه‌ بايد گشاد
    پس‌ تضرّع‌ كن‌ كه‌ اي‌ هاديّ زيست‌ باز بودم‌ پشّه‌ گشتم‌ اين‌ ز چيست‌
    سخت‌تر افشرده‌ام‌ در سر قدم‌ كه‌ لَفي‌ خُسْرم‌ ز قهرت‌ دم‌ به‌ دم‌
    از نصيحتهاي‌ تو كر بوده‌ام‌ بت‌شكن‌ دعويّ و بتگر بوده‌ام‌
    ياد صُنعَت‌ فرض‌تر، يا ياد مرگ‌ مرگ‌ مانند خزان‌، تو أصل‌ برگ‌
    سالها اين‌ مرگ‌، طبلك‌ ميزند گوش‌ تو بيگاه‌، جنبش‌ ميكند
    تشبيه‌ مغفّلي‌ كه‌ عمر ضايع‌ كند و در نزع‌ بيدار شود، به‌ ماتم‌ اهل‌ حَلَب‌
    گويد اندر نزعِ جان‌ از آه‌ مرگ‌ اين‌ زمان‌ كردت‌ ز خود آگاه‌ مرگ‌
    اين‌ گلوي‌ مرگ‌ از نعره‌ گرفت‌ طبل‌ او بشكافت‌ از ضربِ شگفت‌
    در دقايق‌ خويش‌ را درتافتي‌ رمزِ مردن‌ اين‌ زمان‌ دريافتي

    اشعار مولوي‌ و شاعر وارد به‌ مردم‌ حلب‌ در مرثية‌ حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌
    رسيدن‌ شاعر به‌ حلب‌ روز عاشورا و حال‌ معلوم‌ نمودن‌
    و نكته‌ گفتن‌ و بيان‌ حال‌ كردن‌
    روز عاشورا همه‌ اهل‌ حَلَب‌ باب‌ أنطاكيّه[39]‌ اندر تا به‌ شب‌
    گرد آيد مرد و زن‌ جمعي‌ عظيم‌ ماتم‌ آن‌ خاندان‌ دارد مقيم‌
    تا به‌ شب‌ نوحه‌ كنند اندر بُكا شيعه‌ عاشورا براي‌ كربلا
    بشمرند آن‌ ظلمها و امتهان‌[40] كز يزيد و شمر ديد آن‌ خاندان‌
    از غريو و ناله‌ها در سرگذشت‌ پُر همي‌ گردد همه‌ صحرا و دشت‌
    يك‌ غريبي‌ شاعري‌ از ره‌ رسيد روز عاشورا و آن‌ افغان‌ شنيد
    شهر را بگذاشت‌ و آن‌ سو راي‌ كرد قصد جستجوي‌ آن‌ هيهاي‌ كرد
    پرس‌ پرسان‌ مي‌شد اندر افتقاد چيست‌ اين‌ غم‌، بر كه‌ اين‌ ماتم‌ فتاد
    اين‌ رئيسي‌ زَفْت‌ باشد كه‌ بمرد اينچنين‌ مجمع‌ نباشد كار خرد
    نام‌ او القاب‌ او شرحم‌ دهيد كه‌ غريبم‌ من‌، شما اهل‌ دِهيد
    چيست‌ نام‌ و پيشه‌ و اوصاف‌ او تا بگويم‌ مرثية‌ الطاف‌ او
    مرثيه‌ سازم‌ كه‌ مرد شاعرم‌ تا از اينجا برگ‌ و لالَنگي‌[41] برم‌
    آن‌ يكي‌ گفتش‌ كه‌ تو ديوانه‌اي‌ تو نه‌اي‌ شيعه‌ عدوّ خانه‌اي‌
    روزعاشورا نميداني‌ كه‌ هست‌ ماتم‌ جاني‌ كه‌ از قرني‌ به‌ است‌
    پيش‌ مؤمن‌ كي‌ بود اين‌ قصّه‌ خوار قدر عشقِ گوش‌، عشقِ گوشوار
    پيش‌ مؤمن‌ ماتم‌ آن‌ پاك‌ روح‌ شُهره‌تر باشد ز صد طوفان‌ نوح

    ملاّي‌ رومي‌ چه‌ خوب‌ قضاياي‌ عاشورا را تحقيق‌ مي‌كند
    نكته‌ گفتن‌ شاعر جهت‌ طعن‌ شيعة‌ حَلَب‌
    گفت‌: آري‌ ليك‌ كو دور يزيد كي‌ بُد است‌ آن‌ غم‌، چه‌ دير اينجا رسيد
    چشم‌ كوران‌ آن‌ خسارت‌ را بديد گوش‌ كرّان‌ اين‌ حكايت‌ را شنيد
    خفته‌ بودستيد تا اكنون‌ شما تا كنون‌ جامه‌ دريديد از عزا
    پس‌ عزا بر خود كنيد اي‌ خفتگان‌ زانكه‌ بد مرگيست‌ اين‌ خواب‌ گران‌
    روح‌ سلطاني‌ ز زنداني‌ بِجَست‌ جامه‌ چون‌ درّيم‌ و چون‌ خائيم‌ دست‌
    چونكه‌ ايشان‌ خسرو دين‌ بوده‌اند وقت‌ شادي‌ شد چو بگسستند بند
    سوي‌ شادَروان‌ دولت‌ تاختند كُنده‌ و زنجير را انداختند
    روز مُلْكَست‌ و گَهِ شاهنشهي‌ گر تو يك‌ ذرّه‌ از ايشان‌ آگهي‌
    ور نه‌اي‌ آگه‌ برو بر خود گري‌ زانكه‌ در انكار نقل‌ و محشري‌
    بر دل‌ و دين‌ خرابت‌ نوحه‌ كن‌ چون‌ نمي‌بيند جز اين‌ خاك‌ كهن‌
    ور همي‌ بيند چرا نبود دلير پشت‌ دار و جان‌ سپار و چشم‌ سير
    در رخت‌ كو از پي‌ دين‌ فرّخي‌ گر بديدي‌ بَحر، كو كفّ سخيّ
    آنكه‌ جو ديد آب‌ را نكْند دريغ‌ خاصه‌ آن‌ كو ديد دريا را و ميغ

    قرائت‌ حضرت‌ حدّاد ابيات‌ عاشورا را گويا با جان‌ و روح‌ او خمير شده‌ است‌
    تمثيل‌ حريص‌ بر دنيا به‌ موري‌ كه‌ به‌ دانه‌اي‌ از خرمني‌ قانع‌ نشود
    مور بر دانه‌ از آن‌ لرزان‌ شود كو ز خرمنگاه‌ خود عُمْيان[42]‌ بود
    مي‌كشد يك‌ دانه‌ را از حرص‌ و بيم‌ چون‌ نمي‌بيند چنان‌ چاش[43]‌ عظيم‌
    صاحب‌ خرمن‌ همي‌ گويد كه‌ هي‌ اي‌ ز كوري‌ پيش‌ تو معدوم‌، شي‌ء
    تو ز خرمن‌هاي‌ ما آن‌ ديده‌اي‌ كاندر آن‌ دانه‌ به‌ جان‌ پيچيده‌اي‌
    اي‌ به‌ صورت‌ ذرّه‌ كيوان‌ را ببين‌ مورِ لنگي‌، رو سليمان‌ را ببين‌
    تو نِه‌اي‌ آن‌ جسم‌ بل‌ آن‌ ديده‌اي‌ وا رهي‌ از جسم‌ گر جان‌ ديده‌اي‌
    آدمي‌ ديده‌ است‌ و باقي‌ لَحم‌ و پوست‌ هرچه‌ چشمش‌ ديده‌ است‌ آن‌ خير اوست‌
    كوه‌ را غرقه‌ كند يك‌ خُم‌ زِ نَم‌ مَنفذي‌ گر باز باشد سوي‌ يَم‌
    چون‌ به‌ دريا راه‌ شد از جان‌ خُم‌ خمّ با جيحون‌ برآرد اُشتلُم‌[44]
    زين‌ سبب‌ قُل‌ گفتة‌ دريا بود گر چه‌ نطق‌ احمدي‌ گويا بود
    گفتة‌ او جمله‌ دُرِّ بحر بود كه‌ دلش‌ را بود در دريا نفوذ
    دادِ دريا چون‌ ز خمّ ما بود چه‌ عجب‌ گر ماهي‌ از دريا بود
    چشمِ حسّ افسرده[45]‌ بر نقش‌ قمر تو قمر مي‌بيني‌ و او مستقرّ
    اين‌ دوئي‌، اوصاف‌ ديدة‌ أحول‌ است‌ ورنه‌ اوّل‌ آخِر، آخر اوّل‌ است‌
    هين‌ گذر از نقش‌ خُم‌، در خم‌ نگر كاندر او بحري‌ است‌ بي‌پايان‌ و سر
    پاك‌ از آغاز و آخر آن‌ عِذاب[46]‌ مانده‌ محرومان‌ ز قهرش‌ در عَذاب‌
    اينچنين‌ خم‌ را تو دريا دان‌ يقين‌ زنده‌ از وي‌ آسمان‌ و هم‌ زمين‌
    گشته‌ دريائي‌ دوئي‌ در عين‌ وصل‌ شد ز سو در بي‌سوئي‌ در عين‌ وصل‌
    بلكه‌ وحدت‌ گشته‌ او را در وصال‌ شد خطاب‌ او خطاب‌ ذوالجلال‌[47]
    آري‌، مرگ‌ براي‌ سيّد الشّهداء سيّد مظلومان‌ عليه‌ السّلام‌ عين‌ درجه‌ و ارتقاء و فوز و نجاح‌ است‌. لهذا در روايت‌ وارده‌ در مبحث‌ «معاد شناسي‌» آمد كه‌ در روز عاشورا هر چه‌ آتش‌ جنگ‌ افروخته‌تر مي‌شد و مصائب‌ آنحضرت‌ افزون‌تر، چهرة‌ منوّرش‌ بر افروخته‌تر و شاداب‌تر مي‌شد...

    تشريح‌ حضرت‌ حدّاد وقايع‌ عاشورا را همچون‌ امام‌ حسين‌ عليه‌ السّلام‌
    وَ كَانَ الْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ بَعْضُ مَنْ مَعَهُ مِنْ خَصَآئِصِهِ تُشْرِقُ أَلْوَانُهُمْ وَ تَهْدَأُ جَوَارِحُهُمْ وَ تَسْكُنُ نُفُوسُهُمْ. فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ:
    انْظُرُوا لاَ يُبَالِي‌ بِالْمَوْتِ !
    فَقَالَ لَهُمُ الْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: صَبْرًا بَنِي‌ الْكِرَامِ ! فَمَا الْمَوْتُ إلاَّ قَنْطَرَةٌ يَعْبُرُ بِكُمْ عَنِ الْبُؤْسِ وَ الضَّرَّآءِ إلَي‌ الْجِنَانِ الْوَاسِعَةِ وَ النَّعِيمِ الدَّآئِمَةِ. فَأَيُّكُمْ يَكْرَهُ أَنْ يَنْتَقِلَ مِن‌ سِجْنٍ إلَي‌ قَصْرٍ ؟!...
    إنَّ أَبِي‌ حَدَّثَنِي‌ عَنْ رَسُولِ اللَهِ صَلَّي‌ اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ: إنَّ الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْكَافِرِ؛ وَ الْمَوْتُ جِسْرُ هَ´ؤُلاَ´ءِ إلَي‌ جَنَّاتِهِمْ، وَ جِسْرُ هَ´ؤُلاَ´ءِ إلَي‌ جَحِيمِهِمْ. مَا كَذَبْتُ وَ لاَ كُذِبْتُ ! [48]
    «وليكن‌ حال‌ حسين‌ بن‌ عليّ سيّد الشّهداء عليه‌ الصّلوة‌ و السّلام‌ و بعضي‌ از يارانش‌ كه‌ با وي‌ بودند چنين‌ بود كه‌ رنگ‌ صورت‌هايشان‌ ميدرخشيد و اعضاء و جوارحشان‌ آرام‌ ميگرفت‌، و نفَس‌هايشان‌ بدون‌ اضطراب‌ و آرام‌ بود. در اينحال‌ بعضي‌ از آنها به‌ بعض‌ ديگر گفتند:
    ببينيد ! اين‌ مرد ابداً از مرگ‌ ترسي‌ ندارد؛ و آنرا ساده‌ و بدون‌ اهمّيّت‌ مي‌شمرد !
    حضرت‌ سيّد الشّهداء صلوات‌ الله‌ عليه‌ به‌ آنها گفت‌: اي‌ فرزندان‌ بزرگ‌زادگان‌، و اي‌ عزيزان‌ بلند پايه‌ و ارجمند ! صبر و تحمّل‌ و شكيبائي‌ پيشه‌گيريد ! چرا كه‌ مرگ‌ چيزي‌ نيست‌ مگر به‌ مثابة‌ پلي‌ كه‌ شما را از روي‌ خود عبور ميدهد از گرفتاري‌ و شدّت‌ و مضرّت‌، به‌ سوي‌ بهشتهاي‌ وسيعه‌ و نعمتهاي‌ جاويدان‌ إلهيّه‌ ! پس‌ كداميك‌ از شما خوشش‌ نمي‌آيد كه‌ از زنداني‌ به‌ سوي‌ قصري‌ انتقال‌ يابد ؟!...
    بدرستيكه‌ پدرم‌ براي‌ من‌ روايت‌ كرد از رسول‌ خدا صلّي‌ الله‌ عليه‌ وآله‌ كه‌: دنيا زندان‌ مؤمن‌ است‌ و بهشت‌ كافر. و مرگ‌ پل‌ عبور است‌ براي‌ اينان‌ به‌ سوي‌ بهشتهايشان‌، و پل‌ عبور است‌ براي‌ آنان‌ به‌ سوي‌ دوزخ‌ گداخته‌شان‌. نه‌ من‌ دروغ‌ مي‌گويم‌، و نه‌ به‌ من‌ دروغ‌ گفته‌ شده‌ است‌.»

    مطالب‌ حضرت‌ حدّاد دربارة‌ عاشورا مختصّ به‌ حالات‌ فناء ايشان‌ در آن‌ هنگام‌ است‌
    بايد دانست‌ كه‌: آنچه‌ را كه‌ مرحوم‌ حدّاد فرموده‌اند، حالات‌ شخصي‌ خود ايشان‌ در آن‌ أوان‌ بوده‌ است‌ كه‌ از عوالم‌ كثرات‌ عبور نموده‌ و به‌ فناي‌ مطلق‌ في‌ الله‌ رسيده‌ بودند، و به‌ عبارت‌ دگر: سفر إلي‌ الله‌ به‌ پايان‌ رسيده‌، اشتغال‌ به‌ سفر دوّم‌ كه‌ في‌ الله‌ است‌ داشته‌اند. همانطور كه‌ در احوال‌ ملاّي‌ رومي‌ در وقت‌ سرودن‌ اين‌ اشعار، و احوال‌ آن‌ مرد شاعر شيعي‌ وارد در شهر حلب‌ نيز بدينگونه‌ بوده‌ است‌ كه‌ جنبة‌ وجه‌ الخَلقي‌ آنها تبديل‌ به‌ جنبة‌ وجه‌ الحقّي‌ و وجه‌الرَّبّي‌ گرديده‌ است‌؛ و از درجات‌ نفس‌ عبور كرده‌، در حرم‌ عزّ توحيد و حريم‌ وصال‌ حقّ متمكّن‌ گرديده‌اند.
    امّا سائر افراد مردم‌ كه‌ در عالم‌ كثرات‌ گرفتارند و از نفس‌ برون‌ نيامده‌اند، حتماً بايد گريه‌ و عزاداري‌ و سينه‌زني‌ و نوحه‌خواني‌ كنند تا بدينطريق‌ بتوانند راه‌ را طيّ كنند و بدان‌ مقصد عالي‌ نائل‌ آيند. اين‌ مجاز قنطره‌اي‌ است‌ براي‌ آن‌ حقيقت‌. همچنانكه‌ در روايات‌ كثيرة‌ مستفيضه‌ ما را امر به‌ عزاداري‌ نموده‌اند تا بدينوسيله‌ جان‌ خود را پاك‌ كنيم‌ و با آن‌ سروران‌ در طيّ اين‌ سبيل‌ هم‌ آهنگ‌ گرديم‌.
    و تازه‌ وقتيكه‌ أسفار أربعه‌ طيّ شد، از لوازم‌ بقاء بالله‌ بعد از مقام‌ فناء في‌الله‌، متشكّل‌ شدن‌ به‌ عوالم‌ كثرت‌، و حقّ هر عالم‌ را كما هو حقّه‌ رعايت‌ نمودن‌ است‌ كه‌ با خداوند در عالم‌ خلق‌ بودن‌ و متّصف‌ به‌ صفات‌ خلقي‌ در عين‌ وحدت‌ ربوبي‌ گرديدن‌ مي‌باشد كه‌ هم‌ عشق‌ است‌ و هم‌ عزا، هم‌ توحيد است‌ و هم‌ كثرت‌؛ چنانكه‌ عين‌ خود اين‌ حالات‌ در حضرت‌ آقاي‌ حدّاد در اواخر عمر مشاهده‌ مي‌شد كه‌ پس‌ از مقام‌ فناءِ صرف‌ و تمكّن‌ در تجرّد، داراي‌ مقام‌ بقاء بوده‌اند. توأم‌ با همان‌ عشق‌ شديد، در مجالس‌ سوگواري‌، گريه‌ و عزاداري‌ ناشي‌ از سوز دل‌ و حرقت‌ قلب‌ از ايشان‌ مشهود بود. خود حضرت‌ سيّدالشّهداء عليه‌ السّلام‌ هم‌ به‌ حضرت‌ سكينه‌ دختر عزيزشان‌ فرمودند:
    لا تُحْرِقي‌ قَلْبي‌ بِدَمْعِكِ حَسْرَةً مادامَ مِنّي‌ الرّوحُ في‌ جُثْماني‌
    «قلب‌ مرا با سرشكت‌ آتش‌ مزن‌، اين‌ سرشكي‌ كه‌ از روي‌ حسرت‌ مي‌ريزد؛ تا وقتيكه‌ جان‌ در بدن‌ دارم‌!»
    و به‌ عبارت‌ مختصر و كوتاه‌: داستان‌ كربلا داستان‌ بسيار غامض‌ و پيچيده‌اي‌ است‌. عيناً مانند سكّة‌ دو رو مي‌باشد: يك‌ روي‌ آن‌ عشق‌ و شور و نيل‌ و فوز حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ مي‌باشد به‌ آن‌ عوالم‌، و روي‌ ديگر آن‌ غصّه‌ و اندوه‌ و عذاب‌ و شكنجه‌ و گريه‌ مي‌باشد. امّا كسي‌ ميتواند آن‌ روي‌ سكّه‌ را تماشا كند كه‌ اين‌ رو را ديده‌ و تماشا كرده‌ و از آن‌ عبور نموده‌ باشد؛ بِمِثْل‌ هذا فلْيَعملِ العامِلون‌.
    باري‌، نحوة‌ قرائت‌ و كيفيّت‌ خواندن‌ اين‌ ابيات‌ مولانا طوري‌ بود كه‌ گوئي‌ حضرت‌ حدّاد با حقيقت‌ آن‌ معاني‌ متّحد و از آبشخوار واقعيّات‌ و حقائق‌ و معادن‌ آن‌، سخن‌ ميگويد. تو گوئي‌ كه‌ اينجا روز عاشوراست‌، و او دارد از باطن‌ و ضمير حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ خبر ميدهد و براي‌ اصحاب‌ و ياران‌ خود پرده‌ بر ميدارد.
    لفظ‌ « فَناء » بيشترين‌ لفظي‌ بود كه‌ بر زبان‌ حدّاد عبور ميكرد، و هيچ‌ چاره‌ و گريزي‌ را بالاتر از فَناء نميديد، و رفقاي‌ خود را بدان‌ دعوت‌ مي‌نمود.

    تشرّف‌ حضرت‌ حدّاد به‌ سامرّاء و زيارت‌ عسكريّين‌ سلام‌ الله‌ عليها
    حقير تا سوّم‌ شهادت‌ امام‌ عليه‌ السّلام‌ در كربلا ماندم‌ و روز چهاردهم‌ در خدمت‌ حضرت‌ استاد به‌ كاظمين‌ عليهما السّلام‌ وارد شديم‌ و دو شب‌ در آنجا توقّف‌ نموده‌ و پس‌ از آن‌ با ايشان‌ و برخي‌ از رفقاي‌ دگر به‌ سامرّاء مشرّف‌ شديم‌ و چهار شب‌ هم‌ در آنجا از بركات‌ آن‌ انوار قدسيّه‌ بهرمند گشتيم‌، سپس‌ به‌ كاظمين‌ عليهما السّلام‌ مراجعت‌ نموده‌ و از آنجا يكسره‌ به‌ طهران‌ برگشتم‌ كه‌ از بيستم‌ شهر محرّم‌ الحرام‌ ***** ميكرد، و مجموع‌ اين‌ سفر پنجاه‌ و پنج‌ روز شد.
    بخش سومين:
    سفر دوّم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنة‌ 1383 هجريّة‌ قمريّه‌
    سال‌ بعد در همين‌ ايّام‌ ميل‌ شديد و اراده‌ آمد تا به‌ سوي‌ آن‌ اراضي‌ مقدّسه‌ تشرّف‌ حاصل‌ آيد؛ و گذرنامه‌ براي‌ اخذ ويزا حاضر، و بليط‌ اتوبوس‌ هم‌ از ميهن‌تور تهيّه‌ شد، و بنا بود كه‌ پس‌ فردا حركت‌ نمائيم‌. چون‌ براي‌ خداحافظي‌ به‌ ديدن‌ ارحام‌ ميرفتم‌، يكي‌ از همشيره‌ها كه‌ اينك‌ نُه‌ سال‌ است‌ به‌ رحمت‌ ايزدي‌ پيوسته‌ است‌ گفت‌: شما كه‌ اينك‌ به‌ زيارت‌ ميروي‌، وضع‌ منزل‌ بدون‌ سرپرستي‌ مستقيم‌ خود شما طوري‌ است‌ كه‌ به‌ هم‌ ميريزد، و شايد به‌ بعضي‌ از اهل‌ شما تعدّي‌ و اجحاف‌ گردد!
    عرض‌ كردم‌: من‌ براي‌ زيارت‌ ميروم‌ و راضي‌ نيستم‌ در اين‌ امرِ تقرّبي‌، به‌ كسي‌ ظلم‌ وارد شود. الا´ن‌ از رفتن‌ صرف‌ نظر كردم‌. همان‌ روز رفتم‌ و بليط‌ را پس‌ دادم‌.
    مشكلات‌ متديّنين‌ و اهل‌ علم‌ در زمان‌ پهلوي‌ پدر و پسر
    اين‌ نكته‌ را در اينجا مي‌نويسم‌ تا نسل‌ آينده‌ بدانند: در زمان‌ پهلوي‌ پدر و پسر، طلاّب‌ و اهل‌ علم‌ در چه‌ مشكلاتي‌ بوده‌اند! و مردم‌ متديّن‌ و زنان‌ اهل‌ حجاب‌ در چه‌ شرائطي‌ زندگي‌ ميكردند!
    من‌ كه‌ رفتم‌ براي‌ پس‌ دادن‌ بليط‌؛ به‌ اهل‌ بيت‌ كه‌ همراه‌ من‌ بود گفتم‌: محلّ مسافربري‌ ميهن‌تور شلوغ‌ است‌، شما بيرون‌ بايستيد تا من‌ بليط‌ را پس‌ بدهم‌ و بيايم‌. من‌ كه‌ بيرون‌ آمدم‌، ديدم‌ ايشان‌ دنبال‌ افسري‌ ميرود و ميگويد: آقا! من‌ گدا نيستم‌!
    قضيّه‌ از اين‌ قرار است‌ كه‌: چون‌ محلّ ميهن‌تور در خيابان‌ فيمابين‌ سوّم‌ اسفند و خيابان‌ ثبت‌ اسناد واقع‌ بود، و آنجا مركز نظاميان‌ است‌، از قورخانه‌ و باشگاه‌ افسران‌ و شهرباني‌ و وزارت‌ جنگ‌، محلّ تردّد و عبور افسران‌ بسيار است‌. و يك‌ نفر افسر كه‌ اهل‌ بيت‌ ما را محجّبه‌ و با عبا و پوشيه‌ ديده‌ بود گمان‌ كرده‌ بود اين‌ خانم‌ نيازمند است‌ و براي‌ سؤال‌ آنجا ايستاده‌ است‌، لهذا آمده‌ بود و به‌ ايشان‌ چيزي‌ داده‌ بود، و بعد ايشان‌ متوجّه‌ شده‌ بود كه‌ پول‌ است‌ و دنبال‌ آن‌ افسر ميرفته‌ است‌. افسر هم‌ پول‌ را ميگيرد و ميگويد: خانم‌ ببخشيد!
    كسانيكه‌ پاسدار و حافظ‌ دين‌ بودند، نه‌ تنها خصوص‌ بنده‌ بلكه‌ همه‌، در چنين‌ شرائطي‌ زيست‌ مي‌نمودند كه‌ عِمامه‌ لباس‌ تكدّي‌، و چادر عصمت‌ زن‌ پوشش‌ خجلت‌ از دريافت‌ وجه‌ گدائي‌ تلقّي‌ مي‌شد. اينك‌ فضلا و طلاّب‌ ما قدر عِمامة‌ رسول‌ الله‌ را مي‌شناسند، و زنان‌ ما در حجاب‌ و عفّت‌، خود را از دستبرد نظر اجانب‌ و نگاههاي‌ شيطاني‌ مصون‌ و محفوظ‌ ميدارند.
    چون‌ در آن‌ سال‌ سفر ميسّر نشد، لهذا سال‌ بعد از آن‌ در همان‌ ايّام‌ اواخر ذوالقعدة‌ الحرام‌ به‌ سمت‌ أعتاب‌ مقدّسه‌ رهسپار شدم‌.
    حقير چند روز در كاظمين‌ عليهما السّلام‌ زيارت‌ و سپس‌ با چند نفر از رفقاي‌ كاظميني‌ به‌ صوب‌ كربلا حركت‌ نموديم‌. در اين‌ سفر حضرت‌ آقاي‌ حدّاد براي‌ تعمير منزل‌ خود ناچار به‌ تغيير دادن‌ منزل‌ و اجاره‌ كردن‌ يك‌ اُشكوب‌ در مقابل‌ آن‌ شده‌ بودند. آن‌ اشكوب‌ داراي‌ سه‌ اطاق‌ بود، ولي‌ بامي‌ داشت‌ وسيع‌ كه‌ مُحَجَّر بوده‌ و شبها براي‌ نماز و اجتماع‌ رفقا در ليالي‌ جمعه‌ و ايّام‌ زيارتي‌ از آن‌ استفاده‌ مي‌شد.
    غصب‌ نيمي‌ از منزل‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ و انتقال‌ ايشان‌ به‌ منزل‌ اجاري‌
    توضيح‌ آنكه‌: منزل‌ شخصي‌ ايشان‌ متعلّق‌ به‌ عيالشان‌ بود كه‌ أبوالزّوجة‌ ايشان‌ به‌ نام‌ حسين‌ أبو عَمْشَه[49]‌ به‌ دخترش‌ هبه‌ كرده‌ و بجهت‌ آنكه‌ به‌ سادات‌ و بالاخصّ به‌ اين‌ دامادش‌ سيّد هاشم‌ خيلي‌ علاقمند بود و آقا سيّد هاشم‌ داراي‌ فرزندان‌ بسيار و عائلة‌ سنگين‌ بودند گفته‌ بود: اين‌ خانه‌ براي‌ اين‌ بچّه‌ سيّدها بوده‌ باشد، و وصيّت‌ كتبي‌ هم‌ نوشته‌ بود. پس‌ از فوت‌ او شوهر خواهر زن‌ ايشان‌ كه‌ به‌ نام‌ حاج‌ صَمَد دلاّل‌ است‌ با آنكه‌ شخص‌ متمكّن‌ و ثروتمندي‌ بود انكار وصيّت‌ كرد و به‌ حكومت‌ مراجعه‌ نمود، از طرف‌ حكومت‌ آمدند و ميان‌ خانه‌ ديوار كشيدند، و اين‌ خانة‌ كوچك‌ كه‌ فقط‌ سه‌ اطاق‌ كوچك‌ داشت‌ بطوري‌ ناقص‌ و غير قابل‌ استفاده‌ شد كه‌ اين‌ نيمه‌، درِ ورودي‌ نداشت‌، و مستراح‌ نداشت‌، و مجبور بودند زن‌ و بچّه‌ از نردبان‌ بالا رفته‌ و از آنطرف‌ نيز با نردبان‌ پائين‌ آيند، و اين‌ موجب‌ امراضي‌ براي‌ اهل‌ آقاي‌ حدّاد شد. بالاخره‌ براي‌ نصب‌ در و ساختن‌ مستراح‌ و تعمير ديوار كوچه‌ كه‌ از بن‌ اُفت‌ نموده‌ بود ناچار شدند منزل‌ را تخليه‌ و جائي‌ ديگر بروند.
    مرحوم‌ قاضي‌ از غصب‌ نيمة‌ اين‌ منزل‌، و سپس‌ ساختن‌ و تحويل‌ دادن‌ آنرا به‌ ايشان‌ خبر داده‌ بود؛ و همينطور هم‌ شد كه‌ شرحش‌ مفصّل‌ است‌.
    رحلت‌ سيّد محمّد نوادة‌ حدّاد كه‌ شبيه‌ به‌ قاضي‌ بوده‌ است‌
    در آن‌ منزل‌ إجاري‌ روبرو بواسطة‌ نبودن‌ نور و بهداشت‌ كامل‌، در همان‌ ايّامي‌ كه‌ حقير آنجا بودم‌ يكي‌ از نوه‌هاي‌ آقاي‌ حدّاد به‌ نام‌ سيّد محمّد پسر سيّد حسن‌ در اثر عارضة‌ سرخك‌ فوت‌ نمود. اين‌ طفل‌ بقدري‌ شبيه‌ به‌ مرحوم‌ قاضي‌ بود كه‌ آقاي‌ حدّاد او را قاضي‌ ثاني‌ مي‌ناميدند. و بسيار به‌ او علاقمند بودند. فوت‌ اين‌ بچّه‌ آقاي‌ حدّاد را بسيار متأثّر ساخت‌. و چون‌ حقير با ايشان‌ جنازه‌ را به‌ غسّالخانة‌ خيمه‌گاه‌ برديم‌، بدون‌ اختيار اشكشان‌ سرازير بود. عصر آنروز عرض‌ كردم‌: مگر از شما ميل‌ به‌ حيات‌ اين‌ طفل‌ نبود تا خداوند ارادة‌ حيات‌ كند و مرگ‌ را برگرداند ؟!
    فرمودند: آري‌! امّا بعضي‌ اوقات‌ امر از آنطرف‌ غلبه‌ ميكند، و ميل‌ و اراده‌ را از اينطرف‌ مي‌ربايد.
    سيّد حسن‌ پسر سوّم‌ ايشان‌ است. اوّل‌ سيّد مهدي‌ و به‌ ترتيب‌ سيّد قاسم‌ و سيّد حسن‌ و سيّد صالح‌ و سيّدبرهان‌ و سيّد عبدالامير؛ و دختري‌ بزرگتر از اينها كه‌ او را عَلويّه‌ نامند و اسم‌ اصلي‌ او زهراء است‌، و به‌ وي‌ فاطمه‌ و بَيگم‌ نيز ميگويند.
    امّا تسمية‌ وي‌ به‌ فاطمه‌ و به‌ بَيگم‌ به‌ سبب‌ آنست‌ كه‌ آقاي‌ حدّاد دو دختر قبل‌ از ايشان‌ داشته‌اند كه‌ در كودكي‌ فوت‌ نموده‌اند، و نام‌ آنها را بعضاً به‌ ايشان‌ اطلاق‌ مي‌كنند.
    اختلاف‌ حالات‌ حضرت‌ آقا در هنگام‌ فوت‌ سيّد محمّد و فوت‌ بَيگم‌
    مرحوم‌ حدّاد ميفرمودند: بَيگم‌ كه‌ دوساله‌ بود و از دنيا رفت‌، در آنوقت‌ من‌ حالي‌ داشتم‌ كه‌ ابداً مرگ‌ و حيات‌ را تشخيص‌ نميدادم‌ و براي‌ من‌ علي‌السّويّه‌ بود. چون‌ جنازة‌ او را برداشتيم‌ و با پدر زن‌: أبو عَمْشَه‌ براي‌ غسل‌ و كفن‌ و دفن‌ برديم‌، من‌ ابداً گريه‌ نمي‌كردم‌. امّا او بقدري‌ محزون‌ و متأثّر بود و گريه‌ ميكرد كه‌ حال‌ دروني‌ او تغيير كرده‌ بود. و مي‌گفت‌: اين‌ سيّد عجب‌ دلِ سخت‌ و بي‌رحمي‌ دارد؛ اصلاً گريه‌ و زاري‌ ننمود! و حتّي‌ اشكش‌ هم‌ نريخت‌! و مدّتي‌ چون‌ با او در يك‌ منزل‌ زندگي‌ ميكرديم‌ با من‌ قهر بود.
    مشاهدة‌ حدّاد، عظمت‌ روحي‌ اطفال‌ شيعه‌ را پس‌ از مرگ‌
    پس‌ از بَيگم‌، دختر دوسالة‌ ديگر ايشان‌ به‌ نام‌ فاطمه‌ فوت‌ ميكند. ميفرمودند: مرگ‌ او در شب‌ بود، و ما او را در كنار اطاق‌ نهاديم‌ تا فردا دفن‌ نمائيم‌. من‌ قدري‌ به‌ او به‌ نظر بچّه‌ نگاه‌ ميكردم‌؛ يعني‌ كودكي‌ از دنيا رفته‌ است‌ و آنقدر حائز اهمّيّت‌ نيست‌.
    همان‌ شب‌ ديدم‌ نفس‌ او را كه‌ از گوشة‌ اطاق‌ بزرگ‌ شد، و تمام‌ خانه‌ را فراگرفت‌. كم‌كم‌ بزرگتر شد و تمام‌ كربلا را گرفت‌، و بدون‌ فاصله‌ تمام‌ دنيا را گرفت‌. و آن‌ طفل‌ حقيقت‌ خود را نشان‌ ميداد كه‌: من‌ با اينكه‌ كودكم‌ چقدر بزرگم‌.
    ايشان‌ ميفرمودند: اين‌ عظمت‌ حقيقي‌ اوست‌. فلهذا ما بايد به‌ اطفال‌ خود احترام‌ گذاريم‌ و به‌ نظر بزرگ‌ به‌ آنها بنگريم‌. زيرا كه‌ بزرگند؛ و ما ايشانرا خُرد مي‌پنداريم‌. ابراهيم‌ پسر دوسالة‌ رسول‌ الله‌ بقدري‌ بزرگ‌ بود كه‌ اگر مي‌ماند، به‌ مثابة‌ خود پيغمبر بزرگ‌ مي‌شد. كأنّه‌ پيغمبر همان‌ فرزندش‌ ابراهيم‌ است‌ كه‌ بزرگ‌ شده‌، و ابراهيم‌ همان‌ پيامبر است‌، نهايت‌ امر در دوران‌ خردسالي‌ و طفوليّت‌؛ ذُرِّيَّةَ بَعْضُهَا مِن‌ بَعْضٍ.[50]
    ميفرمودند: لهذا براي‌ احترام‌ كودكان‌ نوزاد، خوب‌ است‌ انسان‌ تا چهل‌ روز مجامعت‌ نكند، و قنداقة‌ نوزادان‌ را تا چند ماهگي‌ در مجالس‌ علم‌ و محافل‌ ذكر و حسينيّه‌ و محالّ عزاداري‌ كه‌ نام‌ حضرت‌ سيّد الشّهداء برده‌ مي‌شود ببرند؛ چرا كه‌ نفس‌ طفل‌ همچون‌ مغناطيس‌ است‌ و علوم‌ و اوراد و اذكار و قُدّوسيّت‌ روح‌ امام‌ حسين‌ را جذب‌ ميكند. طفل‌ گرچه‌ زبان‌ ندارد ولي‌ ادراك‌ ميكند، و روحش‌ در دوران‌ كودكي‌ اگر در محلّ يا در محالّ معصيت‌ برده‌ شود، آن‌ جرم‌ و گناه‌ او را آلوده‌ ميكند؛ و اگر در محلّ و يا محالّ ذكر و عبادت‌ و علم‌ برده‌ شود، آن‌ پاكي‌ و صفا را به‌ خود ميگيرد.
    نفس‌ بچّه‌ قابليّت‌ محضه‌ است‌ و آثار خوب‌ يا بد را اخذ ميكند و تا آخر عمر در وي‌ ثابت‌ مي‌ماند
    ميفرمودند: شما اطفال‌ خود را در كنار اطاق‌ روضه‌خواني‌ يا اطاق‌ ذكري‌ كه‌ داريد قرار بدهيد! علماء سابق‌ اينطور عمل‌ مي‌نمودند. زيرا آثاري‌ را كه‌ طفل‌ در اين‌ زمان‌ به‌ خود اخذ مي‌نمايد تا آخر عمر در او ثابت‌ مي‌ماند و جزو غرائز و صفات‌ فطري‌ وي‌ ميگردد. چرا كه‌ نفس‌ بچّه‌ در اين‌ زمان‌، قابليّت‌ محضه‌ است‌؛ گرچه‌ اين‌ معنيِ مهمّ و اين‌ سرّ خطير را عامّة‌ مردم‌ ادراك‌ نكنند.
    از جمله‌ ادلّة‌ تجربي‌ و مشاهدة‌ غير قابل‌ تأويل‌ عظمت‌ روحي‌ و اختيار وجداني‌ أطفال‌
    و أنا أقول‌: آري‌ چنين‌ است‌؛ و بقدري‌ شواهد برهاني‌، و أدلّة‌ تجربي‌ و علمي‌، و مشاهدات‌ قويّ غير قابل‌ تأويل‌ در اين‌ موضوع‌ داريم‌ كه‌ اينك‌ از كمربند بيان‌ خارج‌ است‌.
    از جملة‌ أدلّة‌ تجربي‌ و مشاهدة‌ غير قابل‌ تأويل‌، فوت‌ پسر يازده‌ ماهة‌ خود حقير است‌ به‌ نام‌ سيّد محمّد جواد كه‌ در مورّخة‌ نهم‌ صفر يكهزار و سيصد و هشتاد هجريّة‌ قمريّه‌ متولّد شد و به‌ مناسبت‌ توسّل‌ به‌ حضرت‌ جواد الائمّة‌ و نيز بواسطة‌ آنكه‌ سه‌ ماه‌ و هفت‌ روز پس‌ از ارتحال‌ استاد عرفان‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد جواد انصاري‌ همداني‌ رضوان‌ الله‌ عليه‌ (دوّم‌ ذوالقعدة‌ 1379 ) تولّد يافت‌، اسم‌ او را سيّد محمّد جواد نهاديم‌. بچّه‌اي‌ بود بسيار با نور و با صفا و گوئي‌ نور خالص‌ بود كه‌ در همان‌ كودكي‌ مشهود بود؛ و بنده‌ به‌ او مسيح‌ زمان‌، و نور خالص‌ لقب‌ داده‌ بودم‌. هنوز راه‌ نميرفت‌ و زبان‌ باز نكرده‌ بود، وي‌ را در قنداقه‌ مي‌بستند كه‌ چون‌ صبحها از خواب‌ بر مي‌خاست‌ بدون‌ آنكه‌ گريه‌ كند يا شير بخواهد و يا سراغ‌ مادرش‌ برود، با همان‌ قنداقه‌ دست‌ و پا زنان‌ به‌ سوي‌ من‌ مي‌آمد و در دامنم‌ مي‌نشست‌.
    باري‌ در منزل‌ احمديّة‌ دولاب‌ كه‌ تازه‌ بدانجا منتقل‌ شده‌ بوديم‌، بنده‌ مريض‌ شدم‌ به‌ گونه‌اي‌ كه‌ در داخل‌ خودِ لوزتين‌ دُمَل‌ درآمده‌ بود و متورّم‌ شده‌ بود، بطوريكه‌ چند روز غذايم‌ منحصر بود به‌ فرني‌ كه‌ براي‌ بچّه‌ مي‌پختند و چند قاشقي‌ هم‌ حقير ميخوردم‌؛ و تب‌ من‌ شديد بود و علاوه‌ مرض‌، مرض‌ سنگين‌ و از پا درآورنده‌اي‌ بود؛ و مِن‌ حيثُ المجموع‌ حالم‌ خوب‌ نبود.
    در همان‌ روز فوت‌ بچّه‌، يك‌ ساعت‌ به‌ فوت‌ مانده‌، در اطاق‌ بيروني‌ در رؤيا ديدم‌: يك‌ قطعه‌ نور از جانب‌ حضرت‌ عبدالعظيم‌ عليه‌ السّلام‌ به‌ جانب‌ طهران‌ مي‌آيد، و در طهران‌ جنگي‌ ميان‌ مسلمين‌ و كفّار واقع‌ بود. اين‌ قطعه‌ نور آمد و به‌ مسلمين‌ كمك‌ كرد تا بر كفّار فائق‌ شدند. و آن‌ نور همين‌ سيّد محمّد جواد بود.
    پس‌ از يك‌ ساعت‌ كه‌ بنده‌زادة‌ بزرگ‌، آقا سيّد محمّد صادق‌ دروس‌ مدرسه‌ و حساب‌ خود را براي‌ رسيدگي‌ نزد حقير آورده‌ بود و من‌ با او مشغول‌ بودم‌، ديدم‌ سيّد محمّد جواد در كنار سنگ‌ حوض‌ نشسته‌ و دارد با آب‌ حوض‌ بازي‌ ميكند. از جا برخاستم‌ و طفل‌ را بغل‌ كردم‌ و از حياط‌ به‌ درون‌ اطاق‌ اندروني‌ نزد مادرش‌ بردم‌ و او مشغول‌ خيّاطي‌ بود. و تأكيد و سفارش‌ كردم‌ كه‌ از طفل‌ نگهداري‌ كنيد! اين‌ بچّه‌ به‌ آب‌ علاقمند است‌ باز سراغ‌ آب‌ ميرود. چون‌ به‌ بيروني‌ آمدم‌ و دنبال‌ دروس‌ بنده‌زادة‌ بزرگ‌ بودم‌، تحقيقاً پنج‌ دقيقه‌ بطول‌ نينجاميده‌ بود كه‌ صداي‌ فرياد مادرش‌ از حياط‌ بلند شد كه‌: خاك‌ بر سرم‌، اي‌ واي‌ بچه‌ام‌ مرد! فوراً از اطاق‌ به‌ حياط‌ آمدم‌ و ديدم‌ تمام‌ شده‌ است‌. او را فوراً به‌ بيمارستان‌ و تنفّس‌ اكسيژن‌ رسانديم‌ سودي‌ نداشت‌. خودم‌ او را به‌ منزل‌ برگرداندم‌ و در كنار اطاق‌ بيروني‌ گذاردم‌ و به‌ مادر و عيال‌ گفتم‌: حال‌ بچّه‌ خوب‌ است‌. ميخواستم‌ شبانه‌ او را خودم‌ غسل‌ دهم‌، آقاي‌ حاج‌ هادي‌ ابهري‌ نگذاشت‌ و گفت‌: آقاي‌ حاج‌ محمّد اسمعيل‌ غسل‌ دهد و آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ صدرالدّين‌ حائري‌ آب‌ بريزند. پس‌ از غسل‌، كفن‌ شد و در قبرستان‌ چهل‌ تن‌ دولاب‌ با تشريفات‌ مفصّلي‌ دفن‌ گشت‌.
    شاهد ما از اين‌ داستان‌ اينست‌ كه‌: اهل‌ بيت‌ ما در اثر اين‌ واقعه‌ به‌ شدّت‌ متألّم‌ شد و مي‌سوخت‌؛ تا روزي‌ كه‌ به‌ مسجد قائم‌ مي‌آيد و قضيّه‌ را براي‌ يكي‌ از مخدّرات‌ مأمومات‌ مسجد بيان‌ مي‌نمايد، او كه‌ نامش‌ فاطمه‌ خانم‌ است‌ به‌ ايشان‌ ميگويد: تأسّف‌ بر فوت‌ او مخور! زيرا من‌ خواب‌ ديدم‌ كه‌ كوهي‌ بر سر آقا (بنده‌) ميخواهد خراب‌ شود و آقا در زير كوه‌ خوابيده‌ است‌؛ اين‌ فرزند آمد و در مقابل‌ كوه‌ ايستاد و دستهاي‌ خود را حمايل‌ كرد و كوه‌ را نگهداشت‌ از آنكه‌ فروبريزد.
    از اينجا استفاده‌ مي‌شود كه‌ موت‌ او در معني‌ و حقيقت‌، اختياري‌ و انتخابي‌ بوده‌ است‌. مرحوم‌ حاج‌ هادي‌ ابهري‌ مي‌گفت‌: بلائي‌ بنا بود در اين‌ منزل‌ وارد شود و اين‌ طفل‌ خود را فدا نمود و جلوي‌ بلاي‌ بزرگتر را گرفت‌. همچون‌ حضرت‌ عليّ أصغر عليه‌ السّلام‌ كه‌ خود اختيار شهادت‌ نمود و همچون‌ ابراهيم‌ فرزند رسول‌ خدا كه‌ خود را فداي‌ امام‌ حسين‌ كرد و حاضر براي‌ ارتحال‌ شد. و اين‌ نكته‌ بسيار شايان‌ دقّت‌ است‌ كه‌ اطفال‌ نيز داراي‌ روح‌ بزرگ‌ و انتخاب‌ و اختيار وجداني‌ مي‌باشند.
    ادلّة‌ شرعيّه‌ بر اينكه‌ عبادت‌ اطفال‌ حقيقي‌ است‌ نه‌ تمريني‌
    و از جملة‌ أدلّة‌ شرعي‌، حجّ كودكان‌ و استحباب‌ شرعي‌ آن‌ است‌ كه‌ يقيناً از باب‌ صِرف‌ عمل‌ تعبّدي‌ و شباهت‌ به‌ حجّاج‌ نيست‌. مستحبّ است‌ به‌ اطفال‌ گرچه‌ طفل‌ يكروزه‌ باشد احرام‌ بپوشانند، و وليّ او نيّت‌ كند و او را طواف‌ دهد و بجاي‌ او نماز بخواند، و با خود به‌ عرفات‌ و مشعر و مِني‌ برند و قرباني‌ كنند و تمام‌ مناسك‌ را انجام‌ دهند؛ براي‌ اينكه‌ روح‌ طفل‌ و نفس‌ مستعدّة‌ او حقيقةً حجّ ميكند و لبّيك‌ ميگويد و به‌ فوز و درجات‌ شخص‌ مُحرِم‌ و حجّ كرده‌ ميرسد. يعني‌ در نفس‌ او همان‌ آثار حجّ شخص‌ حاجي‌ بالاستعداد و بالقوّه‌ موجود مي‌شود، گرچه‌ حساب‌ حِجّة‌ الاءسلام‌ و وظيفة‌ حجّ واجب‌ امري‌ است‌ جدا. و مستحبّ است‌ كه‌ ايضاً طفل‌ را به‌ عمره‌ برند و عمرة‌ مفرده‌ بدين‌ ترتيب‌ بجاي‌ آورد و معتمر گردد. و ايضاً جميع‌ واجبات‌ را اگر طفل‌ بجا آورد و مستحبّات‌ را اتيان‌ نمايد، آثار وجودي‌ آن‌ عمل‌ به‌ جان‌ او ميرسد؛ گرچه‌ الزام‌ و تكليف‌ برداشته‌ شده‌ است‌، امّا اصل‌ اثر باقي‌ است‌. لهذا فقهاء ما رضوانُ الله‌ علَيهم‌ فرموده‌اند: هر عمل‌ واجب‌ براي‌ مكلّفين‌، براي‌ صِغار غير مكلّف‌، عنوان‌ عمل‌ مستحبّ را دارد؛ و هر عمل‌ حرام‌ براي‌ مكلّفين‌، براي‌ آنها عنوان‌ عمل‌ مكروه‌ را دارد. و عبادات‌ آنان‌ حقيقي‌ است‌؛ نه‌ عبادت‌ تمريني‌.
    اجداد و نسب‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
    پدر حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ نامش‌ سيّد قاسم‌ بوده‌ است‌، و با مادر ايشان‌ به‌ نام‌ زينب‌ ازدواج‌ ميكند و خود مرحوم‌ حدّاد با دختري‌ به‌ نام‌ هَديَّه‌ و مُكَنّاة‌ به‌ اُمّ مهدي‌ كه‌ از قبيلة‌ جَنابي‌ها هستند ازدواج‌ ميكند. جنابي‌ها از اعراب‌ اصيل‌ و معروف‌ و ريشه‌دار هستند و به‌ سابقه‌ و حسن‌ عِرق‌ و ريشه‌ مشهورند، و اينك‌ در حِلّه‌ و كربلا و نجف‌ اشرف‌ و بعضي‌ از جاهاي‌ ديگر ساكن‌ مي‌باشند. دختر به‌ غير خود نميدهند و از غير خودشان‌ نمي‌گيرند، و غالباً صاحب‌ مناصب‌ ادارة‌ حكومتي‌، از رؤساء و افسران‌ مي‌باشند. و هنگامي‌ كه‌ امّ مهدي‌ با آقاي‌ حدّاد در محكمه‌ براي‌ تصحيح‌ شناسنامه‌ و جنسيّة‌ فرزندانش‌ رفته‌ بودند، حاكم‌ به‌ او ميگويد: حيف‌ نبود تو با اين‌ سيّد غريب‌ گمنام‌ هندي‌ كه‌ نه‌ اصلي‌ دارد و نه‌ ريشه‌اي‌ ازدواج‌ كردي‌ ؟!
    در اينحال‌ اين‌ زن‌ شيردل‌ چنان‌ به‌ حاكم‌ مي‌غرّد كه‌: بي‌ اصل‌ و نَسَب‌ شما هستيد، نه‌ اين‌ سيّد كه‌ فرزند رسول‌ خدا و أميرالمؤمنين‌ و فاطمة‌ زهرا است‌. اينست‌ نسب‌ اين‌ سيّد، ولي‌ حالا بمن‌ بگو نسبت‌ تو در صد سال‌ پيش‌ به‌ كه‌ ميرسد تا به‌ هزار، و هزار و چهار صد سال‌ ؟!
    حاكم‌ در برابر منطق‌ او خاضع‌ مي‌شود، و از كلام‌ خود عذر خواهي‌ ميكند.
    پدر زوجة‌ ايشان‌ همانطور كه‌ ذكر شد حسين‌ أبو عَمْشَه‌، و مادر زوجة‌ ايشان‌ نَجيبَه‌ نام‌ داشت‌.
    قضايا و احوالات‌ سيّد حسن‌: جدّ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
    خود آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ تولّدشان‌ در كربلا و تولّد پدرشان‌ ايضاً در كربلا بوده‌ است‌. و امّا جدّشان‌: سيّد حسن‌ از شيعيان‌ هند بوده‌ است‌، و در هنگاميكه‌ ميان‌ دو طائفة‌ از اهل‌ هند در حدود يكصد و پنجاه‌ سال‌ پيش‌ از اين‌ نزاع‌ و جنگي‌ در ميگيرد، آقا سيّد حسن‌ به‌ دست‌ گروه‌ غالب‌ أسير مي‌شود.
    گروه‌ غالب‌ كه‌ جدّ مرحوم‌ حدّاد: سيّد حسن‌ را اسير كرده‌ بودند، او را به‌ يك‌ خانوادة‌ شيعي‌ ملقّب‌ به‌ افضل‌ خان‌ فروختند و اين‌ عائله‌ به‌ كربلا هجرت‌ كرده‌ و با خودشان‌ سيّد حسن‌ را آوردند. امّا از آنجا كه‌ از وي‌ كراماتي‌ مشاهده‌ كردند، او را از اسارت‌ آزاد نمودند و از رجوع‌ كار به‌ او خودداري‌ نمودند، وليكن‌ سيّد حسن‌ از قبول‌ زيستن‌ بدون‌ عمل‌ و كار در برابر آنها جدّاً إبا كرد. ايشان‌ وي‌ را مخيّر ساختند بين‌ چند عمل‌ و او از ميان‌ آنها سقّائي‌ را برگزيد و گفت‌: شغل‌ عمويم‌ عبّاس‌ سلام‌ الله‌ عليه‌ است‌.
    سيّد حسن‌ در كربلاي‌ معلّي‌ رحل‌ اقامت‌ مي‌افكند، و با جدّة‌ حضرت‌ آقا ازدواج‌ ميكند كه‌ يكي‌ از فرزندانشان‌ سيّد قاسم‌ مي‌باشد كه‌ او فقط‌ سه‌ پسر مي‌آورد: سيّد هاشم‌ (كه‌ در آن‌ وقت‌ بواسطة‌ هجومِ... به‌ كربلا و آب‌ بستن‌ بدان‌، سيّد قاسم‌ با عائله‌اش‌ از كربلا خارج‌ و به‌ قلعة‌ هندي‌ ميروند و سيّد هاشم‌ در آنجا متولّد مي‌شود.) و سيّد محمود و سيّد حسين‌. و حقير، هم‌ سيّد محمود و هم‌ سيّد حسين‌ را ملاقات‌ نموده‌ام‌. جاي‌ سيّد محمود كربلا بود و زودتر از سيّد حسين‌ فوت‌ كرد، امّا محلّ سيّد حسين‌ بغداد بود و به‌ شغل‌ كفّاشي‌ اشتغال‌ داشت‌. و هر دوي‌ آنها با اينكه‌ كوچكتر از آقا سيّد هاشم‌ بوده‌اند زودتر از ايشان‌ به‌ رحمت‌ ايزدي‌ ميروند.
    شغل‌ آقا سيّد حسن‌ در كربلا سقّائي‌ بوده‌ است‌، و حضرت‌ آقا از شدّت‌ حيا و نجابت‌ او داستانها بيان‌ ميكردند. از جمله‌ آنكه‌ أعراب‌ غيور زن‌ خود را تنها، بعضي‌ اوقات‌ از قُراءِ اطراف‌ كربلا براي‌ خريد اشياءِ لازمه‌ با او به‌ كربلا ميفرستادند. زن‌ سوار الاغ‌ بوده‌، و در تمام‌ مدّت‌ طيّ فرسخها تا به‌ شهر برسند، حتّي‌ براي‌ يكبار هم‌ نظر او به‌ آنها نمي‌افتاده‌ است‌. يعني‌ چنان‌ تحفّظ‌ داشته‌ است‌ كه‌ سهواً هم‌ آنها را نميديده‌ است‌.
    در عرب‌ مرسوم‌ است‌ براي‌ خريدن‌ جهيزيّه‌ و لوازم‌ دختران‌ خود، چند روز با دختر به‌ شهر مي‌آيند، و با مساعدت‌ خويشان‌ و اقرباي‌ شهري‌، لوازم‌ و مايحتاج‌ را تهيّه‌ مي‌كنند. امّا آنان‌ بقدري‌ به‌ سيّد حسن‌ به‌ ديدة‌ حيا و عصمت‌ مي‌نگريستند كه‌ دختر را سوار الاغ‌ نموده‌ و با او به‌ شهر روانه‌ ميكردند، تا چند روز بمانند و اشياء مورد لزوم‌ را بخرند و برگردند. حضرت‌ آقا ميفرمودند: در خود كربلا خانه‌هائي‌ را كه‌ سقّائي‌ كرده‌ و آب‌ ميداد، بقدري‌ خويشتن‌دار بود كه‌ از وقت‌ دخول‌ تا خروج‌ سرش‌ را بطرف‌ ديوار خم‌ مي‌نمود تا زني‌ را نبيند؛ خواه‌ در آن‌ منزل‌ كسي‌ باشد يا نباشد.
    عليهذا صاحبان‌ بيت‌ كه‌ اين‌ روح‌ عصمت‌ را از وي‌ شناخته‌ بودند، به‌ أهل‌ خانه‌ دستور داده‌ بودند كه‌ سيّد حسن‌ نيازي‌ به‌ در زدن‌ و اجازة‌ ورود ندارد؛ خودش‌ مي‌آيد و آب‌ را در محلّ مشخّص‌ خالي‌ ميكند و ميرود.
    زادگاه‌، و عمر شريف‌، و رحلتگاه‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ موسوي‌ حدّاد قُدّس‌ سرّه‌
    حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد روحي‌ فداه‌ در سنّ 86 سالگي‌ در ماه‌ رمضان‌ المبارك‌ سنة‌ 1404 هجريّة‌ قمريّه‌ در شهر كربلا ـ موطن‌ و مولد خود ـ از دنيا رحلت‌ نمودند، بنابراين‌ ميلاد مسعودشان‌ در سنة‌ 1318 خواهد بود.
    اوّلين‌ ديدار حقير با ايشان‌ كه‌ در سنة‌ 1376 بوده‌ است‌، چون‌ سي‌ و دو ساله‌ بوده‌ام‌ و ايشان‌ پنجاه‌ و هشت‌ ساله‌، بنابراين‌ مدّت‌ ارادت‌ و استفادة‌ حقير از محضر أنورشان‌ 28 سال‌ به‌ طول‌ انجاميده‌ است‌.
    و چون‌ حضرت‌ آقاي‌ آقا ميرزا سيّد علي‌ قاضي‌ قدَّس‌ الله‌ تربتَه‌ در 6 ربيع‌الاوّل‌ سنة‌ 1366 رحلت‌ نموده‌اند، از اينجا بدست‌ مي‌آيد كه‌ سنّ شريف‌ آقاي‌ حدّاد در آن‌ موقع‌ 48 سال‌ بوده‌ است‌. و اگر زمان‌ تشرّف‌ و تَتَلْمُذ حضرت‌ آقاي‌ حدّاد را در محضر حضرت‌ آقاي‌ قاضي‌ در بيست‌ سالگي‌ ايشان‌ بدانيم‌، ايشان‌ نيز مدّت‌ 28 سال‌ از محضر مرحوم‌ قاضي‌ بهرمند بوده‌اند. و آقا حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ ميفرمودند: من‌ مجموعاً سيزده‌ سال‌ محضر آقاي‌ قاضي‌ را ادراك‌ نموده‌ام‌.
    و چون‌ مرحوم‌ سيّد حسن‌ اصفهاني‌ مَسْقَطي‌ كه‌ از اعاظم‌ تلامذة‌ مرحوم‌ قاضي‌ بوده‌ و با حضرت‌ آقاي‌ حدّاد سوابق‌ ممتدّ و بسيار حسنه‌ داشته‌اند، در سنة‌ 1350 رحلت‌ مي‌كنند؛ معلوم‌ مي‌شود كه‌ مرحوم‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ 16 سال‌ بيشتر از آن‌ مرحوم‌ از مرحوم‌ قاضي‌ كسب‌ فيض‌ نموده‌اند. حالا چند سال‌ آقاي‌ مسقطي‌ از مرحوم‌ قاضي‌ كسب‌ فيض‌ نموده‌ است‌ ؟ اگر 12 سال‌ باشد معلوم‌ مي‌شود كه‌ اين‌ دو رفيق‌ طريق‌ با هم‌ در يك‌ زمان‌ خدمت‌ مرحوم‌ قاضي‌ تشرّف‌ يافته‌اند، و اگر كمتر از 12 سال‌ باشد، بهرة‌ مرحوم‌ حدّاد جلوتر بوده‌ است‌.
    آقا سيّد حسن‌ مَسقطي‌ از زبان‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد قُدّس‌ سرّه‌
    آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ بسيار از آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌ ياد مي‌نمودند؛ و ميفرمودند: آتش‌ قويّ داشت‌، و توحيدش‌ عالي‌ بود، و در بحث‌ و تدريس‌ حكمت‌ استاد بود؛ و در مجادله‌ چيره‌ و تردست‌ بود، كسي‌ با او جرأت‌ منازعه‌ و بحث‌ را نداشت‌؛ طرف‌ را محكوم‌ ميكرد.
    تحريم‌ درس‌ مرحوم‌ مسقطي‌ و خارج‌ شدن‌ ايشان‌ از نجف‌
    وي‌ در صحن‌ مطهّر أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ در نجف‌ اشرف‌ مي‌نشست‌ و طلاّب‌ را درس‌ حكمت‌ و عرفان‌ ميداد و چنان‌ شور و هيجاني‌ بر پا نموده‌ بود كه‌ با دروس‌ متين‌ و استوار خود، روح‌ توحيد و خلوص‌ و طهارت‌ را در طلاّب‌ ميدميد، و آنان‌ را از دنيا إعراض‌ داده‌ و به‌ سوي‌ عقبي‌ و عالم‌ توحيد حقّ سوق‌ مي‌داد. اطرافيان‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ سيّد أبوالحسن‌ اصفهاني‌ (قدّه‌) به‌ ايشان‌ رساندند كه‌ اگر او به‌ دروس‌ خود ادامه‌ دهد، حوزة‌ علميّه‌ را منقلب‌ به‌ حوزة‌ توحيدي‌ مي‌نمايد؛ و همة‌ طلاّب‌ را به‌ عالم‌ ربوبي‌ حقّ و به‌ حقّ عبوديّت‌ خود مي‌رساند.
    لهذا او تدريس‌ علم‌ حكمت‌ الهي‌ و عرفان‌ را در نجف‌ تحريم‌ كرد؛ و به‌ آقا سيّد حسن‌ هم‌ امر كرد تا به‌ مسقط‌ براي‌ تبليغ‌ و ترويج‌ برود.
    آقا سيّد حسن‌ ابداً ميل‌ نداشت‌ از نجف‌ اشرف‌ خارج‌ شود، و فراق‌ مرحوم‌ قاضي‌ براي‌ وي‌ از أشكل‌ مشكلات‌ بود. بنابراين‌ به‌ خدمت‌ استاد خود آقاي‌ قاضي‌ عرض‌ كرد: اجازه‌ مي‌فرمائيد به‌ درس‌ ادامه‌ دهم‌ و اعتنائي‌ به‌ تحريم‌ سيّد ننمايم‌، و در اين‌ راه‌ توحيد مبارزه‌ كنم‌ ؟!
    مرحوم‌ آية‌ الله‌ قاضي‌ به‌ او فرمودند: طبق‌ فرمان‌ سيّد از نجف‌ به‌ سوي‌ مَسقط‌ رهسپار شو! خداوند با تست‌، و تو را در هر جا كه‌ باشي‌ رهبري‌ ميكند، و به‌ مطلوب‌ غائي‌ و نهايت‌ راه‌ سلوك‌ و اعلي‌ ذِروه‌ از قلّة‌ توحيد و معرفت‌ مي‌رساند.
    سيّد حسن‌ كه‌ اصفهانيُّ الاصل‌ بوده‌ و به‌ اصفهاني‌ مشهور بود، به‌ سوي‌ مَسقط‌ به‌ راه‌ افتاد؛ و لهذا وي‌ را مسقطي‌ گويند. و در راه‌ در ميهمانخانه‌ و مسافرخانه‌ وارد نمي‌شد، در مسجد وارد مي‌شد. چون‌ به‌ مسقط‌ رسيد، چنان‌ ترويج‌ و تبليغي‌ نموده‌ كه‌ تمام‌ اهل‌ مسقط‌ را مؤمن‌ و موحّد ساخته‌، و به‌ راستي‌ و صداقت‌ و بي‌اعتنائي‌ به‌ زخارف‌ مادّي‌ و تعيّنات‌ صوري‌ و اعتباري‌ دعوت‌ كرد؛ و همه‌ وي‌ را به‌ مرشد كلّ و هادي‌ سبل‌ شناختند، و در برابر عظمت‌ او عالم‌ و جاهل‌، و مردم‌ عامي‌ و خواصّ، سر تسليم‌ فرود آوردند.
    او در آخر عمر، پيوسته‌ با دو لباس‌ احرام‌ زندگي‌ مي‌نمود. تا وي‌ را از هند خواستند؛ او هم‌ دعوت‌ آنانرا اجابت‌ نموده‌ و در راه‌ مقصود رهسپار آن‌ ديار گشت‌؛ و باز در ميان‌ راهها در مسافرخانه‌ها مسكن‌ نمي‌گزيد، بلكه‌ در مساجد ميرفت‌ و بيتوته‌ مي‌نمود. در ميان‌ راه‌ كه‌ بين‌ دو شهر بود چون‌ ميخواست‌ از اين‌ شهر به‌ آن‌ شهر برود با همان‌ دو جامة‌ احرام‌ در مسجدي‌ وي‌ را يافتند كه‌ در حال‌ سجده‌ جان‌ داده‌ است.[51]
    آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌، مصداق‌ تامّ خطبة‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ دربارة‌ متّقين‌ است‌
    وَ لَوْ لاَ الاْجَلُ الَّذِي‌ كُتِبَ لَهُمْ لَمْ تَسْتَقِرَّ أَرْوَاحُهُمْ فِي‌ أَجْسَادِهِمْ طَرْفَةَ عَيْنٍ، شَوْقًا إلَي‌ الثَّوَابِ وَ خَوْفًا مِنَ الْعِقَابِ. عَظُمَ الْخَالِقُ فِي‌ أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَادُونَهُ فِي‌ أَعْيُنِهِمْ. فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ كَمَنْ قَدْ رَءَاهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ؛ وَ هُمْ وَ النَّارُ كَمَنْ قَدْ رَءَاهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُونَ. قُلُوبُهُمْ مَحْزُونَةٌ، وَ شُرُورُهُمْ مَأْمُونَةٌ، وَ أَجْسَادُهُمْ نَحِيفَةٌ، وَ حَاجَاتُهُمْ خَفِيفَةٌ، وَ أَنْفُسُهُمْ عَفِيفَةٌ.
    صَبَرُوا أَيَّامًا قَصِيرةً، أَعْقَبَتْهُمْ رَاحَةً طَوِيلَةً؛ تِجَارَةٌ مُرْبِحَةٌ يَسَّرَهَا لَهُمْ رَبُّهُمْ. أَرَادَتْهُمُ الدُّنْيَا فَلَمْ يُرِيدُوهَا، وَ أَسَرَتْهُمْ فَفَدَوْا أَنْفُسَهُمْ مِنْهَا. أَمَّا اللَيْلُ فَصَآفُّونَ أَقْدَامَهُمْ تَالِينَ لاِجْزَآءِ الْقُرْءَانِ يُرَتِّلُونَهُ تَرْتِيلاً، يُحَزِّنُونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ، وَ يَسْتَثِيرُونَ بِهِ دَوَآءَ دَآئِهِمْ.
    «و اگر زمان‌ مرگ‌ براي‌ آنان‌ مقدّر نبود و اجل‌ معيّن‌ برايشان‌ نوشته‌ نشده‌ بود، به‌ قدر برگشت‌ شعاع‌ نور چشم‌ (طرفة‌ العين‌) از شدّت‌ اشتياق‌ ثواب‌ خدا، و از فرط‌ خوف‌ عذاب‌ خدا جانهايشان‌ در كالبدهايشان‌ استقرار نمي‌يافت‌.
    خداوند خالق‌، در نفوس‌ آنها بزرگ‌ جلوه‌ نمود؛ بنابراين‌ غير خدا در ديدگانشان‌ كوچك‌ نمود.
    حال‌ ايشان‌ با بهشت‌، به‌ مانند حال‌ كسي‌ است‌ كه‌ بهشت‌ را ديده‌ باشد بنابراين‌ آنان‌ در اين‌ بهشت‌ متنعّم‌ هستند. و حال‌ ايشان‌ با آتش‌ دوزخ‌، به‌ مانند حال‌ كسي‌ است‌ كه‌ آتش‌ دوزخ‌ را ديده‌ باشد بنابراين‌ آنان‌ در اين‌ دوزخ‌ مُعَذَّبند. دلهايشان‌ غصّه‌دار است‌. و از شرّشان‌ مردم‌ در امانند. بدنهايشان‌ نحيف‌ و ضعيف‌، و خواسته‌هايشان‌ سبك‌ و كم‌ قيمت‌، و نفوسشان‌ داراي‌ عفّت‌ و طهارت‌ است‌.
    چند روزي‌ كوتاه‌ در اين‌ تنگناي‌ عالم‌ مادّه‌ شكيبا بوده‌اند، كه‌ در دنبال‌ آن‌، راحتيِ طولاني‌ را بدرقة‌ آنان‌ نموده‌ است‌. تجارتي‌ است‌ سودمند كه‌ پروردگارشان‌ براي‌ آنان‌ ميسّر و آسان‌ گردانيده‌ است‌.
    دنيا به‌ سويشان‌ روي‌ آورد؛ و آنها عالماً عامداً از دنيا اعراض‌ نمودند. و دنيا اسيرشان‌ كرد؛ ايشان‌ خود را از آن‌ اسارت‌ بواسطة‌ پرداخت‌ فديه‌ آزاد نمودند. و چون‌ شب‌ درآيد با قدمهاي‌ استوار و ثابت‌ به‌ نماز آمده‌ و گامهايشان‌ را پهلوي‌ هم‌ بطور صفّ، براي‌ تلاوت‌ اجزاء قرآن‌ با تأمّل‌ و تفكّر كامل‌، مرتّب‌ و منظّم‌ مي‌كنند؛ و بواسطة‌ خواندن‌ قرآن‌، جانهايشان‌ را به‌ حزن‌ و غم‌ و چاره‌جوئي‌ در مي‌آورند؛ و بواسطة‌ قرآن‌ دواي‌ دردهايشان‌ را از كمون‌ نفس‌ و مخفيگاه‌ جانهايشان‌ برانگيخته‌، و در مقام‌ علاج‌ بر مي‌آيند.»
    تا ميرسد به‌ اينجا كه‌ حضرت‌ ميفرمايد:
    يَنْظُرُ إلَيْهِمُ النَّاظِرُ فَيَحْسَبُهُمْ مَرْضَي‌، وَ مَا بِالْقَوْمِ مِنْ مَرَضٍ؛ وَ يَقُولُ: قَدْ خُولِطُوا، وَ لَقَدْ خَالَطَهُمْ أَمْرٌ عَظِيمٌ. [52]
    «چون‌ مردم‌ بدانها نگاه‌ كنند ايشان‌ را مريض‌ پندارند؛ در حاليكه‌ آنان‌ ابداً مرضي‌ ندارند. و ميگويند: آنها ديوانه‌ شده‌ و در عقلهايشان‌ خللي‌ پيدا شده‌ است‌؛ آري‌ حقّاً و تحقيقاً امر عظيمي‌ با آنان‌ در آميخته‌ است‌ (و امور اعتباري‌ و مصلحت‌ انديشي‌هاي‌ جزاف‌ را از دستشان‌ ربوده‌ است‌، فلهذا بنظر عامّة‌ مصلحت‌ انديش‌، ديوانه‌ مي‌نمايند).»
    آري‌! حوزة‌ نجف‌، سيّد حسن‌ مسقطي‌ را بيرون‌ ميكند. حوزة‌ گمگشتة سرگشته‌ نميداند چه‌ گوهر گرانبهائي‌ را از دست‌ داده‌ است‌! و چه‌ مرد توحيد و شخصيّت‌ الهي‌ و استوانة‌ علم‌ و سند فضيلت‌ را فاقد شده‌ است‌! و اگر ميدانست‌، باز جهل‌ بسيط‌ بود؛ امّا هزار افسوس‌ از جهل‌ مركّب‌. سيّد حسن‌ هرجا برود، در مسقط‌ برود، در هند برود، در دريا برود، در صحرا برود، او با خداست‌، و خدا با اوست‌. او ساجد است‌ و راكع‌، او ملبّس‌ به‌ لباس‌ احرام‌ است‌ ظاهراً و باطناً، او در داخل‌ عالم‌ ولايت‌ و با وليّ مطلق‌ است‌. [53]
    سفر حدّاد به‌ نجف‌ و تشرّف‌ بحضور مرحوم‌ قاضي‌ در مدرسة‌ هندي‌
    باري‌، آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ ميفرمودند: من‌ در كربلا به‌ دروس‌ علمي‌ و طلبگي‌ مشغول‌ شدم‌، و تا سيوطي‌ را ميخواندم‌ كه‌ چون‌ براي‌ تحصيل‌ به‌ نجف‌ مشرّف‌ شدم‌، تا هم‌ از محضر آقا (مرحوم‌ قاضي‌) بهرمند گردم‌ و هم‌ خدمت‌ مدرسه‌ را بنمايم‌ (مدرسة‌ هندي‌: محلّ اقامت‌ مرحوم‌ قاضي‌) همينكه‌ وارد شدم‌ ديدم‌ روبرو سيّدي‌ نشسته‌ است‌؛ بدون‌ اختيار به‌ سوي‌ او كشيده‌ شدم‌. رفتم‌ و سلام‌ كردم‌، و دستش‌ را بوسيدم‌.
    مرحوم‌ قاضي‌ فرمود: رسيدي‌! در آنجا حجره‌اي‌ براي‌ خود گرفتم‌؛ و از آن‌ وقت‌ و از آنجا باب‌ مراوده‌ با آقا مفتوح‌ شد.
    حجرة‌ ايشان‌ اتّفاقاً حجرة‌ مرحوم‌ سيّد بحرالعلوم‌ درآمد. و مرحوم‌ قاضي‌ بسيار به‌ حجرة‌ ايشان‌ مي‌آمدند و بعضي‌ اوقات‌ ميفرمودند: امشب‌ حجره‌ را فارغ‌ كن‌! من‌ ميخواهم‌ تنها در اينجا بيتوته‌ كنم‌!
    ميفرمودند: من‌ پس‌ از مراجعت‌ به‌ كربلا، غير از اوقاتي‌ كه‌ آقا به‌ كربلا مشرّف‌ مي‌شدند، گهگاهي‌ در اوقات‌ زيارتي‌ و غير زيارتي‌ به‌ نجف‌ مشرّف‌ مي‌شدم‌. يك‌ روز از كربلا به‌ نجف‌ رفتم‌ و براي‌ آقا پنجاه‌ فلس‌ (يك‌ بيستم‌ دينار عراقي‌) بردم‌. آقا در منزل‌ جُدَيْدَه‌ بودند (شارع‌ دوّم‌) هوا گرم‌ بود، و ديدم‌ آقا خواب‌ است‌. با خود گفتم‌: اگر در بزنم‌ آقا بيدار مي‌شود. كنار در حياط‌ آقا در خيابان‌ به‌ روي‌ زمين‌ نشستم‌ و بقدري‌ خسته‌ بودم‌ كه‌ خوابم‌ برد. سپس‌ كه‌ ساعتي‌ گذشت‌، ديدم‌ آقا خودش‌ آمده‌ بيرون‌ و بسيار ملاطفت‌ و محبّت‌ فرمود، و مرا به‌ درون‌ برد. من‌ پنجاه‌ فلس‌ را بحضورش‌ تقديم‌ كردم‌ و برگشتم‌.
    تعبّد شديد حاج‌ سيّد هاشم‌ به‌ احكام‌ شرعيّه‌
    مرحوم‌ حدّاد بسيار نسبت‌ به‌ امور شرع‌ و احكام‌ فقهيّه‌ متعبّد بود و محال‌ بود حكمي‌ را بداند و عمل‌ نكند؛ حتّي‌ مستحبّات‌ و ترك‌ مكروهات‌. خود چراغي‌ بود نوراني‌ از علم‌؛ ولي‌ از باب‌ حفظ‌ شرع‌ و احكام‌ شرع‌، در امور عباديّه‌ و احكام‌ جزئيّه‌ تقليد ميكرد. در همين‌ سفر در بالاي‌ بام‌ خانه‌ در شب‌ عرفه‌ كه‌ ايضاً جمعي‌ از اهل‌ نجف‌ و كاظمين‌ و بغداد و سماوه‌ و غيرها مجتمع‌ بودند، پس‌ از نماز مغرب‌ و عشا كه‌ ميخواستند غذاي‌ مختصري‌ داده‌ و حضّار به‌ اعمال‌ ليلة‌ عرفه‌ و زيارت‌ مشغول‌ شوند، با بهجتي‌ هر چه‌ تمامتر فرمود: فلان‌ سيّد، سَيِّدُ الطّآئفتَيْن‌ است‌ (يعني‌ هم‌ مجتهد در امر شريعت‌ و هم‌ مجتهد در امر طريقت‌).
    و سپس‌ فرمود: من‌ تا بحال‌ از آقا شيخ‌ هادي‌ شيخ‌ زين‌ العابدين[54]‌ تقليد ميكردم‌، و از اين‌ به‌ بعد از او تقليد ميكنم‌!
    ايشان‌ بعضي‌ اوقات‌ در امور شرعيّه‌ از حقير ايراد ميگرفتند. يكبار فرمودند: وقتي‌ مسح‌ پاها را مي‌كشي‌ آنها را روي‌ جاي‌ محكمي‌ بگذار تا مسح‌ خوب‌ كشيده‌ شود؛ زيرا در صورت‌ معلّق‌ نگهداشتن‌ آنها چه‌ بسا انسان‌ متوجّه‌ نيست‌، و در اينصورت‌ دستها پاها را مسح‌ نمي‌نمايند بلكه‌ پاها دستها را مسح‌ مي‌كنند. يكبار ديگر فرمودند: آب‌ دهان‌ در مستراح‌ ريختن‌ مكروه‌ است‌، چون‌ از اجزاءِ بدن‌ مؤمن‌ است‌ و نبايد با قاذورات‌ مخلوط‌ شود؛ امّا نخامه‌اي‌ را كه‌ انسان‌ از دهان‌ در مستراح‌ ميريزد اينطور نيست‌ زيرا كه‌ نخامه‌ از اجزاء بدن‌ نيست‌، آنهم‌ از فضولات‌ است‌ و خَلْط‌ آن‌ با سائر قاذورات‌ اشكالي‌ ندارد.
    و يكبار فرمودند: خوب‌ است‌ انسان‌ كه‌ صدقات‌ مستحبّه‌ و خيرات‌ خود را ميدهد، از پاكترين‌ اقسام‌ اموال‌ خودش‌ باشد. سوا كردن‌ مال‌ و قسم‌ پست‌ و مشكوك‌ را به‌ فقرا دادن‌ بالاخصّ به‌ سادات‌ روا نيست‌. اتّفاقاً اين‌ در وقتي‌ بود كه‌ حقير مالي‌ را به‌ عنوان‌ صدقات‌ مستحبّه‌ و امور خيريّه‌ از ناحية‌ خود براي‌ سيّدي‌ فرستاده‌ بودم‌، و در وقت‌ تعيين‌ آن‌، قسمت‌ پاك‌ و بدون‌ شبهه‌ را براي‌ خود، و قسمت‌ مشتبه‌ و مجهولُ الحال‌ را براي‌ آن‌ سيّد انتخاب‌ نموده‌ بودم‌. و خدا ميداند كه‌ از اين‌ عملِ من‌ جز خود من‌ و خدا كسي‌ مطّلع‌ نبود. ايشان‌ بواسطة‌ اين‌ إخبار، هم‌ مرا مطّلع‌ بر امر پنهاني‌ نمودند و هم‌ دستور عمل‌ به‌ آية‌ قرآن‌ را داده‌اند كه‌:
    لَن‌ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّي‌' تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ.[55]
    «ابداً شما به‌ بِرّ و نيكي‌ نميرسيد، مگر زمانيكه‌ در راه‌ خدا انفاق‌ كنيد از آنچه‌ را كه‌ دوست‌ ميداريد!»
    يكبار دوغ‌ را كه‌ در داخل‌ ليوان‌ بود و يخ‌ ريخته‌ بودم‌ براي‌ آنكه‌ خنك‌ شود و به‌ ايشان‌ بدهم‌، با انگشت‌ مُسَبِّحَه‌ (سَبّابه‌) آنرا بهم‌ زدم‌، ايشان‌ آنرا نخوردند و فرمودند: با قاشق‌ بهم‌ بزن‌! دست‌ چه‌ بسا آلوده‌ است‌! سپس‌ فرمودند: عين‌ اين‌ جريان‌ ميان‌ من‌ و مرحوم‌ آقا واقع‌ شد. ايشان‌ يكروز كه‌ به‌ كربلا مشرّف‌ شده‌ بودند، در دكّان‌ من‌ تشريف‌ آوردند. من‌ هم‌ براي‌ ايشان‌ دوغ‌ درست‌ كرده‌ و در آن‌ يخ‌ ريختم‌، چون‌ با انگشت‌ بهم‌ زدم‌ تا تقديم‌ حضورشان‌ كنم‌ از خوردن‌ استنكاف‌ نموده‌ و فرمودند: با انگشت‌ بهم‌ نزنيد!
    تفسير حاج‌ سيّد هاشم‌، بازگشت‌ حقيقت‌ لعنت‌ را در دعاي‌ عَلْقَمه‌
    روز تاسوعا كه‌ در منزلشان‌ زيارت‌ عاشورا خوانده‌ شد، و بعد از صد لعن‌ و صد سلام‌ و نماز زيارت‌، دعاي‌ عَلْقَمَه‌ قرائت‌ شد، در پايان‌ دعا يكي‌ از حضّار پرسيد كه‌ اين‌ لعنت‌هاي‌ شديده‌ و نفرين‌هاي‌ أكيده‌ با اين‌ مضامين‌ مختلفه‌ چگونه‌ با روح‌ حضرت‌ امام‌ جعفر صادق‌ عليه‌ السّلام‌ كه‌ كانون‌ رحمت‌ و محبّت‌ است‌ سازش‌ دارد ؟!
    در اين‌ دعا كه‌ ابتدايش‌ با يَا اللَهُ يَا اللَهُ يَا اللَهُ يَا مُجِيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّينَ شروع‌ مي‌شود، ميرسد به‌ اينجا كه‌ عرض‌ ميكند: اللَهُمَّ مَنْ أَرَادَنِي‌ بِسُو´ءٍ فَأَرِدْهُ! وَ مَنْ كَادَنِي‌ فَكِدْهُ! وَ اصْرِفْ عَنِّي‌ كَيْدَهُ وَ مَكْرَهُ وَ بَأْسَهُ وَ أَمَانِيَّهُ! وَ امْنَعْهُ عَنِّي‌ كَيْفَ شِئْتَ وَ أَنَّي‌ شِئْتَ! اللَهُمَّ اشْغَلْهُ عَنِّي‌ بِفَقْرٍ لاَ تَجْبُرُهُ، وَ بِبَلاَ´ءٍ لاَ تَسْتُرُهُ، وَ بِفَاقَةٍ لاَ تَسُدُّهَا، وَ بِسُقْمٍ لاَ تُعَافِيهِ، وَ ذُلٍّ لاَ تُعِزُّهُ، وَ بِمَسْكَنَةٍ لاَ تَجْبُرُهَا!
    اللَهُمَّ اضْرِبْ بِالذُّلِّ نَصْبَ عَيْنَيْهِ، وَ أَدْخِلْ عَلَيْهِ الْفَقْرَ فِي‌ مَنْزِلِهِ، وَالْعِلَّةَ وَ السُّقْمَ فِي‌ بَدَنِهِ، حَتَّي‌ تَشْغَلَهُ عَنِّي‌ بِشُغْلٍ شَاغِلٍ لاَ فَرَاغَ لَهُ، وَ أَنْسِهِ ذِكْرِي‌ كَمَا أَنْسَيْتَهُ ذِكْرَكَ؛ وَ خُذْ عَنِّي‌ بِسَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ لِسَانِهِ وَ يَدِهِ وَ رِجْلِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَمِيعِ جَوَارِحِهِ، وَ أَدْخِلْ عَلَيْهِ فِي‌ جَمِيعِ ذَلِكَ السُّقْمَ، وَ لاَتَشْفِهِ حَتَّي‌ تَجْعَلَ ذَلِكَ لَهُ شُغْلاً شَاغِلاً بِهِ عَنِّي‌ وَ عَنْ ذِكْرِي‌، وَ اكْفِنِي‌ يَاكَافِيَ مَا لاَ يَكْفِي‌ سِوَاكَ، فَإنَّكَ الْكَافِي‌ لاَ كَافِيَ سِوَاكَ، وَ مُفَرِّجٌ لاَ مُفَرِّجَ سِوَاكَ، وَ مُغِيثٌ لاَ مُغِيثَ سِوَاكَ، وَ جَارٌ لاَ جَارَ سِوَاكَ.[56]
    «بار خدايا! كسيكه‌ دربارة‌ من‌ نيّت‌ بدي‌ و ارادة‌ زشتي‌ داشته‌ باشد، تو خودت‌ دربارة‌ وي‌ نيّت‌ بد و ارادة‌ سوء داشته‌ باش‌! و كسيكه‌ با من‌ مكر و حيله‌ ورزد، خودت‌ با او مكر و حيله‌ ورز! و كيد و مكر و شدّت‌ و آرزوهاي‌ مهلك‌ وي‌ را دربارة‌ من‌، خودت‌ از من‌ بگردان‌! و او را از من‌ باز دار به‌ هر گونه‌ كه‌ بخواهي‌ و هر وقت‌ و هر كجا كه‌ بخواهي‌! بار خدايا چنان‌ به‌ فقر غير قابل‌ جبران‌، و بلاي‌ غير قابل‌ پوشش‌، و فاقة‌ غير قابل‌ التيام‌، و مرض‌ غير قابل‌ عافيت‌، و ذلّت‌ غير قابل‌ عزّت‌، و زمين‌گيري‌ و مسكنت‌ غير قابل‌ مداوا و اصلاح‌ او را مبتلا نما تا تمام‌ اوقاتش‌ و نيرويش‌ به‌ خودش‌ مشغول‌ شود و مجال‌ اذيّت‌ و آزار مرا نداشته‌ باشد!
    بار خدايا! فرمان‌ ذلّت‌ و خواريت‌ را در برابر ديدگانش‌ فرود آر! و بيچارگي‌ و فقر و مسكنت‌ را در منزل‌ او وارد كن‌! و مرض‌ و كسالت‌ مزاجي‌ را در بدن‌ او داخل‌ ساز! تا چنان‌ وي‌ را به‌ خودش‌ سرگرم‌ و مشغول‌ نمائي‌ كه‌ فراغت‌ تعدّي‌ و ***** به‌ من‌ را نداشته‌ باشد! و نام‌ مرا از لوح‌ خاطرش‌ به‌ فراموشي‌ انداز همانطور كه‌ نام‌ خودت‌ را از لوح‌ خاطرش‌ به‌ بوتة‌ نسيان‌ سپردي‌!
    و چنان‌ گوش‌ و چشم‌ و زبان‌ و دست‌ و پا و دل‌ و جميع‌ اعضاء و جوارح‌ او را مبتلا به‌ مرض‌ و درد كن‌ تا بكلّي‌ از من‌ منصرف‌ شود؛ و او را درمان‌ منما تا بواسطة‌ مشغول‌ شدنش‌ به‌ خودش‌ و دردها و گرفتاريهايش‌ ديگر وقت‌ و توان‌ و قدرت‌ آنرا نداشته‌ باشد تا به‌ من‌ مشغول‌ شود و ياد من‌ در سرش‌ بيايد. و كفايت‌ كن‌ مرا اي‌ كفايت‌ كنندة‌ آنچه‌ را كه‌ جز تو آنرا كفايت‌ نمي‌نمايد؛ چرا كه‌ تو تنها كفايت‌ كننده‌اي‌ و كفايت‌ كننده‌اي‌ جز تو وجود ندارد، و باز كننده‌اي‌ هستي‌ كه‌ هيچ‌ باز كننده‌ و گشاينده‌ و زدايندة‌ اندوه‌ و غم‌ غير از تو وجود ندارد، و فريادرسي‌ هستي‌ كه‌ هيچ‌ فريادرسي‌ جز تو نيست‌، و پناه‌ دهنده‌اي‌ مي‌باشي‌ كه‌ هيچ‌ پناه‌ دهنده‌اي‌ غير از تو وجود ندارد!»
    كلام‌ حدّاد: از اولياء خدا شرّ و ضرر و بدي‌ تراوش‌ ندارد؛ همه‌اش‌ خير محض‌ است‌
    جوابي‌ كه‌ ايشان‌ دادند اين‌ بود كه‌: اين‌ دعا همه‌اش‌ طلب‌ خير است‌ و رحمت‌، گر چه‌ بصورت‌ عبارت‌ و كلام‌، نفرين‌ و لعنت‌ مي‌نمايد. و بطور كلّي‌ تمام‌ لعنت‌هائي‌ كه‌ خداوند ميكند يا در لسان‌ پيامبر و ائمّة‌ طاهرين‌ صلواتُ الله‌ و سلامهُ عليهم‌ أجمعين‌ وارد است‌، همگي‌ خير است‌، خير محض‌. و از خدا و أولياء وي‌ غير از خير تراوش‌ نمي‌نمايد.
    كلام‌ حدّاد: نفرين‌ و لعنت‌ اولياي‌ خدا بر دشمنان‌، نفعي‌ است‌ عائد به‌ دشمنان‌ نه‌ به‌ خودشان‌
    اين‌ لعنت‌ها و نفرين‌ها براي‌ شخص‌ م***** است‌؛ نه‌ مرد مؤمن‌ متّقيِ به‌كار خود مشغول‌. و هر چه‌ به‌ آن‌ مرد متعدّي‌ و ستمگر عمر داده‌ شود و صحّت‌ و قدرت‌ داده‌ شود، همه‌ را صرف‌ در مضارّ خود و تعدّي‌ به‌ حريم‌ مظلومان‌ مي‌كند. بنابراين‌ محدود كردن‌ سلامتي‌ و قدرت‌ و حيات‌ او، دفع‌ ضرر است‌؛ و دفع‌ ضرر در حقيقت‌ نفع‌ است‌.
    ما با اين‌ ديدگان‌ طبيعي‌ و حسّي‌ خود مي‌پنداريم‌ خير هميشه‌ در سلامتي‌ و قدرت‌ و حيات‌ است‌ بدون‌ ملاحظة‌ واقعيّت‌ حيات‌، از نيّت‌ خوب‌ يا بد، و از ارادة‌ خوب‌ يا بد، و از اعتقاد خوب‌ يا بد؛ ولي‌ اينطور نيست‌. زيرا ملاحظة‌ معني‌ را هم‌ بايد نمود. حيات‌ براي‌ انسان‌ وقتي‌ خير است‌ كه‌ وي‌ براي‌ نفس‌ خود و براي‌ ديگران‌ منشأ خير باشد؛ و امّا اگر منشأ شرّ شد و زيادي‌ عمر و زيادي‌ سلامتي‌ و صحّت‌ و زيادي‌ قدرت‌ موجب‌ تعدّي‌ و ***** به‌ نفس‌ خود و به‌ حريم‌ بشريّت‌ شد، در اينجا ديگر خير نيست‌، عنوان‌ خير بر آن‌ صادق‌ نيست‌.[57]
    و در اينصورت‌ و در اين‌ فرض‌، ضدّش‌ خير است‌. يعني‌ براي‌ اين‌ مرد، مرگ‌ و مرض‌ و مسكنت‌ خير است‌؛ گرچه‌ خودش‌ يا ديگران‌ ندانند.
    چاقوي‌ جرّاح‌ كه‌ عضو فاسد را از بيخ‌ و بن‌ بر ميدارد خير است‌، گرچه‌ مستلزم‌ مرض‌ و بيهوشي‌ و ريختن‌ خون‌ مريض‌ و دواهاي‌ تلخ‌ باشد، و گرچه‌ خود آن‌ عضو فاسده‌ خود را خوب‌ بداند؛ ولي‌ حقيقت‌ اينست‌ كه‌ چنين‌ نيست‌. رحمت‌ پيوسته‌ در فربه‌ شدن‌ و غذاي‌ چرب‌ و شيرين‌ خوردن‌ نيست‌. بعضي‌ اوقات‌ در لاغر شدن‌ و گرسنگي‌ كشيدن‌ و به‌ أطعمة‌ ساده‌ قناعت‌ ورزيدن‌ است‌.
    بچّه‌ هميشه‌ از پدر شكلات‌ و حلوا ميخواهد، ولي‌ پدر مهربان‌ به‌ او نميدهد؛ بعضي‌ اوقات‌ ميدهد آن‌ هم‌ به‌ مقدار معيّن‌. اين‌ خير است‌ براي‌ بچّه‌ و رحمت‌. و بعضي‌ اوقات‌ به‌ او مُسْهل‌ تلخ‌ ميدهد، و آمپول‌ و سوزن‌ به‌ او ميزند، و در تخت‌ بيمارستان‌ براي‌ عمل‌ جرّاحي‌ بستري‌ ميكند، و او را از بازي‌ منع‌ ميكند؛ و ابداً طفل‌ به‌ اين‌ جريان‌ رضا نميدهد، پيوسته‌ ميخواهد بدود، شيريني‌ بخورد، بازي‌ كند؛ و به‌ پدرش‌ در اين‌ حَصر و منع‌ ايراد ميكند، و چه‌بسا در دل‌ خود، پدر را شخص‌ مغرض‌ و دشمن‌ بپندارد؛ امّا واقع‌ مطلب‌ و حقيقت‌ امر غير از اين‌ است‌. تمام‌ اين‌ كارهاي‌ پدر براي‌ طفل‌ خير است‌ و رحمت‌. زيرا موجب‌ حيات‌ اوست‌ گر چه‌ طفل‌ نداند و نخواهد.
    لهذا پدر از اين‌ جريان‌ و پيشامد براي‌ بچّه‌، به‌ شدّت‌ ناراحت‌ است‌. خواب‌ نمي‌كند، در بيمارستان‌ بالاي‌ سر بچّه‌ تا صبح‌ نمي‌خوابد. و اين‌ عين‌ رحمت‌ است‌.
    رحمت‌ گاهي‌ در مجال‌ دادن‌ و حلوا دادن‌ ظهور دارد، و گاهي‌ در منع‌ نمودن‌ و سِرُم‌ زدن‌. هر دو رحمت‌ است‌ به‌ دو صورت‌ و دو شكل‌.
    انبياء و امامان‌ براي‌ حيات‌ حقيقي‌ و سعادت‌ جاويداني‌ بشر آمده‌اند و رسالتشان‌ بر اين‌ مدار است‌. بنابراين‌ هر جا حيات‌ واقعي‌ با حيات‌ طبيعي‌، و صحّت‌ حقيقي‌ با صحّت‌ مجازي‌، و قدرت‌ اصيل‌ با قدرت‌ اعتباري‌ تصادم‌ كند، براي‌ حفظ‌ آن‌ از اين‌ صرف‌ نظر مي‌نمايند؛ دستور جهاد ميدهند، مشركين‌ و كافرين‌ را مي‌كشند، منافقين‌ را تأديب‌ مي‌نمايند، مجرمين‌ را مجازات‌ مي‌كنند؛ اينها همه‌ خير است‌.
    براي‌ ايصال‌ مرد متعدّي‌ و م***** به‌ مقصد أعلاي‌ انسانيّت‌، گوشمالي‌، زمين‌گيري‌، فقر و فاقه‌، مرض‌ و كسالت‌، خير است‌. چون‌ اينها وي‌ را به‌ خود مي‌آورد و از تورّم‌ توخالي‌ نفس‌ امّاره‌ مي‌كاهد و به‌ وي‌ أصالت‌ مي‌بخشد. پس‌ خير است‌ و رحمت‌ ـ انتهي‌ مُفاد و مُحصَّل‌ جواب‌ ايشان‌.

  • #4

    تاریخ عضویت
    Dec 2008
    نوشته ها
    39,636
    تشکر
    378
    تشکر شده : 19,712
    McAfee Firefox Windows-XP IR-TCI
    امتیاز 
    66371334
    پیش فرض
    دعاي‌ «صحيفة‌ سجّاديّه‌» مشابه‌ با دعاي‌ عَلقمه‌ در لعن‌ كفّار
    در بسياري‌ از أدعية‌ مرويّة‌ از أئمّة‌ طاهرين‌ صلواتُ الله‌ و سلامُه‌ عليهم‌ أجمعين‌ نظير و شبيه‌ اين‌ دعا ديده‌ مي‌شود. از جمله‌ در دعاي‌ حضرت‌ زَين‌العابدين‌ و سَيِّد السّاجدين‌ عليّ بن‌ الحُسين‌ عليهما السّلام‌ است‌ كه‌ در «صحيفة‌ كامله‌» دربارة‌ سرحدّداران‌ و مرزداران‌ كه‌ حافظين‌ ثغور اسلام‌ و مسلمين‌ هستند، پس‌ از آنكه‌ مفصّلاً دعاي‌ خير و رحمت‌ دربارة‌ آنها ميكند، دربارة‌ دشمنانشان‌ كه‌ با آنها مواجه‌ هستند چنين‌ به‌ درگاه‌ حضرت‌ ايزدي‌ عرضه‌ ميدارد:
    اللَهُمَّ افْلُلْ بِذَلِكَ عَدُوَّهُمْ، وَ اقْلِمْ عَنْهُمْ أَظْفَارَهُمْ، وَ فَرِّقْ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ أَسْلِحَتِهِمْ؛ وَ اخْلَعْ وَثَآئِقَ أَفْئِدَتِهِمْ، وَ بَاعِدْ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ أَزْوِدَتِهِمْ، وَ حَيِّرْهُمْ فِي‌ سُبُلِهِمْ، وَ ضَلِّلْهُمْ عَنْ وَجْهِهِمْ، وَ اقْطَعْ عَنْهُمُ الْمَدَدَ، وَ انْقُصْ مِنْهُمُ الْعَدَدَ، وَ امْلاَ أَفْئِدَتَهُمُ الرُّعْبَ، وَ اقْبِضْ أَيْدِيَهُمْ عَنِ الْبَسْطِ، وَ اخْزِمْ أَلْسِنَتَهُمْ عَنِ النُّطْقِ، وَ شَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ، وَ نَكِّلْ بِهِمْ مَنْ وَرَآءَهُمْ، وَاقْطَعْ بِخِزْيِهِمْ أَطْمَاعَ مَنْ بَعْدَهُمْ!
    اللَهُمَّ عَقِّمْ أَرْحَامَ نِسَآئِهِمْ، وَ يَبِّسْ أَصْلاَبَ رِجَالِهِمْ، وَ اقْطَعْ نَسْلَ دَوَآبِّهِمْ وَ أَنْعَامِهِمْ! لاَ تَأْذَنْ لِسَمَآئِهِمْ فِي‌ قَطْرٍ، وَ لاَ لاِرْضِهِمْ فِي‌ نَبَاتٍ![58]
    «بار خدايا! به‌ سبب‌ نيرو و قدرتي‌ كه‌ به‌ مسلمينِ سرحدّدار داده‌اي‌، دشمنشان‌ را سست‌ و بي‌قدرت‌ كن‌! و چنگ‌ و ناخن‌ دشمنشان‌ را از سرشان‌ برچين‌؛ و ميان‌ آنها و ميان‌ سلاحهايشان‌ جدائي‌ افكن‌؛ و بندهاي‌ اميد را از دلهايشان‌ ببُر؛ و ميان‌ آنها و آذوقة‌ آنها دوري‌ انداز؛ و آنانرا از مقصود و منظورشان‌ در راههايشان‌ به‌ تحيّر افكن‌؛ و در مقصدشان‌ گمراهشان‌ كن‌؛ و هر گونه‌ كمك‌ و مَدد را از آنها قطع‌ فرما؛ و تعدادشان‌ را كم‌ كن‌؛ و قلوبشان‌ را پر از واهمه‌ و ترس‌ و هراس‌ بگردان‌؛ و دستهايشان‌ را از توان‌ كار فرو ببند؛ و زبانهايشان‌ را از قدرت‌ گفتار چاك‌ زن‌؛ و با فراري‌ دادن‌ اين‌ دشمنان‌ آناني‌ را كه‌ پشت‌ سر ايشان‌ هستند فراري‌ بده‌ و با تفرّق‌ و پراكندگي‌ ايشان‌ ديگر دشمنان‌ را پراكنده‌ ساز؛ و ايشان‌ را چنان‌ عقوبتي‌ بنما كه‌ ماية‌ عبرت‌ و ترس‌ و برحذر شدن‌ دشمناني‌ كه‌ پس‌ از آنها هستند گردد؛ و به‌ سبب‌ ذلّت‌ و خواري‌ آنها طمع‌هاي‌ دشمناني‌ را كه‌ بعد از آنها هستند قطع‌ كن‌!
    بار خدايا! رَحِمهاي‌ زنانشان‌ را عقيم‌ و آنان‌ را نازا كن‌؛ و نطفة‌ مردانشان‌ را خشك‌ فرما؛ و نسل‌ چارپايان‌ سواري‌ و حيوانات‌ شيردة‌ ايشان‌ را قطع‌ نما! اجازه‌ نده‌ به‌ آسمان‌ تا در زمين‌ آنها باران‌ بريزد، و نه‌ به‌ زمين‌ آنها كه‌ در آن‌ گياه‌ برويد!»
    باري‌، باز حقير در اين‌ سفر عيناً به‌ مانند سفر سابق‌ براي‌ ايّام‌ غدير به‌ نجف‌ اشرف‌ مشرّف‌ شده‌ و ده‌ روز اقامت‌ نمودم‌، امّا در اين‌ بار حضرت‌ آقاي‌ حدّاد مشرّف‌ نشدند. و پس‌ از مراجعت‌ به‌ كربلا ايّام‌ عزاداري‌ را تا بعد از سوّم‌ امام‌ ماندم‌، و سپس‌ در خدمت‌ حضرت‌ آقا به‌ كاظمين‌ و سامرّاء مشرّف‌ شده‌ و براي‌ اوائل‌ دهة‌ سوّم‌ محرّم‌ الحرام‌ به‌ طهران‌ مراجعت‌ نمودم‌.
    بخش چهارمين:
    سفر سوّم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنة‌ 1385 هجريّة‌ قمريّه‌
    چون‌ محلّ خواب‌ و استراحت‌ خانواده‌ و عروسهاي‌ حضرت‌ آقاي‌ حدّاد در منزل‌ اجاره‌اي‌ اخير، در فصل‌ تابستان‌ منحصر بود در بالاي‌ بام‌ كه‌ بطور معمول‌ أعراب‌ نجف‌ اشرف‌ و كربلاي‌ معلّي‌ شبها را در روي‌ بامهاي‌ مُحَجَّر به‌ صبح‌ مي‌آورند و امكان‌ استراحت‌ و خواب‌ در اطاقها نيست‌، و شدّت‌ گرما آنان‌ را ملزم‌ به‌ بيتوته‌ و خوابيدن‌ در مكانهاي‌ بلند بدون‌ سقف‌ ميكند، و در سفر حقير كه‌ در فصل‌ بهار و ماههاي‌ آخر آن‌ بود، در اين‌ منزل‌ اجاري‌ بناچار در روي‌ بام‌ شب‌ را با حضرت‌ آقاي‌ حدّاد صبح‌ مي‌كرديم‌، و زنها در اطاقها ميخوابيدند و طبعاً تحمّل‌ ناراحتي‌ مي‌نمودند، و بام‌ هم‌ منحصر به‌ فرد بود؛ بنابراين‌ حقير بدست‌ آوردم‌ كه‌: بهتر است‌ در سفرهاي‌ آتيه‌ در فصل‌ غير گرما به‌ أعتاب‌ مقدّسه‌ تشرّف‌ حاصل‌ آيد، تا اهل‌ بيت‌ و خاندان‌ ايشان‌ به‌ ناراحتي‌ نيفتند. اين‌ مطلب‌ را با خود ايشان‌ در ميان‌ گذاردم‌، و ايشان‌ هم‌ تأييد و تصويب‌ فرمودند.
    اين‌ از طرفي‌، و از طرف‌ ديگر شنيديم‌ آقا امسال‌ قصد حجّ بيت‌ الله‌ الحرام‌ دارند و سفرشان‌ همان‌ ذوالقعده‌ و ذوالحجّه‌ را استيعاب‌ ميكند، لهذا در سفر بعدي‌ موقع‌ مسافرت‌ را در فصل‌ غير گرما و براي‌ زيارت‌ رجبيّه‌ و شعبانيّه‌ انتخاب‌، و چند روز به‌ آخر ماه‌ جمادي‌ الثّانية‌ سنة‌ 1385 هجريّة‌ قمريّه‌ به‌ صوب‌ كاظمين‌ عليهما السّلام‌ حركت‌ كردم‌، و چند روزي‌ براي‌ زيارت‌ آن‌ إمامَينِ هُمامَين‌ توقّف‌ نمودم‌ و سپس‌ عازم‌ كربلا شدم‌ و در منزل‌ حضرت‌ آقاي‌ حدّاد وارد و روزها و شبها را در محضر مباركشان‌ سپري‌ مي‌نمودم‌.
    سفر آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ خسرو شاهي‌، و ملاقات‌ با حدّاد قَدّس‌ الله‌ نفسَه‌
    در همين‌ ايّام‌ زيارتي‌ رجب‌ يك‌ روز صبح‌ جناب‌ دوست‌ صميمي‌ و رفيق‌ شفيق‌ و پاكدل‌ و فاضل‌ و سابقه‌دار حقير: حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ خسروشاهي‌ كرمانشاهي‌ أدام‌ اللهُ أيّامَ بركاته‌، براي‌ ملاقات‌ حقير و در ضمن‌ زيارت‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد بدانجا تشريف‌ آوردند. بنده‌ در اين‌ كنار اطاق‌ نشسته‌ بودم‌، و حضرت‌ آقاي‌ حدّاد در آن‌ كنار خوابيده‌ بودند بطوريكه‌ صداي‌ نفس‌هاي‌ ايشان‌ در خواب‌ مشهود بود.
    حقير سابقاً در عظمت‌ حضرت‌ آقاي‌ حدّاد، و قدرت‌ علمي‌ و توحيدي‌، و سعة‌ علوم‌ ملكوتي‌، و واردات‌ قلبيّه‌، و تجليل‌ و تكريم‌ استاد اعظم‌ آية‌الله‌ حاج‌ ميرزا علي‌ آقاي‌ قاضي‌ قدَّس‌ الله‌ تربتَه‌ از ايشان‌، بطور تفصيل‌ براي‌ اين‌ دوست‌ مهربانتر از برادر، و صميمي‌تر از هر يار و دوست‌، و بي‌شائبه‌تر از هرگونه‌ توهّم‌ شائبه‌، مذاكره‌ نموده‌ بودم‌؛ و جدّاً ايشان‌ را دعوت‌ به‌ ارادت‌ و تسليم‌ در برابر ولايت‌ آقاي‌ حدّاد نموده‌ بودم‌، و عرض‌ كرده‌ بودم‌:
    شما كه‌ يك‌ عمري‌ را در پي‌ معارف‌ الهيّه‌ گردش‌ كرده‌ايد، و براي‌ كشف‌ حُجُب‌ و شهود عياني‌ از هر گونه‌ سعيي‌ دريغ‌ نداريد، بلكه‌ اين‌ آرزوي‌ شماست‌ كه‌ در صدر شريفتان‌ مختفي‌ است‌، و دنبال‌ يك‌ انسان‌ كامل‌ ميگرديد كه‌ بطور يقين‌ خود را بدو بسپاريد؛ اينك‌ آن‌ گوشة‌ اطاق‌، ايشانست‌ كه‌ در خواب‌ است‌. شما در اين‌ چند روزه‌اي‌ كه‌ در كربلا مشرّفيد، اينجا بيائيد، من‌ هم‌ هستم‌ إن‌شاءالله‌ تعالي‌ اميد است‌ حوائجتان‌ برآورده‌ گردد و مشكلاتتان‌ رفع‌ گردد.
    ايشان‌ فرمودند: خوف‌ دارم‌ آنكه‌ را كه‌ من‌ مي‌طلبم‌ نباشد، و در اين‌ صورت‌ گرفتار شوم‌. و ديگر راه‌ نجات‌ و خلاصي‌ نداشته‌ باشم‌.
    عرض‌ كردم‌: شما كه‌ طفل‌ نابالغ‌ و سفيه‌ نيستيد كه‌ شما را گول‌ بزنند و گمراه‌ كنند. بحمدالله‌ و المنّه‌ عالمي‌ هستيد زحمت‌ كشيده‌ و سابقه‌دار، و به‌ قرآن‌ و اخبار معصومين‌ عليهم‌ السّلام‌ وارد، و دروس‌ حكمت‌ را نزد استادُنا العلاّمة‌ آية‌ الله‌ سيّد محمّد حسين‌ طباطبائي‌ مُدّ ظلُّه‌ العالي‌ خوانده‌ايد، و « شرح‌ منازل‌ السّا´ئِرين‌ » و « شرح‌ قَيصريّ بر فصوص‌ الحكم‌ » و « فتوحات‌ مكّيّة‌ » محيي‌ الدّين‌ عربي‌ را كاملاً ميدانيد.
    با وجود اين‌ مطالب‌، از شما پذيرفته‌ نيست‌ كه‌ بگوئيد: من‌ گول‌ ميخورم‌، و يا وارد در ورطه‌اي‌ مي‌شوم‌ كه‌ اميد رهائي‌ نيست‌! كسي‌ كه‌ شما را مجبور نمي‌كند، و بر تسليم‌ به‌ محضر ايشان‌ وادار نمي‌كند. شما بيائيد مثل‌ يك‌ شخص‌ عادي‌ با كمال‌ آزادي‌ مشكلات‌ خود را بپرسيد، ببينيد مي‌تواند حلّ كند يا نه‌؟! ايشان‌ را در قدرت‌ توحيد، و وصول‌ به‌ أعلي‌ درجة‌ يقين‌ امتحان‌ كنيد؛ ببينيد آيا آنچه‌ خوانده‌ايد و شنيده‌ايد در ايشان‌ كه‌ يك‌ نفر مرد عادي‌ آهنگر نعل‌بند است‌ مي‌يابيد يا نمي‌يابيد؟! اگر نيافتيد، طوري‌ نشده‌ است‌؛ به‌ همان‌ راه‌ سابق‌ خود ادامه‌ ميدهيد؛ و اگر ايشان‌ را واجد شرائطي‌ كه‌ خودتان‌ مي‌طلبيد يافتيد، به‌ دستوراتش‌ ملتزم‌ مي‌شويد! تازه‌ ايشان‌ هم‌ شخصي‌ نيست‌ كه‌ به‌ همه‌ كس‌ راه‌ دهد، مي‌بينيد كه‌ منزوي‌ است‌، و كسي‌ درِ منزل‌ او را نميزند، و خُلق‌ و حال‌ ندارد. ولي‌ از آنجا كه‌ بناي‌ كرامت‌ و بزرگواريشان‌ محبّت‌ با حقير بوده‌ است‌، من‌ واسطه‌ مي‌شوم‌ و درخواست‌ مي‌نمايم‌؛ و در صورت‌ اجابت‌، شايد شما گمشدة‌ خود را در اينجا بيابيد!
    اين‌ مرد، مردي‌ است‌ كه‌ در علوم‌ عرفانيّه‌ و مشاهدات‌ ربّانيّه‌، استاد كامل‌ و صاحب‌ نظر است‌؛ بسياري‌ از كلمات‌ محيي‌ الدّين‌ عربي‌ را ردّ ميكند و به‌ اصول‌ آنها اشكال‌ مي‌نمايد، و وجه‌ خطاي‌ وي‌ را مبيّن‌ مي‌نمايد. شما از مشكلترين‌ مطالب‌ «منظومة‌» حاجي‌ و «أسفار» آخوند و غامض‌ترين‌ گفتار «شرح‌ فصوص‌ الحِكَم‌» و «مصباح‌ الاُنس‌» و «شرح‌ نُصوص‌» از وي‌ بپرسيد، ببينيد از چه‌ افقي‌ مطّلع‌ است‌ و پاسخ‌ ميدهد و صحّت‌ و سُقم‌ آنها را مي‌شمارد؟!
    اين‌ مرد خواب‌ ندارد، پيوسته‌ بيدار است‌. در خواب‌ و بيداري‌ بيدار است‌. خواب‌ و بيداريش‌ يكسان‌ است‌. چشمش‌ به‌ هم‌ ميرود ولي‌ قلبش‌ بيدار است‌. ديگر شما چه‌ ميخواهيد؟!
    ايشان‌ گفتند: اگر اينطور است‌ كه‌ تو ميگوئي‌، اينك‌ كه‌ ايشان‌ خواب‌ هستند، مطلبي‌ از ايشان‌ بپرس‌ تا ببينيم‌ در خواب‌ چگونه‌ مي‌فهمد و پاسخ‌ ميدهد؟!
    عرض‌ كردم‌: پرسيدن‌ از من‌ بلامانع‌ است‌، ولي‌ آيا سزاوار است‌ چنين‌ مرد عظيمي‌ را اينك‌ از آن‌ علوّ ملكوتي‌ روحي‌ و محو جمال‌ حقّ پائين‌ آوريم‌ و فقط‌ براي‌ امتحان‌ از وي‌ مطلبي‌ را بپرسيم‌؟! من‌ تا بحال‌ نظير اين‌ آزمايشها را نكرده‌ام‌، و آنچه‌ برايم‌ مشهود شده‌ است‌ خود بخود صورت‌ تحقّق‌ پذيرفته‌ است‌.
    بالاخره‌ آقا از خواب‌ بيدار شدند و براي‌ تجديد وضو رفتند و وضو گرفته‌ بازگشتند و نشستيم‌ براي‌ صبحانه‌ خوردن‌. آقاي‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ به‌ من‌ فرمودند: اينك‌ من‌ در اين‌ چند روزة‌ ايّام‌ زيارتي‌ در كربلا ـ گويا چون‌ با همراهاني‌ بودند ـ مجال‌ ندارم‌؛ إن‌ شاء الله‌ بماند براي‌ وقت‌ ديگر كه‌ خدا نصيب‌ فرمايد.

    كلام‌ حضرت‌ حدّاد بعد از آنچه‌ بين‌ حقير و آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ در مورد خواب‌ ايشان‌ ردّ و بدل‌ شد
    جريان‌ امروز گذشت‌. فردا صبح‌ كه‌ آقا از خواب‌ بيدار شدند، با خودشان‌ در رختخواب‌ مي‌گفتند:
    «گفته‌ مي‌شود: او خواب‌ ندارد. ميگويد: من‌ در تمام‌ عمر ياد ندارم‌ شبي‌ را نخوابيده‌ باشم‌؛ حالا لطف‌ او چه‌ ميكند، مال‌ ما نيست‌!»

    دعوت‌ حقير آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ را به‌ لزوم‌ إدراك‌ محضر آية‌ الله‌ انصاري‌ (قدّه‌)
    حقير قبل‌ از دعوت‌ جناب‌ صديق‌ مكرّم‌ را به‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌، ايشان‌ را در زمان‌ حيات‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد جواد انصاري‌ همداني‌ قَدّس‌ الله‌ تربتَه‌ به‌ وي‌ دعوت‌ كردم‌، و چند بار اصرار و إبرام‌ نمودم‌ كه‌ گمشدة‌ شما نزد اين‌ مرد است‌. اين‌ مرد رَجل‌ الهي‌ است‌ و داراي‌ صفات‌ الهي‌ است‌. از نفس‌ برون‌ آمده‌ و به‌ درجة‌ مُخلَصين‌ فائز گرديده‌ است‌.
    يكبار در أيّامي‌ كه‌ حقير براي‌ تحصيل‌ در نجف‌ اشرف‌ بودم‌، ايشان‌ براي‌ صرف‌ نهار بنده‌ را مشرّف‌ فرموده‌، در سرداب‌ متعارف‌ منزل‌ ابتياعي‌ حقير در محلّة‌ عماره‌ جنب‌ سور، از موقع‌ نهار يعني‌ بعد از اداء فريضه‌، تقريباً تا دو ساعت‌ سخن‌ در اطراف‌ مقامات‌ و كمالات‌ مرحوم‌ انصاري‌ دور ميزد؛ و چون‌ ميدانستم‌ كه‌ آقاي‌ حاجّ سيّد ابراهيم‌ هم‌ همچون‌ خود حقير، شوريده‌ و وارفته‌ است‌ و از سابق‌ الايّام‌ گمگشته‌ دارد، لهذا عاشق‌ بودم‌ كه‌ حضرت‌ ايشان‌ را نيز به‌ سلوك‌ عملي‌ و عرفاني‌ و منهاج‌ و ممشاي‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ دعوت‌ نموده‌ باشم‌.
    ايشان‌ فرمودند: آري‌ چند سال‌ قبل‌، من‌ هم‌ از قم‌ ـ محلّ سكونت‌ و تحصيلشان‌ ـ نامه‌اي‌ به‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ نوشتم‌، و در آن‌ نامه‌ چيزهائي‌ را پرسيده‌ و خواسته‌ بودم‌. آقاي‌ انصاري‌ هم‌ جواب‌ مرا با كمال‌ محبّت‌ و بزرگواري‌ دادند، و اشاره‌ داشتند به‌ اينكه‌ راه‌ باز است‌؛ ولي‌ پس‌ از آن‌ من‌ تعلّل‌ نمودم‌ و به‌ جهاتي‌ دنبال‌ مطلب‌ را تعقيب‌ نكردم‌.

    حربة‌ واعظان‌ غير متّعظ‌ براي‌ خرد كردن‌ عرفا و عرفان‌، رَمْي‌ به‌ تصوّف‌ است‌
    از جمله‌ آنكه‌: ايشان‌ در همدان‌ به‌ تصوّف‌ معروف‌ است‌، و معلوم‌ است‌ كه‌ رويّه‌ و منهاج‌ ما غير از صوفيان‌ است‌.
    و از جمله‌ آنكه‌: علماء و ائمّة‌ جماعت‌ همدان‌ بعضاً از ايشان‌ انتقاد دارند و به‌ نيكي‌ ايشان‌ را نمي‌ستايند.
    و از جمله‌ آنكه‌: آقاي‌... نقل‌ كرد كه‌: يكي‌ از اصحاب‌ آقاي‌ انصاري‌ در جلسة‌ ايشان‌ حال‌ انقلابي‌ به‌ او دست‌ داده‌، و ادّعاي‌ وصل‌ و مشاهدات‌ عالم‌ ربوبي‌ را مي‌نموده‌ است‌، سپس‌ حال‌ استفراغ‌ پيدا نموده‌ و معلوم‌ شده‌ است‌ اين‌ تغيير حال‌ و ادّعاي‌ وصل‌ و مشاهده‌ از پرخوري‌ و امتلاء معده‌ و روده‌ بوده‌ است‌.
    حقير عرض‌ كردم‌: من‌ در نجف‌ اشرف‌ با آقاي‌ انصاري‌ دو ماه‌ تمام‌ بوده‌ام‌، و يك‌ سفر چهارده‌ روزه‌ به‌ همدان‌ رفته‌ و تمام‌ مدّت‌ از نزديك‌ حالات‌ و مقامات‌، و كمالات‌، و شدّت‌ عبوديّت‌، و حرص‌ مُفرِط‌ در احترام‌ به‌ شريعت‌ را بقدري‌ در ايشان‌ قوي‌ ديده‌ام‌ كه‌ شايد در بعضي‌ از جاها به‌ نظر حقير زياده‌ روي‌ هم‌ به‌ نظر مي‌آمد. (آنگاه‌ براي‌ ايشان‌ چند قضيّه‌ و واقعه‌ را مفصّلاً حكايت‌ نمودم‌.)
    تمام‌ اين‌ مطالب‌ منقولة‌ از ايشان‌ كذب‌ محض‌ است‌. اوّلاً: مرحوم‌ آقاي‌ انصاري‌ جدّاً با طريقة‌ صوفيان‌ مخالف‌ است‌؛ و آن‌ راه‌ را راه‌ ترقّي‌ و قوّت‌ نفس‌ ميداند، نه‌ راه‌ فناي‌ نفس‌. ايشان‌ صريحاً ميفرمايند: راه‌ تكامل‌ بجا آوردن‌ أعمال‌ تقرّبي‌ است‌، خواه‌ ظهور داشته‌ باشد يا نداشته‌ باشد.
    آري‌ معلوم‌ است‌ كه‌ در عرف‌ عوامّ و درس‌ خوانده‌هاي‌ بي‌سواد ما، هركسي‌ را كه‌ نمازهاي‌ نافله‌ را بخواند ليليّه‌ و نهاريّه‌، و سجدة‌ طويله‌ بجا بياورد، و دنبال‌ حلال‌ برود، و جدّاً از مجالس‌ لهو و غيبت‌ و دروغ‌ و أمثالها اجتناب‌ كند، و قدري‌ براي‌ اصلاح‌ خود از عامّة‌ مردم‌ دنياپرست‌ كناره‌ بگيرد، وي‌ را صوفي‌ خوانند. و اين‌ نيست‌ مگر از شقاوت‌ و بخت‌ برگشتگي‌ واعظان‌ غير متّعظ‌، تا چه‌ رسد به‌ عوامّ.
    مگر مرحوم‌ آخوند ملاّ حسينقلي‌ همداني‌ را در نجف‌ صوفي‌ نخواندند؟! مگر مرحوم‌ حاج‌ ميرزا علي‌ آقا قاضي‌ را صوفي‌ نشمردند؟! مگر مرحوم‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد حسين‌ اصفهاني‌ كمپاني‌ را صوفي‌ نشمردند، و رسالة‌ مطبوعة‌ او را در مطبعه‌ بدين‌ تهمت‌ آتش‌ نزدند؟! مگر مرحوم‌ حاج‌ ميرزا جواد آقاي‌ تبريزي‌ ملكي‌ را صوفي‌ نگفتند؟! عزيز من‌ به‌ اين‌ حرفهاي‌ مغرضين‌ و معاندين‌ و دنياپرستان‌ گرچه‌ در لباس‌ اهل‌ علم‌ باشند نبايد گوش‌ فرا داد! و إلاّ كلاهت‌ تا روز قيامت‌ در پس‌ معركه‌ خواهد ماند!
    ثانياً: اعاظم‌ از علماي‌ همدان‌ همچون‌ آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ هادي‌ تألّهي‌، و آقاي‌ آخوند ملاّ علي‌ معصومي‌ همداني‌، و أمثالهما ايشان‌ را به‌ قدس‌ و ورع‌ فوق‌العاده‌ مي‌ستايند. شما چرا از ايشان‌ احوال‌ آقاي‌ انصاري‌ را جويا نمي‌شويد تا ايشان‌ را براي‌ شما فوق‌ مرتبة‌ عدالت‌ توصيف‌ كنند؛ و با اقرار و اعتراف‌ به‌ عجز معلوماتشان‌ از ادراك‌ معلومات‌ آقاي‌ انصاري‌، كمالات‌ وي‌ براي‌ شما مشهود شود؟!
    و ثالثاً: شاگردان‌ و ارادتمندان‌ آقاي‌ انصاري‌ در همدان‌ چند نفر بيشتر نيستند، و اينك‌ اسماءشان‌: حاج‌ محمّد بيگ‌ زاده‌، حاج‌ سيّد احمد حسيني‌، آقاي‌ حاج‌ غلامحسين‌ سبزواري‌، آقا غلامحسين‌ همايوني‌، آقا محمّد حسن‌ بياتي‌، آقا ابراهيم‌ اسلاميّه‌ و آقا محسن‌ بينا؛ شرح‌ حال‌ و ترجمة‌ ايشان‌ از
    آفتاب‌ روشن‌تر است‌؛ براي‌ كداميك‌ از اينها اين‌ قضيّة‌ مجعوله‌ ساخته‌ و پرداخته‌ شده‌ و به‌ قم‌ رسيده‌ است‌ تا آقاي‌... بر فراز منبر انتقاد از مرحوم‌ انصاري‌ نه‌ با لفظ‌ صريح‌ بلكه‌ با كنايه‌هائي‌ أبْلَغُ مِن‌ التَّصْريح‌ بنمايد؟! شما تصوّر نفرمائيد
    كه‌ اتّهام‌ به‌ چنين‌ اشخاصي‌ سهل‌ است‌؛ هر كدام‌ از اينها در قيامت‌ موقفي‌ دارند و جلوي‌ تهمت‌ زننده‌ را ميگيرند، و تا از عهدة‌ جواب‌ بر نيايد نمي‌گذارند
    يك‌ قدم‌ پيش‌ برود. اين‌ مواقف‌ جزئي‌ است‌ قبل‌ از وصول‌ به‌ مواقف‌ كلّيّه‌ و عظيمه‌.
    آقا حاج‌ سيّد ابراهيم‌ فرمودند: مي‌ترسم‌ اگر به‌ همدان‌ به‌ خانة‌ ايشان‌ روم‌ گرچه‌ براي‌ تحقيق‌ و پي‌جوئي‌ حقيقت‌ باشد، همين‌ رفتن‌ من‌ در صورت‌ كشف‌ خلاف‌، تأييد باطل‌ باشد. زيرا من‌ كه‌ به‌ لباس‌ و زيّ اهل‌ علم‌ هستم‌، رفتن‌ من‌ غير از رفتن‌ يك‌ شخص‌ عادي‌ است‌. و خداي‌ ناكرده‌ همين‌ امضا و تأييد باطل‌ دامنگير من‌ شود.
    عرض‌ كردم‌: شبانه‌ برويد! مخفيانه‌ برويد! عبا را بر سر كشيد و برويد! در منزل‌ ايشان‌ نرويد! در منزل‌ رفقايشان‌ كه‌ ايشان‌ در آنجا حضور بهم‌ ميرسانند برويد! بالاخره‌ خداوند راههاي‌ متعدّدي‌ را گشوده‌ است‌. مَنْ طَلَبَ شَيْئًا وَ جَدَّ وَجَدَ. مَن‌ قَرَعَ بَابًا وَ لَجَّ وَلَجَ.[59]
    «كسيكه‌ چيزي‌ را طلب‌ كند و كوشش‌ در آن‌ بنمايد، آنرا خواهد يافت‌. و كسيكه‌ دري‌ را بكوبد و لجاجت‌ كند، داخل‌ آن‌ در خواهد شد.»

    استخارة‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ براي‌ رجوع‌ به‌ حضور آية‌ الله‌ انصاري‌، و تعبير آن‌ توسّط‌ يكي‌ از سالكين‌ إلي‌ الله‌
    بَعْدَ الَلتَيّا وَ اللَتي‌ ايشان‌ به‌ من‌ فرمودند: استخاره‌اي‌ بكنيد! من‌ استخاره‌ نمودم‌، اين‌ آيه‌ آمد:
    بِسْمِ اللَهِ الرَّحْمَـ'نِ الرَّحِيمِ
    يَـ'´أَيـُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ * يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّآ أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَ تَرَي‌ النَّاسَ سُكَـ'رَي‌' وَ مَا هُم‌ بِسُكَـ'رَي‌' وَ لَـ'كِنَّ عَذَابَ اللَهِ شَدِيدٌ.[60]
    «به‌ اسم‌ الله‌ كه‌ داراي‌ صفت‌ رحمانيّت‌ و صفت‌ رحيميّت‌ است‌.
    اي‌ مردم‌! تقواي‌ پروردگارتان‌ را پيشه‌ گيريد؛ بدرستيكه‌ زلزلة‌ ساعت‌ قيامت‌ چيز بزرگي‌ است‌. در روزي‌ است‌ كه‌ مي‌بينيد آن‌ زلزله‌ را كه‌ از شدّت‌ آن‌ هر زن‌ بچّه‌ شيرده‌، طفل‌ شيرخوار خود را فراموش‌ ميكند، و هر زن‌ آبستن‌، بار خود را به‌ زمين‌ مي‌نهد. و مي‌بيني‌ تو ـ اي‌ پيغمبر ـ كه‌ همة‌ مردم‌ مست‌ هستند درحاليكه‌ ايشان‌ مست‌ نيستند وليكن‌ عذاب‌ خداوند شديد است‌.»
    ايشان‌ نگفتند استخاره‌ براي‌ چيست‌ ولي‌ از اينكه‌ پس‌ از آن‌ مذاكرات‌ بود، من‌ حدس‌ زدم‌ براي‌ رفتن‌ به‌ همدان‌ و حضور آقاي‌ انصاري‌ قَدّس‌ الله‌ نفسه‌ باشد.
    چون‌ آيه‌ را براي‌ ايشان‌ قرائت‌ كردم‌ فرمودند كه‌: معلوم‌ است‌ كه‌ بد است‌. و ديگر در بين‌ ما دربارة‌ آقاي‌ انصاري‌ تا امروز سخني‌ به‌ ميان‌ نيامده‌ است‌.
    اين‌ گذشت‌ تا پس‌ از يكسال‌، چون‌ من‌ جريان‌ اين‌ امر را براي‌ سالكي‌ راه‌رفته‌[61] بيان‌ كردم‌، گفت‌: ايشان‌ اشتباه‌ كرده‌اند؛ اين‌ آيه‌ براي‌ اين‌ منظور بسيار خوب‌ است‌. اين‌ آيه‌ دلالت‌ دارد بر آنكه‌: اگر ايشان‌ به‌ همدان‌ و به‌ محضر آية‌الله‌ انصاري‌ ميرفتند، قيامتشان‌ بر پا مي‌شد و زلزلة‌ ملكوتي‌ و جذبات‌ جلاليّه‌ اركان‌ وجودشان‌ را در هم‌ مي‌ريخت‌ و اثري‌ از شائبة‌ وجود و هستي‌ مجازي‌ عاريتي‌ در وجودشان‌ باقي‌ نمي‌گذاشت‌ و به‌ مقام‌ فناء مطلق‌ مي‌رسيدند. اينست‌ تعبير و تفسير اين‌ آيه‌ براي‌ اين‌ منظور و اين‌ هدف‌.

    زهد و ورع‌ آية‌ الله‌ آقا شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ محمّدزاده‌ قدّس‌ الله‌ نفسَه‌
    توضيح‌ آنكه‌: جناب‌ صديق‌ ارجمند آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌، سابقاً در قم‌ از شاگردان‌ و ارادتمندان‌ صميمي‌ و مُجدِّ دروس‌ اخلاقي‌ و منهاج‌ و رويّة‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ مرحوم‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ محمّدزاده‌ قَدّس‌ الله‌ نفسَه‌ بوده‌اند؛ و آن‌ مرحوم‌ مردي‌ بزرگوار و خليق‌ و مؤدّب‌ به‌ آداب‌ شرعيّه‌ و عالم‌ بود؛ و براي‌ دوري‌ از أبناءِ دنيا در زمان‌ شدّت‌ كوران‌ دوران‌ پهلوي‌ بزرگ‌ در قم‌ به‌ آخر شهر نزديك‌ باغهاي‌ اناري‌ رفته‌ و خانه‌ ساخته‌، و در توسّلات‌ به‌ امام‌ زمان‌ عجّل‌ الله‌ تعالي‌ فرجه‌ و دعوت‌ طلاّب‌ قم‌ و معاشران‌ خود در تجنّب‌ از آداب‌ كفر و دوري‌ از تمدّن‌ ضالّه‌ و مضلّة‌ غربيها، داستانهائي‌ شنيدني‌ داشت‌. بسيار مرد مبارز و صريح‌ اللَهجه‌ بود، و با فقيد سعيد رهبر كبير انقلاب‌ اسلامي‌ آية‌ الله‌ خميني‌ قَدّس‌ الله‌ نفسه‌ از نزديك‌ دوست‌ و صميمي‌، و كمال‌ مراوده‌ و آشنائي‌ را داشتند.[62]
    حقير از محضر شريف‌ آية‌ الله‌ طهراني‌ استفاده‌ها بردم‌، و چندين‌ سال‌ كه‌ در حوزة‌ مباركة‌ قم‌ براي‌ تحصيل‌ مشرّف‌ بودم‌، بعضي‌ از جمعه‌ها در معيّت‌ آقا سيّد ابراهيم‌ به‌ محضر أنورشان‌ مي‌رسيديم‌ و از مواعظ‌ و نصائحشان‌ مستفيض‌ مي‌گشتيم‌. ايشان‌ داراي‌ بعضي‌ از حالات‌ روحي‌ بودند كه‌ كاشف‌ از نوعي‌ اتّصال‌ بود؛ ولي‌ از طرفي‌ دل‌ دردهاي‌ شديد و زخم‌ معده‌ كه‌ ساليان‌ متمادي‌ در حقيقت‌ ايشان‌ را زمينگير كرده‌ بود و از طرفي‌ ديگر محافظت‌ بر أسرار، اجازه‌ نميداد تا پرده‌ از چهره‌ برافكنند و حقائق‌ را همچون‌ حضرت‌ علاّمة‌ طباطبائي‌ و آية‌ الله‌ انصاري‌ روشن‌ سازند.
    خودشان‌ ميفرمودند: من‌ گوهري‌ در خرابه‌ گير آورده‌ام‌، و راه‌ پيدا كردنش‌ را بلد نيستم‌. روزي‌ حقير از ايشان‌ دربارة‌ توحيد أفعالي‌ سؤال‌ كردم‌. فرمودند: لب‌ ببند! اين‌ از اسرار است‌. إجمالاً اينك‌ بدان‌ كه‌: همة‌ امور از جانب‌ خداست‌!
    رابطة‌ استادي‌ و شاگردي‌ در ميان‌ ما و ايشان‌ برقرار نبود؛ امّا چون‌ عالمي‌ جليل‌ و دل‌سوخته‌ و دل‌خسته‌ بود و در دعاهاي‌ ندبه‌ سوز خاصّي‌ داشت‌، به‌ محضرش‌ مشرّف‌ مي‌شديم‌. و حقّاً هم‌ او دريغ‌ نمي‌فرمود؛ و بسياري‌ از مواعظ‌ ايشان‌ سرلوحة‌ زندگي‌ حقير تا اين‌ زمان‌ شده‌ است‌. رحمةُ الله‌ عليه‌ رحمة‌ واسعة‌.
    اوقاتي‌ كه‌ حقير در حوزة‌ طيّبة‌ قم‌ به‌ تحصيل‌ مشغول‌ بودم‌، استاد سلوكي‌ ما فقط‌ حضرت‌ آيه‌ الله‌ علاّمه‌ بودند كه‌ دستورات‌ خاصّي‌ را ميدادند، و جلسات‌ چند نفري‌ مقرّر ميفرمودند. امّا جناب‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ به‌ آية‌الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ توجّه‌ و دلبستگي‌ بيشتري‌ داشتند، و از ايشان‌ در جميع‌ امور اطاعت‌ محض‌ مي‌نمودند. منزلشان‌ را كه‌ در آن‌ زمان‌ فقط‌ با مرحومة‌ والدة‌ گرامي‌شان‌ بودند، نزديك‌ منزل‌ آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ قرار داده‌ بودند و در نمازها و اوقات‌ مخصوصه‌ گاه‌ و بيگاه‌ از محضرشان‌ بهرمند مي‌شدند.
    و روي‌ همين‌ زمينه‌ و بر اثر شدّت‌ علاقه‌ بالاخره‌ داماد ايشان‌ شدند. و امّا حقير چون‌ خود سپردة‌ به‌ آن‌ مرحوم‌ نبوده‌ام‌ و در جستجوي‌ حقيقت‌، آزادي‌ بيشتري‌ داشتم‌، لهذا در نجف‌ و كربلا ايشان‌ را با وجود حيات‌ مرحوم‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ به‌ پيروي‌ از دستورات‌ مرحوم‌ آقاي‌ انصاري‌ دعوت‌ مي‌نمودم‌؛ امّا دعوت‌ به‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ بعد از ارتحال‌ آن‌ مرحوم‌ بود.
    آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ حقير را مانند فرزند خود دوست‌ داشت‌، همانطور كه‌ از نامة‌ ايشان‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ در پاسخِ نامة‌ حقير پيداست‌؛[63] و باب‌ مراوده‌ و مكاتبه‌ ميان‌ ما و ايشان‌ بحمد الله‌ و المنّه‌ تا آخر عمر شريفشان‌ باز بود. و حتّي‌ پس‌ از مراجعت‌ حقير از نجف‌ به‌ طهران‌ گهگاهي‌ به‌ محضرشان‌ در قم‌ و يا در طهران‌ منزل‌ مرحوم‌ حاج‌ ميرزا أبوالقاسم‌ عطّار مشرّف‌ مي‌شدم‌ و بهرمند مي‌گشتم‌؛ ولي‌ رابطة‌ استادي‌ و شاگردي‌ كه‌ ميان‌ حقير و حضرت‌ علاّمه‌ و حضرت‌ انصاري‌ و حضرت‌ حدّاد برقرار بود چيز ديگري‌ بود. و اين‌ حقير حريص‌ بودم‌ كه‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد إبراهيم‌ را هم‌ به‌ اين‌ مائده‌ دعوت‌ كنم‌؛ و روابط‌ خلوص‌ و اخلاص‌ حقير ايجاب‌ مي‌نمود كه‌ در اين‌ طعام‌، تنها بر سر سفره‌ ننشينم‌.
    باري‌، جناب‌ دوست‌ حميم‌ و صديق‌ ارجمند اين‌ حقير: آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ أدامَ الله‌ أيّامَ سعادته‌ پس‌ از ارتحال‌ مرحوم‌ آقا شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ رضوان‌ الله‌ عليه‌، مدّتي‌ را به‌ موطن‌ خود باختران‌ مراجعت‌ نموده‌ و در مسجد صاحب‌ اقامة‌ جماعت‌ و تدريس‌ و ترويج‌ مي‌نمودند؛ و سپس‌ به‌ طهران‌ آمده‌ در قلهك‌ در مسجدي‌ به‌ وظائف‌ ارشاد و هدايت‌ مردم‌ مشغول‌، و اينك‌ قريب‌ پانزده‌ سال‌ است‌ كه‌ در دِزاشيب‌ نياوران‌ در مسجد المَهديّ به‌ اقامة‌ جماعت‌ و ارشاد و تبليغ‌ و ترويج‌ و تدريس‌ اشتغال‌ دارند. حقّاً مرديست‌ عالم‌ و وارسته‌ و خوش‌ فهم‌ و دقيق‌ النّظر و سريع‌ الانتقال‌ و دلسوز و براي‌ دين‌ و شريعت‌ حميم‌ و غمخوار كه‌ روي‌ همين‌ مسائل‌ با امراض‌ مختلفي‌ از قبيل‌ اعصاب‌ و زخم‌ معده‌ ساليان‌ دراز است‌ كه‌ دست‌ به‌ گريبانند. حفَظه‌ اللهُ إنْ شآءَ اللهُ و عافاهُ مِن‌ جَميعِ الافاتِ و العاهاتِ، و أبْقاهُ اللهُ ذُخْرًا لِلاءسلامِ و المُسلِمينَ بِمُحمَّدٍ و ءَالهِ الطَّيِّبينَ الطّاهرينَ.
    حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ در افق‌ ديگري‌ زندگي‌ مي‌نمود؛ و اگر بخواهيم‌ تعبير صحيحي‌ را ادا كنيم‌ در لا اُفُق‌ زندگي‌ ميكرد. آنجا كه‌ از تعيّن‌ برون‌ جسته‌، و از اسم‌ و صفت‌ گذشته‌، و جامع‌ جميع‌ اسماء و صفات‌ حضرت‌ حقّ متعال‌ به‌ نحو اتمّ و اكمل‌، و مورد تجلّيات‌ ذاتيّة‌ وَحدانيّة‌ قهّاريّه‌، أسفار أربعه‌ را تماماً طيّ نموده‌، و به‌ مقام‌ انسان‌ كامل‌ رسيده‌ بود.[64]
    هيچ‌ يك‌ از قوا و استعدادات‌ در جميع‌ منازل‌ و مراحل‌ سلوكي‌ از ملكوت‌ أسفل‌ و ملكوت‌ أعلي‌، و پيمودن‌ و گردش‌ كردن‌ در أدوار عالم‌ لاهوت‌ نبود، مگر آنكه‌ در وجود گرانقدرش‌ به‌ فعليّت‌ رسيده‌ بود.
    حاج‌ سيّد هاشم‌ انساني‌ بود با فعليّت‌ تامّه‌ در تمام‌ زوايا و نواحي‌ حيات‌ معنوي‌.
    براي‌ وي‌ زندگي‌ و مرگ‌، مرض‌ و صحّت‌، فقر و غنا، ديدن‌ صُوَر معنوي‌ و يا عدم‌ آن‌، بهشت‌ و دوزخ‌، علي‌ السّويّه‌ بود. او مرد خدا بود. تمام‌ نسبت‌ها در همة‌ عوالم‌ از او منقطع‌ بود مگر نسبتِ اللَه‌.
    ما در مدّت‌ 28 سال‌ برخوردها و شب‌ به‌ روز آوردن‌ها و مسافرتها ـ كه‌ بطور دقيق‌ آن‌ مقدار كه‌ حساب‌ نموده‌ام‌، مجموع‌ اوقاتي‌ را كه‌ با ايشان‌ شب‌ و روز بوده‌ام‌، اگر آن‌ اوقات‌ متفرّقه‌ را با هم‌ جمع‌ و ضميمه‌ نمائيم‌ دو سال‌ تمام‌ خواهد شد ـ از ايشان‌ يك‌ خواهش‌ از كسي‌ نديديم‌، هيچ‌ التماس‌ دعا گفتن‌ نديديم‌، هيچ‌ تقاضاي‌ حاجتي‌ از غير كه‌ مثلاً دعا كنيد عاقبت‌ ما به‌ خير شود، گناهان‌ ما آمرزيده‌ گردد، خداوند ما را به‌ مقصد برساند نديديم‌؛ ابداً و ابداً نديديم‌. نه‌ اينها را و نه‌ امثال‌ اينها را. چگونه‌ تقاضاي‌ اين‌ معاني‌ را كند كسيكه‌ خودش‌ در نهايت‌ درجة‌ فقر و عبوديّت‌ است‌، و در برابر حقّ جليل‌ جز عبوديّت‌ و عدم‌ اراده‌ و اختيار و فقدان‌ آرزو و آمال‌ چيزي‌ ندارد؟! و معلوم‌ است‌ كه‌ اين‌ عبوديّت‌، لازمة‌ لاينفصلش‌ تجلّيات‌ ربوبي‌ و مظهريّت‌ تامّة‌ اسماءِ جماليّه‌ و جلاليّة‌ حقّ است‌.

    حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد، مافوق‌ افق‌ بود؛ وي‌ از جزئيّت‌ به‌ كلّيّت‌ عبور نموده‌ بود
    حاج‌ سيّد هاشم‌ مردي‌ بود كه‌ از جزئيّت‌ به‌ كلّيّت‌ رسيده‌ بود. ديگر نظري‌ به‌ كثرات‌ نداشت‌، بلكه‌ محيط‌ و مُهَيمِن‌ و مسيطر بر كثرات‌ بود. در تمام‌ عمر از ايشان‌ سخني‌ از روي‌ مجامله‌ و مصلحت‌انديشي‌ و تعارفات‌ معمولة‌ مرسومة‌ متداوله‌، و يا در مقام‌ جواب‌ از لحاظ‌ فروتني‌، خودشكستني‌هاي‌ متعارف‌ كه‌ مطابق‌ با واقع‌ نيست‌ ابداً در او موجود نبود. جمله‌ و كلمه‌اي‌ را از باب‌ تواضع‌ و سرشكستگي‌ أدا ننمود؛ چرا كه‌ طبق‌ حال‌ و مقام‌ وي‌ اينها همه‌ مَجاز و خلاف‌ واقع‌ بود. او در مقامي‌ نبود كه‌ محتاج‌ باشد با اين‌ جملات‌ صدقاً و يا از روي‌ مصالح‌ عامّه‌ بدان‌ گويا گردد. او يك‌ بندة‌ خدا به‌ تمام‌ معني‌ الكلمه‌ بود. بنابراين‌ هرچه‌ در اين‌ باره‌ پي‌جوئي‌ كند و بخواهد و بطلبد، غلط‌ است‌؛ چون‌ خود در مقامي‌ ارجمندتر، و افقي‌ وسيعتر، و قلّه‌اي‌ بالاتر قرار دارد؛ و بر تمام‌ كائنات‌ و مخلوقات‌ حضرت‌ حقّ متعال‌ از آن‌ نظر مينگرد. او برخود و بر غير خود از آن‌ مقام‌ منيع‌ شاهد و ناظر است‌.

    حاج‌ سيّد هاشم‌، ظهور و مَظْهَر كلمة‌ مباركة‌ لا هُوَ إلاّ هُو بود
    او مَظْهر توحيد است‌. مَظْهَر لاَ إلَهَ إلاَّ اللَهُ است‌. مَظْهَر لاَ هُوَ إلاَّ هُوَ است‌.
    عرض‌ شد كه‌ ميفرمود: من‌ همچون‌ پر كاهي‌ هستم‌ كه‌ در فضاي‌ لايتناهي‌ بدون‌ اراده‌ و اختيار مي‌چرخد. و بعضي‌ اوقات‌ از خودم‌ بيرون‌ مي‌آيم‌، همچون‌ ماري‌ كه‌ پوست‌ مي‌اندازد؛ چيزي‌ از من‌ غير از پوست‌ نيست‌.
    ميدانيد با اين‌ جملة‌ كوتاه‌ چه‌ ميخواهد بگويد؟! مارها معمولاً در هر سال‌ پوست‌ عوض‌ مي‌كنند، يعني‌ از پوست‌ سابق‌ خود بيرون‌ مي‌آيند. در اينصورت‌ اگر شما بدان‌ پوست‌ نظر نمائيد مي‌بينيد كاملاً يك‌ مار است‌، سر دارد، بدن‌ دارد، دم‌ دارد، رنگ‌ و نقش‌ و راههاي‌ گوناگون‌ جسم‌ او به‌ همانگونه‌ است‌؛ و شايد در بَدْوِ امر انسان‌ گمان‌ نكند كه‌ اين‌ پوسته‌ است‌، و آنرا مار حقيقي‌ تصوّر كند. چون‌ جلو برود و بر آن‌ دست‌ گذارد، معلوم‌ مي‌شود كه‌ اين‌ فقط‌ پوسته‌ است‌ و مار از آن‌ بيرون‌ رفته‌ است‌.
    حضرت‌ آقاي‌ حدّاد ميفرمايد: مَثل‌ من‌ اينطور است‌. من‌ از خودم‌ بيرون‌ مي‌آيم‌ و جاي‌ ديگر ميروم‌. خودم‌ كه‌ از آن‌ بيرون‌ آمده‌ام‌ عبارت‌ است‌ از حدّاد با تمام‌ شؤون‌ خود، از بدن‌ و افعال‌ و اعمال‌ و ذهن‌ و عقل‌ و تمام‌ آثار و لوازم‌ آن‌؛ با آنكه‌ تمام‌ اينها بجاي‌ خود هستند، و به‌ كارهاي‌ خود از كارهاي‌ طبيعي‌ همچون‌ عبادات‌ و معاملات‌ و برخوردها و خواب‌ و خوراك‌ و علوم‌ ذهنيّة‌ تفكيريّه‌ و علوم‌ عقليّة‌ كلّيّه‌ و علوم‌ قلبيّة‌ مشاهديّه‌ مشغولند؛ اينها بدون‌ آنكه‌ ذرّه‌اي‌ تغيير كنند بجاي‌ خود هستند، ولي‌ من‌ ديگر آنها نيستم‌، من‌ بيرون‌ آمده‌ام‌.
    يعني‌ تمام‌ اين‌ بدن‌ و آثارش‌، و تمام‌ علوم‌ ذهني‌ و عقلي‌ و قلبي‌ و آثارشان‌، و تمام‌ قدرت‌هاي‌ آنها، و جميع‌ انحاء حياتشان‌، همچون‌ پوست‌ مار مي‌شود كه‌ تمام‌ اينها در برابر حقيقت‌ من‌ جز پوسته‌اي‌ چيزي‌ نيست‌، و حقيقت‌ من‌ كه‌ به‌ آن‌ من‌ گفته‌ مي‌شود جاي‌ دگر است‌.
    آنجا كجاست‌؟! مسلّماً بايد جائي‌ باشد كه‌ از جزئيّت‌ و كلّيّت‌ كه‌ موطن‌ بدن‌ و مثال‌ و عقل‌ است‌، برتر و عالي‌تر و راقي‌تر باشد. آنجا كلّيّتي‌ است‌ ما فوق‌ همة‌ كلّيّت‌ها، و تجرّدي‌ است‌ بالاي‌ تجرّدها، و بساطتي‌ است‌ برتر از بساطت‌ها، و جائي‌ است‌ لايتناهي‌ مُدَّةً و شِدَّةً و عِدَّةً بما لايتناهي‌. آنجا عالم‌ فَناي‌ مطلق‌ و اندكاك‌ در ذات‌ حقّ متعال‌ جلّتْ عظمتُه‌ مي‌باشد.
    آنجا مقام‌ عبوديّت‌ مطلقه‌ است‌، كه‌ در تشهّد بر رسالت‌ مقدّم‌ داشته‌ شده‌، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وارد شده‌ است‌. آنجا محيط‌ بر جميع‌ نشـآت‌ و عوالم‌ ملك‌ و ملكوت‌ است‌. نه‌ آنكه‌ بنده‌ در آنجا مثل‌ خدا مي‌شود؛ اين‌ تعبير غلط‌ است‌. با وجود ذات‌ قهّار حضرت‌ أحد در آنجا مِثل‌ و شِبه‌ و نظير معني‌ ندارد؛ در آنجا غير از خدا چيزي‌ نيست‌؛ اين‌ تعبير صحيح‌ است‌. در آنجا خدا «هست‌» و بس‌؛ و بنده‌ «نيست‌» است‌ و بس‌. آنجا ظهور و مظهر لا هُوَ إلاّ هُو است‌.[65]
    مواعظ‌ و ارشادهاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ كه‌ از افق‌ عالي‌ بود
    تمام‌ اشارات‌ و دلالتهاي‌ آقاي‌ حدّاد از اين‌ قبيل‌ بود. يعني‌ از افق‌ وحدانيّت‌ ارشاد و دستگيري‌ مي‌نمود، نه‌ از پوستة‌ وجودي‌ خويشتن‌.
    يك‌ روز به‌ حقير فرمود: سيّد محمّد حسين‌! سرت‌ خيلي‌ شلوغ‌ است‌! يعني‌ خاطرات‌ پي‌درپي‌ و مشوّش‌ كننده‌ داري‌؛ و عجيب‌ گفتاري‌ بود! حقير در آن‌ ساعت‌ همانطور كه‌ فرمود خاطرات‌ نفساني‌ داشتم‌، و ذهن‌ را خسته‌ و فرسوده‌ ميكرد. و غير از خدا كسي‌ كه‌ از افكار من‌ خبر ندارد.
    ميفرمود: معامله‌ با خدا كن‌ در هر حال‌! بدينمعني‌ كه‌ معاملة‌ با خلق‌ خدا معاملة‌ با خدا گردد. بايد متوجّه‌ بود كه‌ عيال‌ و اولاد و همسايه‌ و شريك‌ و مأمومين‌ مسجد، همه‌ مظاهر اويند.
    ميفرمودند: اگر با مردم‌ يا به‌ فرزندان‌ خود دعوا ميكني‌، صوري‌ بكن‌ كه‌ نه‌ خودت‌ اذيّت‌ شوي‌ و نه‌ به‌ آنها صدمه‌اي‌ برسد. اگر از روي‌ جدّ دعوا كني‌، براي‌ طرفين‌ صدمه‌ دارد. و عصبانيّت‌ جدّي‌، هم‌ براي‌ تو ضرر دارد و هم‌ براي‌ طرف‌.
    ميفرمودند: تو كه‌ از دست‌ مردم‌ فرار ميكني‌، براي‌ آنستكه‌ اذيّت‌ آنها به‌ تو نرسد يا اذيّت‌ تو به‌ آنها نرسد؟! صورت‌ دوّم‌ خوب‌ است‌ نه‌ صورت‌ اوّل‌. و صورتي‌ بهتر نيز هست‌ و آن‌ اينكه‌ خود و آنها را نبيني‌.
    ميفرمودند: فرزندان‌ و اهل‌ بيت‌ را عادت‌ دهيد كه‌ بين‌ الطُّلوعَين‌ بيدار باشند.

  • #5

    تاریخ عضویت
    Dec 2008
    نوشته ها
    39,636
    تشکر
    378
    تشکر شده : 19,712
    McAfee Firefox Windows-XP IR-TCI
    امتیاز 
    66371334
    پیش فرض
    اقسام‌ خاطرات‌ از كلام‌ حدّاد
    ميفرمودند: خاطرات‌ بر چهار قسم‌ است‌:
    اوّل‌: الهي‌، و آن‌ خاطره‌ايست‌ كه‌ انسان‌ را از خود منصرف‌ و به‌ خدا متوجّه‌ كند، و به‌ قرب‌ او دعوت‌ نمايد.
    دوّم‌: شيطاني‌، و آن‌ خاطره‌ايست‌ كه‌ انسان‌ را از خدا غافل‌ كند، و غضب‌ و كينه‌ و حرص‌ و حسد را در دل‌ او بروياند.
    سوّم‌: ملكوتي‌، و آن‌ خاطره‌ايست‌ كه‌ انسان‌ را به‌ عبادت‌ و تقوي‌ رهبري‌ نمايد.
    چهارم‌: نفساني‌، و آن‌ خاطره‌ايست‌ كه‌ انسان‌ را به‌ زينتهاي‌ دنيا و شهوات‌ دعوت‌ كند.
    و انسان‌ يك‌ قوّة‌ عالي‌ دارد كه‌ مي‌تواند تمام‌ خاطرات‌ شيطاني‌ و نفساني‌ را تبديل‌ به‌ حسنات‌ نموده‌ و تمام‌ آنها را در راه‌ خدا استخدام‌ نمايد؛ و جمع‌ مال‌ و شهوت‌ و جلب‌ زينت‌ براي‌ خدا باشد نه‌ از براي‌ نفس‌.
    و ايضاً از آن‌ قوّه‌، قوّة‌ عالي‌تري‌ دارد كه‌ مي‌تواند تمام‌ آن‌ خاطرات‌ را با خاطرات‌ ملكوتي‌ به‌ خاطرة‌ الهي‌ تبديل‌ نموده‌ و همة‌ آنها را از خدا بداند، و از خدا ببيند، و با غير خدا اصلاً معامله‌ و كاري‌ نداشته‌ باشد.
    ميفرمودند: دعاها و توسّلات‌ خوب‌ است‌، ولي‌ بايد انسان‌ اثر را از خدا بداند و از خدا بخواهد.
    يك‌ روز به‌ يكي‌ از شاگردان‌ سابقه‌دار و علاقمند به‌ خود كه‌ گهگاهي‌ تمرّدهائي‌ مي‌نمود، و اظهار خود رأيي‌ داشت‌، و ميخواست‌ مطلب‌ واقع‌ شده‌اي‌ را از ايشان‌ پنهان‌ كند، با شدّت‌ و تندي‌ فرمودند: چي‌ را از من‌ مخفي‌ ميكني‌؟! ميخواهي‌ فلان‌ مطلب‌ را از آسمان‌ چهارم‌ بكشم‌ پائين‌ و الا´ن‌ جلويت‌ بگذارم‌.
    بالجمله‌، براي‌ مدّت‌ ده‌ روز تمام‌ در اين‌ ميان‌ با ماشين‌ سواري‌ بعضي‌ از رفقاي‌ كاظميني‌ در معيّت‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ و حاج‌ محمّد علي‌ خَلَف‌زاده‌ به‌ كاظمين‌ و سپس‌ به‌ سامرّاء تشرّف‌ حاصل‌ نموده‌، پس‌ از زيارت‌ اين‌ بقعة‌ مباركه‌ و برگشت‌ به‌ كاظمين‌ عليهما السّلام‌ در كاظمين‌ در منزل‌ همان‌ رفيق‌ و دوست‌ صاحب‌ السّيّاره‌: حاج‌ أبو أحمد عبدالجليل‌ مُحْيي‌ توقّف‌ كرده‌ و ميهمان‌ بوديم‌، و رفقاي‌ بغدادي‌ و كاظميني‌ از جمله‌ جناب‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد هادي‌ تبريزي‌ شبها به‌ خدمت‌ آقا مشرّف‌، و پس‌ از ساعتي‌ استفاده‌ و صرف‌ شام‌ به‌ منزلهاي‌ خود باز مي‌گشتند.

    شرح‌ مجالس‌ حضرت‌ حدّاد و كيفيّت‌ تشرّف‌ ايشان‌ به‌ حرم‌، در مدّت‌ توقّف‌ در كاظمين‌
    در اين‌ ضيافتها كه‌ از انواع‌ أطعمة‌ لذيذه‌ از مرغ‌ و ماهي‌ و غيره‌ با مخلّفات‌ عديده‌ ترتيب‌ داده‌ مي‌شد، حضرت‌ آقا چند لقمه‌اي‌ از جلو خود به‌ نان‌ و برگ‌ فجل‌ (ترب‌ سفيد) اكتفا مي‌نمودند و رفقا هم‌ چون‌ از وضع‌ و حال‌ ايشان‌ مطّلع‌ بودند، ابداً تعارفي‌ نمي‌كردند. و بعد از شام‌ بلافاصله‌ رفقا متفرّق‌ مي‌شدند. ايشان‌ پس‌ از دو سه‌ ساعتي‌ بيدار شده‌ و تا طلوع‌ صبح‌ به‌ خود مشغول‌ بودند؛ و پس‌ از أداءِ فريضه‌، پياده‌ به‌ حرم‌ مشرّف‌ مي‌شدند در حاليكه‌ فاصلة‌ راه‌ تا حرم‌ كم‌ نبود؛ چون‌ منزل‌ آقاي‌ حاج‌ عبدالجليل‌ در اوائل‌ شارع‌ مسجد بَراثا و از نواحي‌ جديده‌ ملحقة‌ به‌ كاظمين‌ بود.
    در اين‌ مجالس‌ و محافل‌ به‌ غير از ذكر خدا و مطالب‌ توحيدي‌ چيزي‌ نبود. و بطور كلّي‌ در تمام‌ مجالس‌ حضرت‌ ايشان‌، سخني‌ از دنيا و اوضاع‌ و كسب‌ و كار نبود؛ آنچه‌ بود توحيد بود و بس‌. پس‌ از اتمام‌ دوران‌ سفر، با همان‌ سيّارة‌ ميزبان‌ به‌ كربلاي‌ معلّي‌ در معيّت‌ ايشان‌ مراجعت‌ حاصل‌ شد.

    جريان‌ حجّ بيت‌ الله‌ الحرام‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ قَدّس‌ الله‌ سرَّه‌
    باري‌، چون‌ اين‌ سفر بنده‌ پس‌ از سفر بيت‌ الله‌ الحرام‌ ايشان‌ بود، يعني‌ ايشان‌ در ذوالحجّة‌ الحرام‌ 1384 حجّ نموده‌ بودند و بنده‌ در شهر رجب‌ و شعبان‌ 1385 به‌ أعتاب‌ مباركه‌ مشرّف‌ بودم‌؛ لهذا دربارة‌ سفرشان‌ سؤالاتي‌ از طرف‌ حقير بود، و يا اقتراحاً خود ايشان‌ بيان‌ ميفرمودند. از جمله‌ آنكه‌ بنده‌ از ايشان‌ پرسيدم‌: شما با اين‌ حال‌ و وضعي‌ كه‌ داريد بطوريكه‌ بعضي‌ از ضروريّات‌ زندگي‌ فراموش‌ مي‌شود، و حساب‌ و عدد از دست‌ ميرود، و دست‌ راست‌ را از چپ‌ نمي‌شناسيد، چگونه‌ أعمال‌ را انجام‌ داده‌ايد؟! چگونه‌ طواف‌ كرده‌ايد؟! چگونه‌ از حجر الاسود شروع‌ نموده‌، و حساب‌ هفت‌ شوط‌ را داشته‌ايد؟! و هكذا الامر در بقيّة‌ اعمال‌!
    فرمودند: خود به‌ خود برايم‌ معلوم‌ مي‌شد و عملم‌ طبق‌ آن‌ قرار ميگرفت‌. مثلاً در مسجد الحرام‌ كه‌ وارد شديم‌، بدون‌ معرّفي‌ أحدي‌ ركن‌ حجرالاسود را شناختم‌، و دانستم‌ از اينجا بايد طواف‌ نمايم‌. از آنجا شروع‌ نمودم‌، و بدون‌ حساب‌ هفت‌ شوط‌، هر شوط‌ برايم‌ مشخّص‌ بود، و در آخرين‌ شوط‌ خود به‌ خود طواف‌ تمام‌ شد و از مطاف‌ خارج‌ گشتم‌؛ و يا محلّ نماز خلف‌ مقام‌ حضرت‌ ابراهيم‌ علي‌ نبيّنا و آله‌ و عليه‌ السّلام‌، و هكذا الامر في‌السّعْي‌ و التّقصير.
    فرمودند: با جميع‌ رفقا كه‌ در معيّتشان‌ سفر نموده‌ بوديم‌، در مكّة‌ مكرّمه‌ غالب‌ اوقات‌ شبانه‌ روزمان‌ در مسجد الحرام‌ ميگذشت‌، و بسيار طواف‌ و بيت‌ الله‌ الحرام‌ براي‌ من‌ مُعْجِب‌ بود، و از آنجا دل‌ نمي‌كندم‌.

    ورود آية‌ الله‌ زنجاني‌ فَهري‌ در مسجد الخَيف‌، و ملاقات‌ با آقاي‌ حدّاد (قدّه‌)
    مسجد الخَيْف‌ در سرزمين‌ مِنَي‌ هم‌ خيلي‌ عجيب‌ بود، و غالباً اوقات‌ را در أيّامُ التَّشريق‌ در آنجا بسر مي‌برديم‌. و داستان‌ توحيد در تمام‌ مظاهر و اعمال‌ حجّ بسيار ظاهر و قويّ بود، بالاخصّ در مسجد الحرام‌ و مسجد الخَيف‌.
    فرمودند: يك‌ شب‌ كه‌ با رفقا به‌ مسجد الخَيف‌ داخل‌ شديم‌، ديدم‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد احمد زنجاني[66]‌ با جميع‌ رفقاي‌ طهراني‌ و ايراني‌ گرد هم‌ نشسته‌، و ايشان‌ سخت‌ از وضع‌ طهارت‌ و نجاست‌ حجّاج‌ و مَعابر ناراحت‌ است‌، و گويا نيز در وقت‌ دخول‌ به‌ مسجد الخَيف‌ ترشّحي‌ از آن‌ آبها به‌ ايشان‌ شده‌ است‌، و ايشان‌ را چنان‌ متغيّر نموده‌ بود كه‌: خداوندا! بارالها! ميخواهيم‌ دو ركعت‌ نماز با طهارت‌ در مسجد تو بجاي‌ آوريم‌، ببين‌ مگر اين‌ عربها و اين‌ مردم‌ با اين‌ وضع‌ و كيفيّت‌ ميگذارند؟!
    من‌ به‌ او پرخاش‌ كردم‌ و گفتم‌: مريدي‌ از نزد استادش‌، حضور بزرگي‌ رفت‌. آن‌ مرد بزرگ‌ به‌ او گفت‌: ما عَلَّمَكُمْ اُستاذُكُم‌؟! «استاد شما به‌ شما چه‌ چيزي‌ تعليم‌ كرده‌ است‌؟!» مريد گفت‌: عَلَّمَنا اُستاذُنا بِالْتِزامِ الطّاعاتِ و تَركِ الذُّنوبِ! «استاد ما به‌ ما التزام‌ به‌ طاعتهاي‌ خدا و ترك‌ نمودن‌ گناهان‌ را تعليم‌ نموده‌ است‌!»

    بيان‌ حدّاد كه‌: التزام‌ به‌ طاعات‌ و تجنّب‌ از معاصي‌ بدون‌ توجّه‌ به‌ خدا، مجوسيّت‌ محضه‌ است‌
    آن‌ بزرگ‌ گفت‌: تِلْكَ مَجوسيَّةٌ مَحْضَةٌ؛ هَلاّ أمَرَكُمْ بِالتَّبَتُّلِ إلَي‌ اللَهِ وَالتَّوَجُّهِ إلَيْهِ بِرَفْضِ ما سِواهُ؟!
    «اين‌ كارها صرفاً آداب‌ دين‌ مجوس‌ است‌ (زردشتيها كه‌ قائل‌ به‌ دو مبدأ خير و شرّ، و نور و ظلمت‌اند). چرا شما را امر نكرد تا يكسره‌ به‌ سوي‌ خدا برويد، و توجّهتان‌ به‌ وي‌ باشد؛ به‌ فراموش‌ كردن‌ و دور ريختن‌ ماسواي‌ خدا؟!»
    آقا جان‌ من‌! شما چرا دين‌ خدا را عوض‌ مي‌كنيد؟! چرا شريعت‌ را وارد پيچ‌ و خم‌ مي‌نمائيد؟! چرا مردم‌ را از خدا مي‌بُريد و به‌ اعمالشان‌ سوق‌ ميدهيد؟! مگر دين‌ رسول‌ الله‌ دين‌ آسان‌ و راحت‌ نيست‌؟! مگر نفرمود: بُعِثْتُ عَلَي‌ شَرِيعَةٍ سَمْحَةٍ سَهْلَةٍ. «من‌ بر شريعت‌ بدون‌ گير و بند، و شريعت‌ قابل‌ إغماض‌ و گذشت‌، و شريعت‌ آسان‌ مبعوث‌ شده‌ام‌.»؟! مگر رسول‌ خدا و أئمّه‌ نفرموده‌اند: هر چيز، به‌ هر شكل‌ و صورت‌ و در هر زمان‌ و مكان‌ طاهر است‌، مگر آنوقت‌ كه‌ علم‌ يقيني‌ به‌ نجاست‌ آن‌ پيدا كني‌؟!
    شما مطلب‌ را واژگون‌ نموده‌ايد و ميگوئيد: همة‌ چيزها نجس‌ است‌ تا ما علم‌ يقيني‌ به‌ طهارت‌ آن‌ پيدا كنيم‌!
    چرا دست‌ از سر مردم‌ بر نميداريد؟! چرا مردم‌ را با پيغمبرشان‌ و با دين‌ سهل‌ و سَمْحه‌ و آسانشان‌ رها نمي‌كنيد؟! چرا راه‌ توجّه‌ و انقطاع‌ به‌ خدا را مي‌بنديد؟! چرا بر روي‌ باب‌ مفتوح‌ قفل‌ ميزنيد؟!
    همة‌ مردم‌ حجّ مي‌كنند، بايد از ميقات‌ كه‌ احرام‌ مي‌بندند تا وقت‌ تقصير و قرباني‌ كه‌ از احرام‌ بيرون‌ مي‌آيند توجّهشان‌ به‌ خدا باشد. غير از خدا نبينند و نشنوند، و ذهنشان‌ يك‌ لحظه‌ از خدا منقطع‌ نگردد. اعمال‌ و رفتار را نبايد به‌ نظر استقلالي‌ نظر كرد. تكاليفي‌ است‌ از طواف‌ و نماز و غيرهما كه‌ طبعاً انجام‌ داده‌ مي‌شود؛ و در تمام‌ اين‌ اعمال‌ بايد منظور خدا باشد، نه‌ عمل‌. بايد فكر و انديشه‌ به‌ خدا باشد نه‌ به‌ صحّت‌ و بطلان‌ عمل‌. اين‌ همان‌ مجوسيّت‌ محضه‌ است‌ كه‌ خداوند واحد را مختفي‌ نموده‌ و دو خداي‌ عمل‌ خوب‌ و عمل‌ بد را بجاي‌ آن‌ نشانده‌ است‌.
    اين‌ مردم‌ بدبخت‌ را شما از ميقات‌ تا خروج‌ از احرام‌ از خدا جدا مي‌كنيد! از وقت‌ احرام‌ در تشويش‌ مي‌اندازيد كه‌ مبادا ترشّحي‌ به‌ بدنم‌، به‌ احرامم‌ برسد. مبادا شانه‌ام‌ از خانه‌ منحرف‌ شود. مبادا در حال‌ طواف‌ از مطاف‌ بيرون‌ آيم‌. مبادا نمازم‌ باطل‌ باشد. مبادا طواف‌ نِساءَم‌ باطل‌ آيد و تا آخر عمر زن‌ بر خانه‌ام‌ حرام‌ باشد.
    هيچيك‌ از اينها در شريعت‌ نيامده‌ است‌. همين‌ نماز معمولي‌ كه‌ خود مردم‌ ميخوانند درست‌ است‌. طوافشان‌ درست‌ است‌. شما آنها را باطل‌ مي‌كنيد و مُهر بطلان‌ به‌ آنها ميزنيد! و ترشّح‌ همين‌ آبهاي‌ مشكوك‌ را نجس‌ دانسته‌ايد!
    و در اينصورت‌، حجّ مردم‌ بكلّي‌ ضايع‌ شده‌ است‌. يعني‌ حاجي‌ كه‌ بايد از ميقات‌ تا پايان‌ عمل‌ همه‌اش‌ با خدا باشد، و با تقصير و حَلْق‌ از انقطاع‌ به‌ خدا و احرام‌ با خدا بيرون‌ آيد؛ از ابتداي‌ احرام‌ از خدا منصرف‌ مي‌شود، و اين‌ انصراف‌ و تشويش‌ و تزلزل‌ براي‌ او باقي‌ مي‌ماند تا آخر عمل‌؛ وقتي‌ از عمل‌ فارغ‌ شد، اينجا نفس‌ راحتي‌ مي‌كشد و خدا را مي‌يابد.
    تمام‌ احتياط‌هائي‌ كه‌ در اين‌ موارد انجام‌ داده‌ مي‌شود و مستلزم‌ توجّه‌ به‌ نفسِ عمل‌ و غفلت‌ از خداست‌، همه‌اش‌ غلط‌ است‌.
    در شريعت‌ رسول‌ الله‌ و در زمان‌ رسول‌ الله‌ كجا اينگونه‌ احتياط‌ كاريهاي‌ عَسِر و حَرِج‌ آمده‌ است‌؟ اصل‌ اوّلي‌ عدم‌ عُسْر و عدم‌ حَرَج‌ و عدم‌ ضَرر است‌. اصل‌ اوّلي‌ ما در قرآن‌ كريم‌ وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلاً[67] است‌. (يعني‌ يكسره‌ از همه‌ ببُر و به‌ خداوند روي‌ آور.)
    مراد حقيقي‌ از احتياط‌ در «وَ خُذْ بِالاِحْتياطِ في‌ جَميعِ ما تَجِدُ إلَيْهِ سَبيلاً»
    احتياطي‌ را كه‌ مرحوم‌ قاضي‌ قدَّس‌ الله‌ سرَّه‌ در ضمن‌ حديث‌ عنوان‌ بصري‌ دستورالعمل‌ همة‌ شاگردهايش‌ قرار داده‌ بود كه‌: وَ خُذْ بِالاِحْتِيَاطِ فِي‌ جَمِيعِ مَا تَجِدُ إلَيْهِ سَبِيلاً[68] (و در هر جائي‌ كه‌ به‌ سوي‌ احتياط‌ راه‌ يافتي‌ آنرا پيشة‌ خود ساز!) منظور عملي‌ است‌ كه‌ راه‌ انسان‌ را به‌ خدا باز كند، نه‌ آنكه‌ موجب‌ سدّ طريق‌ شود، و راه‌ توجّه‌ و ابتهال‌ و حضور قلب‌ را بگيرد. مقصود عملي‌ است‌ كه‌ براي‌ مؤمن‌ يقين‌ آورد و وي‌ را در ايمان‌ مستحكم‌ كند، نه‌ آنكه‌ او را متزلزل‌ و مشوّش‌ كند، و بيت‌ الله‌ الحرام‌ را در نزد او خانة‌ عقوبت‌ مُجَسّم‌ كند، و حجّ اين‌ خانه‌ را يك‌ عمل‌ جبري‌ اضطراري‌ از ناحية‌ أهرمن‌ شيطاني‌ براي‌ عقوبت‌ جلوه‌ دهد. اين‌ همان‌ مجوسيّت‌ محضه‌ است‌.
    همة‌ غذاهاي‌ مسافران‌ و ميهمانخانه‌ و آشاميدنيهاي‌ آنها حلال‌ و طاهر است‌، همة‌ آبهاي‌ مترشّحه‌ از ناودانها و جويها طاهر است‌ مگر زمان‌ علم‌ به‌ نجاست‌. بنابراين‌ اي‌ آقاي‌ من‌ اينك‌ با اين‌ ترشّحي‌ كه‌ به‌ تو شده‌ است‌ برخيز و نمازت‌ را بجاي‌ آور، و اصلاً تصوّر نجاست‌ و عدم‌ طهارت‌ در خودت‌ منماي‌ كه‌ بدون‌ شكّ از تسويلات‌ شيطان‌ است‌ كه‌ ميخواهد انسان‌ را از فيض‌ عظيم‌ نماز و بيتوته‌ و توجّه‌ و دعا در اين‌ مسجد شريف‌ محروم‌ دارد.

    بيان‌ حضرت‌ حدّاد در حقيقت‌ رَمْي‌ جمرة‌ عقبه‌، و عظمت‌ حضرت‌ زهرا سلام‌ الله‌ عليها
    حضرت‌ آقا فرمودند: رَمْي‌ جَمْرة‌ عَقَبه‌ هم‌ بالاخصّ خيلي‌ براي‌ من‌ جالب‌ بود؛ چون‌ در جمرة‌ اُولي‌ و جَمرة‌ وُسطي‌ انسان‌ رو به‌ قبله‌ مي‌ايستد و رَمي‌ ميكند. يعني‌ با توجّه‌ و استقبال‌ كعبه‌، انسان‌ شيطان‌ را ميزند و ميراند؛ امّا در جَمرة‌ عَقَبه‌ كه‌ بايد انسان‌ پشت‌ به‌ قبله‌ كند و رَمي‌ نمايد، اين‌ چه‌ معني‌ دارد؟! معني‌اش‌ عين‌ توحيد است‌. يعني‌ آن‌ كعبه‌اي‌ را كه‌ من‌ تا بحال‌ با اين‌ نفس‌ خود بدان‌ توجّه‌ مي‌نمودم‌، آنرا اينك‌ پشت‌ سر گذارده‌، و با توجّه‌ به‌ اصل‌ توحيد كه‌ داراي‌ جهت‌ و سمتي‌ نيست‌، و با نفسي‌ كه‌ از آن‌ نفس‌ بيرون‌ آمده‌ و توجّه‌ بدان‌سو را ندارد ميخواهم‌ شيطان‌ را رَمْي‌ كنم‌.
    بنابراين‌ حقيقت‌ اين‌ رمي‌ نيز عوض‌ مي‌شود، و آن‌ رميي‌ است‌ كه‌ از دو رميِ سابق‌، پاكتر و زلال‌تر است‌؛ و شايد سرّ تعدّد رمي‌ها تعدّد حقيقت‌ و واقعيّت‌ آنها باشد نه‌ امر تكراري‌.
    و از جملة‌ حالاتشان‌ در مدينة‌ طيّبه‌ ميفرمودند: بسيار عظمت‌ حضرت‌ زهراء سلام‌ الله‌ عليها مرا در خود فرو برده‌ بود؛ چه‌ در منزل‌ و چه‌ در مسجدالنّبيّ؛ بالاخصّ در مسجد رسول‌ الله‌، به‌ قدري‌ عظمت‌ آن‌ حضرت‌ متجلّي‌ بود كه‌ گويا: تمام‌ مقام‌ نبوّت‌ با تمام‌ خصوصيّاتش‌ و تمام‌ مدارج‌ و معارجش‌ و تمام‌ درجات‌ و مراتبش‌ در آن‌ حضرت‌ متجلّي‌ است‌؛ و آن‌ بَضْعة‌ رسول‌ الله‌، سرّ و حقيقت‌ و جوهرة‌ رسول‌ الله‌ است‌؛ و مانند آن‌ موجودي‌ كه‌ حامل‌ و ضامن‌ آن‌ سرّ باشد و در مقام‌ وحدت‌ عين‌ رسول‌ الله‌ باشد، غير از وي‌ خداوند تعالي‌ موجودي‌ را نيافريده‌ است‌.
    بالجمله‌ حقير در محضرشان‌ زيارت‌ نيمة‌ شعبان‌ را انجام‌ داده‌، و به‌ صوب‌ طهران‌ حركت‌ و روز هجدهم‌ وارد شدم‌. و والده‌ رحمةُ الله‌ علَيها كه‌ مدّت‌ مديد به‌ كسالت‌ قلب‌ و سينه‌ مبتلا بودند، پس‌ از ده‌ روز يعني‌ در بيست‌ و هشتم‌ شهر شعبان‌ المعظّم‌ 1385 از دنيا رحلت‌ نمودند.
    و چون‌ حقير حضرت‌ آقا را در مواقع‌ عديده‌، دعوت‌ به‌ ايران‌ و زيارت‌ حضرت‌ ثامن‌ الحُجج‌ عليه‌ السّلام‌ نموده‌ بودم‌، و در اين‌ سفر نيز تأكيداً لِما سَبَق‌ مطالب‌ سابقه‌ معروض‌ افتاد، حضرت‌ آقا عازم‌ بر مسافرت‌ به‌ ايران‌ مي‌شوند

  • #6

    تاریخ عضویت
    Dec 2008
    نوشته ها
    39,636
    تشکر
    378
    تشکر شده : 19,712
    McAfee Firefox Windows-XP IR-TCI
    امتیاز 
    66371334
    پیش فرض
    [1] سورة‌ النّور، آيات‌ 35 ـ 38
    [2] عن أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌، حكمت‌ 147 از نهج‌ البلاغة‌
    [3] سورة‌ الاحزاب‌، آية‌ 23
    [4] مطالب‌ فوق‌ را در روي‌ صفحه‌اي‌ بزرگ‌ بطول‌80 و به‌ عرض‌60 سانتيمتر، جناب‌ صديق‌ ارجمند
    و گرامي‌ آقاي‌ مهندس‌ حاج‌ عبّاس‌ هاديزادة‌ اصفهاني‌ زيد توفيقُه‌، داماد ارشد مرحوم‌ آية‌ الله‌ شيخ‌
    مرتضي‌ مطهّري‌ قدَّس‌ اللهُ روحَه‌، انتخاب‌ و به‌ خطّ زيباي‌ نستعليق‌ كاتب‌ معروف‌ عصر: آقاي‌ عبّاس‌
    أخَوَيْن‌ تحرير، و در قاب‌ شيشه‌اي‌ پشت‌ نماي‌ دو رويه‌ تزيين‌، و از محلّ اقامتشان‌ طهران‌ براي‌ حقير به‌
    مشهد مقدّس‌ به‌ مناسبت‌ تعزيت‌ و تسليت‌ در رحلت‌ استاد بزرگوار ارسال‌ نموده‌اند.

    [5] ـ اين‌ ابيات‌ از أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ است‌ كه‌ در پايان‌ خطبة‌ غرّاي‌ خود دربارة‌ توحيد ذات‌
    اقدس‌ حقّ تعالي‌ و صفات‌ و أسماءِ او ايراد فرموده‌اند، در جواب‌ ذِعْلَب‌ كه‌ عرض‌ كرد:
    يا أميرَالْمُؤْمِنينَ! هَلْ رَأيْتَ رَبَّكَ ؟!
    فَقالَ: وَيْلَكَ يا ذِعْلِبُ! ما كُنْتُ أعْبُدُ رَبًّا لَمْ أرَهُ.
    خطبه‌ مفصّل‌ است‌. مجلسي‌ در «بحار الانوار» در ج‌4 از طبع‌ حروفي‌ حيدري‌، در كتاب‌ التّوحيد،
    باب‌4 از ابواب‌ جوامع‌ التّوحيد، حديث‌34، ص304 تا ص306 از «توحيد» صدوق‌ با سند متّصل‌ خود
    آورده‌ است‌. ودر خاتمه‌اش‌ وارد است‌ كه‌: ذعلب‌ از صولت‌ اين‌ كلام‌ بيهوش‌ شد و سپس‌ إفاقه‌ يافت‌ و
    گفت‌: من‌ چنين‌ گفتاري‌ را نشنيده‌ام‌ و ديگر مثل‌ آنرا نخواهم‌ شنيد.
    حضرت‌ استاد علاّمة‌ طباطبائي‌ قدَّس‌ الله‌ سرَّه‌ در تعليقة‌ خود بر «بحار الانوار» در اينجا فرموده‌اند:
    اين‌ اشعار بهترين‌ دليل‌ است‌ بر آنكه‌ خلقت‌ عالم‌ از اوّلش‌ منقطع‌ نيست‌ بلكه‌ پيوسته‌ خلقت‌ در كار بوده‌
    است‌ همچنانكه‌ خلقت‌ از آخرش‌ منقطع‌ نيست‌ و پيوسته‌ در كار خواهد بود.
    [6] ‍"مثنوي" طبع آقا ميرزا محمود، ص1، سطر 3 و 4
    [7] سَمَر يعني افسانه.(تعليقه)
    [8] از أدعية‌ «صحيفة‌ ثانية‌ علويّه‌» طبع‌ سنگي‌، ص‌ 75: و كان‌ مِن‌ دُعا´ئِهِ عَليه‌ السَّلام‌ عِند كُلِّ نازلةٍ
    أو شِدّةٍ.
    [9] صلوات‌ معروفة‌ خواجه‌ نصيرالدّين‌ طوسي‌ (ره‌)
    [10] الطَّخْوآء و الطَّخيآء مِن‌ اللَيالي‌: المُظلِمةُ.
    [11] «ديوان‌ خواجه‌ حافظ‌» تصحيح‌ پژمان‌، ص‌ 5، غزل‌ شمارة‌ 9
    [12] در تعليقة‌ «مثنوي‌» گويد: لَوْ أنزَلْنا اشاره‌ به‌ آية‌ واقعة‌ در سورة‌ مجادله‌ است‌ كه‌: لَوْ أَنزَلْنَا هَـ'ذَا
    الْقُرْءَانَ عَلَي‌' جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ و خَـ'شِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَهِ. يعني‌ «اگر اين‌ قرآن‌ مجيد را بر كوهي‌
    ميفرستاديم‌، ميديديم‌ ] ميديدي‌ [ او را ترسنده‌ و شكافته‌ شده‌ از بيم‌ خدا؛ اينست‌ مَثلها كه‌ ميزنيم‌.»
    أقول‌: بلكه‌ اين‌ آية‌ 21، از سورة‌ 59: حشر است‌.
    [13] «مثنوي‌» طبع‌ سنگي‌ آقا ميرزا محمود، ص‌ 116، المجلّد الثّاني‌، سطر 8 تا 12
    [14] چقدر مناسب‌ حال‌ من‌ سرگشتة‌ خستة‌ رنج‌ ديده‌ بود در ساليان‌ متمادي‌ با وصول‌ به‌ اين‌ كانون‌
    حيات‌ و مركز عشق‌ حضرت‌ سرمدي‌، اين‌ غزل‌ خواجه‌ رضوانُ الله‌ عليه‌:
    هر چند پير و خسته‌ دل‌ و ناتوان‌ شدم‌ هر گه‌ كه‌ ياد روي‌ تو كردم‌ جوان‌ شدم‌
    شكر خدا كه‌ هر چه‌ طلب‌ كردم‌ از خدا بر منتهاي‌ مطلب‌ خود كامران‌ شدم‌
    در شاهراهِ دولت‌ سرمَد به‌ تخت‌ بخت‌ با جام‌ مي‌ به‌ كام‌ دل‌ دوستان‌ شدم‌
    اي‌ گلبن‌ جوان‌ برِ دولت‌ بخور كه‌ من‌ در ساية‌ تو بلبل‌ باغ‌ جهان‌ شدم‌
    از آن‌ زمان‌ كه‌ فتنة‌ چشمت‌ به‌ من‌ رسيد ايمن‌ ز شرّ فتنة‌ آخِر زمان‌ شدم‌
    اوّل‌ ز حرف‌ لوح‌ وجودم‌ خبر نبود در مكتب‌ غم‌ تو چنين‌ نكته‌دان‌ شدم‌
    آن‌ روز بر دلم‌ درِ معني‌ گشوده‌ شد كز ساكنان‌ درگه‌ پير مغان‌ شدم‌
    قسمت‌ حوالتم‌ به‌ خرابات‌ ميكند هر چند كاينچنين‌ شدم‌ و آنچنان‌ شدم‌
    من‌ پير سال‌ و ماه‌ نيم‌ يار بي‌وفاست‌ بر من‌ چو عمر ميگذرد پير از آن‌ شدم‌
    دوشم‌ نُويد داد عنايت‌ كه‌ حافظا بازآ كه‌ من‌ به‌ عفو گناهت‌ ضِمان‌ شدم‌
    («ديوان‌ حافظ‌ شيرازي‌» طبع‌ پژمان‌ ص‌ 150 و 151، غزل‌ 335 )
    [15] ولي‌ اكنون‌ بواسطة‌ توسعة‌ شارع‌ عبّاسيّه‌ كه‌ مقداري‌ از مسجد از جمله‌ آن‌ اطاق‌ و پلّه‌ها را از
    ميان‌ برده‌ است‌، اثري‌ از آن‌ موجود نمي‌باشد.
    [16] بدينجهت‌ حسينيّة‌ سيّار مي‌ناميدند كه‌: چون‌ ايشان‌ پشت‌ فرمان‌ ماشين‌ مي‌نشست‌ شروع‌ ميكرد
    بخواندن‌ اشعار عربي‌ حِسْچِه‌ كه‌ در نوحه‌ خوانيها بكار ميرفت‌، و دربارة‌ شهادت‌ حضرت‌ سيّد الشّهداء
    عليه‌ السّلام‌ چنان‌ ميگريست‌ و مي‌سوخت‌ كه‌ همة‌ جالسين‌ سيّاره‌ را به‌ گريه‌ در مي‌آورد.
    [17]تحقيقي‌ دربارة‌ حضرت‌ حمزه‌ و جاسم‌
    حمزه‌ عليه‌ السّلام‌ با پنج‌ واسطه‌ نسبش‌ به‌ حضرت‌ أباالفضل‌ العبّاس‌ عليه‌ السّلام‌ ميرسد: أبويَعْلي‌ حَمزةُ
    بنُ قاسمِ بنِ عليِّ بنِ حمزةِ الاكبَرِ بنِ الحسنِ بنِ عبيدالله‌ بنِ عبّاسِ بنِ عليِّ بنِ أبي‌طالبٍ أميرِالمؤمنينَ
    عَليه‌ السّلام‌. مرحوم‌ محدّث‌ قمّي‌ در «منتهي‌ الاْ´مال‌» طبع‌ حروفي‌ مؤسّسة‌ انتشارات‌ هجرت‌ در ج‌ 1،
    ص‌ 357 تا ص‌ 359 در احوال‌ اولاد حضرت‌ أباالفضل‌ عليه‌ السّلام‌ احوالات‌ او را ذكر نموده‌ است‌.
    از جمله‌ گويد:
    ‎ وي‌ ثقه‌ و جليل‌ القدر بوده‌ و شيخ‌ نجاشي‌ و ديگران‌ او را ذكر كرده‌اند و قبرش‌ در نزديكي‌ حِلّه‌ است‌.
    و شيخ‌ نجاشي‌ در «رجال‌» فرموده‌: حمزة‌ بن‌ قاسم‌ بن‌ عليّ بن‌ حمزة‌ بن‌ حسن‌ ابن‌ عبيدالله‌ بن‌ عبّاس‌
    بن‌ عليّ بن‌ أبي‌طالب‌ عليه‌ السّلام‌ أبويَعلي‌ ثقة‌ جليل‌ القدر است‌ از اصحاب‌ ما؛ حديث‌ بسيار روايت‌
    ميكرده‌؛ او را كتابي‌ است‌ در ذكر كسانيكه‌ روايت‌ كرده‌اند از جعفر بن‌ محمّد عليه‌ السّلام‌ از مردان‌. و
    از كلمات‌ علماء و اساتيد معلوم‌ مي‌شود كه‌: از علماي‌ غيبت‌ صغري‌ معاصر والد صدوق‌ عليّ بن‌
    بابويه‌ است‌ رضوانُ الله‌ عَليهم‌ أجمعين‌. و جدّ او حمزة‌ بن‌ الحسن‌ بن‌ عبيدالله‌ بن‌ عبّاس‌ مُكَنَّي‌ به‌
    أبوالقاسم‌ است‌ و شبيه‌ بوده‌ به‌ حضرت‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌السّلام‌ و او همانست‌ كه‌ مأمون‌ نوشت‌ بخطّ
    خود كه‌ عطا شود به‌ حمزة‌ بن‌ حسن‌ شبيه‌ به‌ أميرالمؤمنين‌ عليّ بن‌ أبي‌طالب‌ عليه‌ السّلام‌ صدهزار
    درهم‌. ولي‌ از مكاشفه‌اي‌ كه‌ آية‌ الله‌ آقا سيّد مهدي‌ قزويني‌ طاب‌ ثراه‌ از والد خودش‌ نقل‌ كرده‌ و حاجي‌
    نوري‌ در «نجم‌ ثاقب‌» روايت‌ كرده‌ است‌ معلوم‌ مي‌شود كه‌ سيّد مزبور بنا بر آن‌ نهاده‌ است‌ كه‌ حمزه‌
    واقع‌ در حلّه‌ را حمزة‌ بن‌ موسي‌ بن‌ جعفر عليهما السّلام‌ بداند و امامزاده‌ حمزه‌اي‌ را كه‌ جانب‌ مقدّم‌
    قبر حضرت‌ عبدالعظيم‌ عليه‌ السّلام‌ است‌ او را حمزة‌ بن‌ قاسم‌ بن‌ عليّ بن‌ حمزة‌ ابن‌ حسن‌ بن‌ عبيدالله‌
    بن‌ عبّاس‌ بداند؛ والله‌ العالم‌.
    [18] جاسم‌، لفظ‌ قاسم‌ است‌ به‌ لغت‌ عربي‌ شكستة‌ حسچه‌. و او فرزند بلافصل‌ حضرت‌ امام‌ موسي‌ بن‌
    جعفر عليهما السّلام‌ است‌. محدّث‌ قمّي‌ در ترجمة‌ احوال‌ او در «منتهي‌ الا´مال‌» ج‌ 2، ص‌ 414 و 415
    از طبع‌ هجرت‌ در احوال‌ اولاد حضرت‌ موسي‌ بن‌ جعفر عليه‌ السّلام‌ اينطور آورده‌ است‌:
    ‎ و امّا قاسم‌ بن‌ موسي‌ بن‌ جعفر عليه‌ السّلام‌، پس‌ سيّدي‌ جليل‌ القدر بوده‌ و كافي‌ است‌ در جلالت‌ شأن‌
    او آن‌ خبري‌ كه‌ ثقة‌ الاءسلام‌ كليني‌ در «كافي‌» در باب‌ اشاره‌ و نصّ بر حضرت‌ رضا عليه‌ السّلام‌ نقل‌
    كرده‌ از يزيد بن‌ سَليط‌ از حضرت‌ كاظم‌ عليه‌ السّلام‌ در راه‌ مكّه‌؛ و در آن‌ خبر مذكور است‌ كه‌
    آنحضرت‌ به‌ او فرمود: خبر دهم‌ تو را اي‌ أبا عُماره‌! بيرون‌ آمدم‌ از منزلم‌ پس‌ وصيّ قرار دادم‌ پسرم‌
    فلان‌ را يعني‌ جناب‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ را، و شريك‌ كردم‌ با او پسران‌ خود را در ظاهر و وصيّت‌
    كردم‌ با او در باطن‌ پس‌ اراده‌ كردم‌ تنها او را. و اگر امر راجع‌ به‌ سوي‌ من‌ بود هر آينه‌ قرار ميدادم‌
    امامت‌ را در قاسم‌ پسرم‌ بجهت‌ محبّت‌ من‌ به‌ او و مهرباني‌ من‌ بر او؛ ولكن‌ اين‌ امر راجع‌ به‌ سوي‌
    خداوند عزّ وجلّ است‌، قرار ميدهد آنرا هرجا كه‌ ميخواهد ـ الخ‌.
    و نيز كليني‌ روايت‌ كرده‌ كه‌ يكي‌ از فرزندان‌ امام‌ موسي‌ عليه‌ السّلام‌ را حالت‌ موت‌ روي‌ داد و آن‌
    حضرت‌ به‌ قاسم‌ فرمود كه‌ اي‌ پسرجان‌ من‌ بر خيز و در بالين‌ برادرت‌ سورة‌ والصّآفّات‌ بخوان‌! قاسم‌
    شروع‌ كرد بخواندن‌ آن‌ سورة‌ مباركه‌ تا رسيد به‌ آية‌ مباركة‌: أَ هُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَم‌ مَنْ خَلَقْنَا كه‌ برادرش‌ از
    سكرات‌ موت‌ راحت‌ شد و جان‌ تسليم‌ كرد. و از ملاحظة‌ اين‌ دو خبر معلوم‌ مي‌شود كثرت‌ عنايت‌
    حضرت‌ امام‌ موسي‌ عليه‌ السّلام‌ به‌ قاسم‌.
    و قبر قاسم‌ در هشت‌ فرسخي‌ حلّه‌ است‌ و مزار شريفش‌ زيارتگاه‌ عامّة‌ خلق‌ است‌ و علماء و أخيار به‌
    زيارت‌ او عنايتي‌ دارند. و سيّد ابن‌ طاووس‌ ترغيب‌ به‌ زيارت‌ او نموده‌ است‌. و صاحب‌ «عمدة‌
    الطّالب‌» گفته‌ كه‌: قاسم‌ عقب‌ نياورده‌.
    [19] و همين‌ مراد و مُفاد را ميرساند بيت‌ ابن‌ فارض‌ عارف‌ شهير مصري‌:
    ما لِلنَّوَي‌ ذَنبٌ و مَن‌ أهْوَي‌ مَعي‌ إن‌ غابَ عَن‌ إنسانِ عَيني‌ فهْوَ في‌
    «در صورتيكه‌ محبوب‌ من‌ با من‌ باشد، دوري‌ گناهي‌ ندارد؛ چرا كه‌ اگر از مردمك‌ چشمم‌ غائب‌ باشد، در درونم‌ حاضر است‌.» («ديوان‌ ابن‌ فارض‌» طبع‌ بيروت‌ سنة‌ 1384، ص‌ 155 )
    [20] اين‌ فقره‌ از آية‌ مباركه‌، در دو جاي‌ قرآن‌ است‌:
    اوّل‌: آية‌ 44، از سورة‌ 68: القلم‌: فَذَرْنِي‌ وَ مَن‌ يُكَذِّبُ بِهَـ'ذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُم‌ مِنْ حَيْثُ لاَ يَعْلَمُونَ. «پس‌ واگذار مرا با آن‌ كسيكه‌ بدين‌ كلام‌ تكذيب‌ مي‌نمايد! ما رفته‌ رفته‌ بدون‌ آنكه‌ خودشان‌ بفهمند، آنانرا از درجات‌ پائين‌ ميبريم‌.»
    دوّم‌: آية‌ 182، از سورة‌ 7: الاعراف‌: وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِـَايَـ'تِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم‌ مِنْ حَيْثُ لاَيَعْلَمُونَ. «و كسانيكه‌ به‌ آيات‌ ما تكذيب‌ كنند، ما ايشان‌ را كم‌كم‌ بدون‌ آنكه‌ خودشان‌ دريابند از درجات‌ فرود مي‌آوريم‌.»
    [21] ايشان‌ در اثر فشار و شدّت‌ عشق‌ و شوق‌ وافر به‌ لقاي‌ حضرت‌ حقّ متعال‌ و سپس‌ درخواست‌ و طلب‌ فناي‌ در ذات‌ احديّت‌ و نداشتن‌ راهنما و استاد و رهبر، چون‌ به‌ نظريّة‌ خود عمل‌ ميكرده‌اند دچار كسالت‌ قلب‌ شدند و چون‌ خودشان‌ طبيب‌ قديمي‌ بودند، پيوسته‌ از گياهان‌ و عقاقير مفيد و مروّح‌ قلب‌ استفاده‌ مي‌نمودند.
    يكسال‌ مانده‌ به‌ آخر عمر شريفشان‌ براي‌ مدّت‌ يك‌ ماه‌ به‌ طهران‌ آمدند و به‌ حقير فرمودند تا برايشان‌ از دكتر اردشير نهاوندي‌ كه‌ متخصّص‌ قلب‌ بود وقت‌ گرفتم‌. چون‌ ايشان‌ را تحت‌ معاينة‌ دقيق‌ خود قرار داد، از جمله‌ گفت‌: اين‌ قلب‌ بيست‌ سال‌ است‌ كه‌ در تحت‌ فشار شديد عشق‌ واقع‌ است‌. آيا شما خاطر خواه‌ بوده‌ايد ؟! فرمودند: بلي‌! پس‌ از آنكه‌ بيرون‌ آمديم‌ به‌ حقير فرمودند: عجب‌ دكتر دقيق‌ و با فهمي‌ است‌! او درست‌ تشخيص‌ داد؛ امّا فهم‌ آنكه‌ اين‌ خاطر خواهي‌ براي‌ چه‌ موردي‌ بوده‌ است‌، در حيطة‌ علم‌ او نيست‌.
    ما كراراً روزهاي‌ جمعه‌ كه‌ در همدان‌ بوديم‌ و با ايشان‌ به‌ حمّام‌ ميرفتيم‌ براي‌ غسل‌ جمعه‌ و تنظيف‌ (البتّه‌ حمّامهاي‌ عمومي‌) بدن‌ ايشان‌ بقدري‌ ضعيف‌ و نحيف‌ بود كه‌ جز استخوان‌ چيز ديگري‌ نبود. و چون‌ قامتشان‌ بلند بود، حقّاً اين‌ سر بر روي‌ قفسة‌ سينه‌ سنگيني‌ مي‌نمود، و دو پايشان‌ مانند چوبهاي‌ باريكي‌ بود كه‌ به‌ هم‌ پيوسته‌اند. استخوانهاي‌ منحني‌ سينه‌شان‌ يكايك‌ قابل‌ شمارش‌ بود. رحمةُ اللَه‌ عليه‌ رَحمةً واسعةً.
    [22]در «أقرب‌ الموارد» آورده‌ است‌: ‎ راضَ المُهرَ (ن‌) يَروضُه‌ رَوْضًا و رياضةً و رياضًا: ذَلَّلهُ و جَعله‌ مسخَّرًا مُطيعًا و عَلَّمهُ السَّيرَ، فهو رآئضٌ، ج‌: راضةٌ و رُوّاضٌ و رآئضون‌. و المُهر مَروضٌ. و منه‌: راضَ الشّاعرُ القوافيَ الصَّعبةَ، أي‌ ذَلَّلها. و ـ الدُّرَّ رياضةً: ثَقَبهُ.
    [23] «نهج‌ البلاغة‌» رسالة‌ 45؛ و از طبع‌ مصر با تعليقة‌ شيخ‌ محمّد عبده‌، ج‌ 2، ص‌ 74
    [24] آية‌ 45، از سورة‌ 39: الزّمر
    [25]آية‌ 46، از سورة‌ 17: الاءسرآء
    [26] آية‌ 12، از سورة‌ 40: غافر
    [27] «الاءمامة‌ و السّياسة‌» ابن‌ قتيبة‌ دينوري‌، طبع‌ ثالث‌ ـ مصر (سنة‌ 1382 ) ج‌ 1، ص‌ 12
    [28] «صبر كردم‌ در حاليكه‌ در چشم‌ من‌ خار خليده‌ بود، و در گلوي‌ من‌ استخوان‌ گير كرده‌ بود.» از «نهج‌ البلاغة‌» خطبة‌ 3؛ و از طبع‌ مصر با شرح‌ شيخ‌ محمّد عبده‌، ج‌ 1، ص‌ 31
    [29] آية‌ 16 و 15، از سورة‌ 18: الكهف‌
    [30] آية‌ 16 و 15، از سورة‌ 18: الكهف‌
    [31] ـ چون‌ جناب‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد مرتضي‌ عسكري‌ دامتْ بركاتُه‌ نوادة‌ دختري‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ آقا ميرزا محمّد طهراني‌ مقيم‌ سامرّاء بوده‌اند، و مرحومه‌ جدّة‌ پدري‌ ما يعني‌ والدة‌ پدر، مسمّاة‌ به‌ بي‌بي‌ شهربانو خواهر آقا ميرزا محمّد بوده‌اند بنابراين‌ علاّمة‌ عسكري‌ نوة‌ دائي‌ پدر ما مي‌باشند.
    [32] ـ كرّادة‌ شرقيّه‌ در مشرق‌ دجله‌ است‌ و كرّادة‌ مريم‌ در مغرب‌ آن‌.
    [33] ـ آية‌ 26 و 27، از سورة‌ 55: الرّحمن‌
    [34] ـ مسبّحات‌ عبارت‌ است‌ از پنج‌ سوره‌: الحَديد، الحَشْر، الصَّفّ، الجُمُعَة‌، التَّغابن‌.
    [35] ـ رمز موتوا، اشارت‌ به‌ حديث‌ نبوي‌ است‌ كه‌ فرموده‌اند: موتوا قَبْلَ أنْ تَموتوا. يعني‌ «بميريد پيش‌ از آنكه‌ به‌ موت‌ طبيعي‌ بميريد.» يعني‌ موت‌ اختياري‌ گزينيد تا حالت‌ مردگان‌ نبينيد ! (تعليقه‌)
    [36] صيت‌: آوازه‌.
    [37] صوت‌: صدا. قُنُق‌ (به‌ تركي‌)
    [38] قُنُق‌ (به‌ تركي‌) ميهمان‌
    [39] أنطاكيّه‌: نام‌ شهري‌ است‌.
    [40] امتهان‌: خواري‌. (تعليقه‌)
    [41] لالَنگ‌: نانْ پاره‌ و طعامهائي‌ كه‌ گدايان‌ از مهمانيها و سفره‌ها جمع‌ نمايند.
    [42] ـ عُمْيان‌ بمعني‌ كوران‌، جمع‌ أعمي‌ مي‌باشد؛ ولي‌ در اين‌ شعر بمعني‌ كور آمده‌ است‌؛ چنانچه‌ در «لغت‌نامة‌ دهخدا» پس‌ از آنكه‌ عُميان‌ را به‌ كوران‌ و نابينايان‌ معني‌ نموده‌ است‌، بعنوان‌ معناي‌ دوّم‌، كور و نابينا را ذكر كرده‌ و همين‌ بيت‌ «مثنوي‌» را شاهد آورده‌ است‌ و در تعليقه‌ گويد: ظاهراً اين‌ كلمه‌ كه‌ در عربي‌ جمع‌ است‌ مانند بسياري‌ از كلمات‌ ديگر از قبيل‌ طلبه‌، حور و... در فارسي‌ به‌ معني‌ مفرد بكار رفته‌ است‌. (م‌)
    [43] چاش‌: خرمن‌.
    [44] اشتلم‌: تندي‌ و غلبه‌ و زور كردن‌.
    [45]ـ يعني‌ حقيقت‌ قمر و ماه‌ آسماني‌ يك‌ چيز بيش‌ نيست‌، امّا چشم‌ حسّ كه‌ افسرده‌ و ناتوان‌ است‌ صورت‌ آنرا در آب‌ و آينه‌ يك‌ چيز ثابت‌ و مستقرّي‌ مي‌بيند؛ امّا تو كه‌ داراي‌ عقل‌ و ادراك‌ هستي‌ حقيقت‌ قمر را كه‌ ستارة‌ سيّار و متحرّكي‌ است‌ و داراي‌ منازل‌ و أشكال‌ مختلف‌ است‌ مشاهده‌ مي‌نمائي‌ !
    [46] عِذاب‌: جمع‌ عَذْب‌ به‌ معني‌ آب‌ گوارا.
    [47] «مثنوي‌ معنوي‌» ملاّي‌ رومي‌، جلد ششم‌، از طبع‌ آقا ميرزا محمود، ص‌ 570 و 571؛ و از طبع‌ ميرخاني‌ ص‌ 550 تا ص‌ 552
    [48] «معاني‌ الاخبار» باب‌ مَعني‌ المَوت‌، حديث‌ 3، ص‌ 288 و 289؛ و «معادشناسي‌» از دورة‌ علوم‌ و معارف‌ اسلام‌، ج‌ 1، مجلس‌ سوّم‌، آخر مجلس‌
    [49] أبو عمشه‌ در نزد عرب‌ كنية‌ كسي‌ مي‌باشد كه‌ اسمش‌ حسين‌ است‌ و ازدواج‌ كرده‌ ودختر آورده‌ است‌ وليكن‌ پسر ندارد. شغل‌ أبوعمشة‌ ما تعمير اسلحة‌ گرم‌ بوده‌ است‌ مثل‌ تفنگ‌. او غالباً در سفر بود و به‌ قُراء و قصبات‌ ميرفت‌ و در هر دهي‌ چند روز مي‌ماند و اسلحه‌هايشان‌ را تعمير مي‌نمود، و پس‌ از آن‌ به‌ دهِ ديگر.
    [50] صدر آية‌ 34، از سورة‌ 3: ءَال‌ عمران‌
    [51] كيفيّت‌ ارتحال‌ مرحوم‌ آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌، و رسيدن‌ خبر آن‌ به‌ مرحوم‌ قاضي‌
    حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد محمّد حسن‌ قاضي‌ أدامَ الله‌ ايّام‌ بركاته‌ آقازادة‌ مرحوم‌ قاضي‌ أعلي‌ اللهُ درجتَه‌ فرمودند: خبر رحلت‌ مرحوم‌ مسقطي‌ را به‌ آقا سيّد أبوالحسن‌ اصفهاني‌ تلگراف‌ نموده‌ بودند، وايشان‌ هم‌ پيام‌ رحلت‌ را توسّط‌ واسطه‌اي‌ به‌ مرحوم‌ قاضي‌ كه‌ در مدرسة‌ هندي‌ حجره‌ داشتند اعلام‌ كردند. من‌ داخل‌ صحن‌ مدرسه‌ بودم‌ و علاّمه‌ آقاي‌ سيّد محمّد حسين‌ طباطبائي‌ و ا´قا شيخ‌ محمّد تقي‌ آملي‌ و غيرهما از شاگردان‌ مرحوم‌ قاضي‌نيز در صحن‌ بودند. هيچيك‌ از آنها جرأت‌ ننمود خبر ارتحال‌ مسقطي‌ را به‌ حجرة‌ بالا به‌ مرحوم‌ قاضي‌ برساند. زيرا ميدانستند اين‌ خبر براي‌ مرحوم‌ قاضي‌ با آن‌ فرط‌ علاقه‌ به‌ مسقطي‌ غير قابل‌ تحمّل‌ است‌. لهذا حضرت‌ آقاي‌ حدّاد را اختيار نمودند كه‌ وي‌ اين‌ خبر را برساند. و چون‌ آقاي‌ حدّاد اين‌ خبر را رسانيد، مرحوم‌ قاضي‌ فرمودند: ميدانم‌!
    [52] از خطبة‌ 191 «نهج‌ البلاغة‌» خطبة‌ همّام‌؛ و از طبع‌ مصر با تعليقة‌ شيخ‌ محمّد عبده‌، ج‌ 1، ص‌ 396 و 397
    لزوم‌ تدريس‌ اخلاق‌ و عرفان‌ و فلسفه‌ و تفسير در حوزه‌هاي‌ علميّة‌ شيعه‌
    [53] در حوزه‌هاي‌ علميّة‌ شيعه‌ و معتزله‌، بحث‌ حكمت‌ و فلسفه‌ دارج‌ و رائج‌ بود؛ به‌ خلاف‌ أشاعره‌ كه‌ بحث‌ در مطالب‌ عقليّه‌ نمي‌كردند. فلهذا متكلّمين‌ شيعه‌ در طيّ بيش‌ از هزار سال‌ هميشه‌ مظفّر و پيروز بوده‌اند و علماء و فقهائي‌ را همچون‌ هِشام‌ بن‌ حَكَم‌ و سيّد مرتضي‌ و شيخ‌ مفيد و خواجه‌ نصيرالدّين‌ طوسي‌ و علاّمة‌ حلّي‌ و ميرداماد و ملاّ صدراي‌ شيرازي‌ و قاضي‌ نورالله‌ شوشتري‌ و اخيراً سيّد مهدي‌ بحرالعلوم‌ و آخوند ملاّ محمّد كاظم‌ خراساني‌ و حاج‌ ميرزا محمّد حسن‌ آشتياني‌ و فرزندش‌ حاج‌ ميرزا احمد آشتياني‌ و حاج‌ ميرزا مهدي‌ آشتياني‌ و آخوند ملاّ حسينقلي‌ همداني‌ و آقاي‌ آقا سيّد احمد كربلائي‌ طهراني‌ و حاج‌ ميرزا محمّد حسين‌ نائيني‌ و حاج‌ شيخ‌ محمّد حسين‌ آل‌ كاشف‌ الغطاء و حاج‌ شيخ‌ محمّد حسين‌ اصفهاني‌ كمپاني‌ و حاج‌ ملاّ مهدي‌ نراقي‌ و حاج‌ ميرزا محمّد حسن‌ شيرازي‌ و آقا شيخ‌ محمّد باقر اصطهباناتي‌ و آقا شيخ‌ احمد شيرازي‌ و حاج‌ ميرزا فتح‌ الله‌ مشهور به‌ شيخ‌ الشّريعة‌ اصفهاني‌ و حاج‌ سيّد احمد خونساري‌ و حاج‌ شيخ‌ محمّد علي‌ شاه‌آبادي‌ و شاگرد مبرّزش‌ رهبر كبير فقيد انقلاب‌ اسلامي‌ آية‌ الله‌ حاج‌ آقا روح‌ الله‌ خميني‌ و حاج‌ ميرزا ابوالحسن‌ رفيعي‌ قزويني‌ و آقا سيّد حسين‌ بادكوبه‌اي‌ و شاگردانش‌ استادنا الاكرم‌ علاّمة‌ طباطبائي‌ و برادرشان‌ حاج‌ سيّد محمّد حسن‌ الهي‌ تبريزي‌ و غيرهم‌ ممّا لايمكن‌ حَصرُهم‌ و عَدُّهم‌ بيرون‌ داده‌اند؛ و پاسدار و حافظ‌ دين‌ و قرآن‌ و شريعت‌ سيّد المرسلين‌ و ائمّة‌ طاهرين‌ بوده‌اند. روي‌ اين‌ اساس‌، بحث‌ تفسيري‌ قرآن‌ كريم‌ و تدريس‌ حكمت‌ و فلسفه‌ و علوم‌ عقليّه‌ و حوزه‌هاي‌ عرفان‌ و اخلاق‌ از لوازم‌ لاتنفكّ اين‌ حوزه‌هاي‌ فقهيّه‌ به‌ شمار مي‌آمد.
    شبي‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ آقا سيّد عبدالهادي‌ شيرازي‌ در مجلس‌ خلوت‌ تأسّف‌ ميخورد كه‌: چون‌ من‌ براي‌ تحصيل‌ وارد نجف‌ اشرف‌ شدم‌، دوازده‌ حوزة‌ رسمي‌ تدريس‌ اخلاق‌ و عرفان‌ وجود داشت‌؛ و الا´ن‌ يكي‌ هم‌ وجود ندارد.
    باري‌ اين‌ حوزه‌ها گرم‌ ابحاث‌ قرآني‌ و تفسيري‌ و اخلاقي‌ و عرفاني‌ و حكمي‌ و فلسفي‌ بودند درست‌ تا انقلاب‌ مشروطيّت‌؛ در اينحال‌ استعمار كافر سعي‌ كرد تا اوّلاً نجف‌ را از پايگاه‌ علمي‌ و فقهي‌ بودن‌ بيندازد و حوزه‌ها را متفرّقاً به‌ جاهاي‌ ديگر نقل‌ دهد. و ثانياً تدريس‌ قرآن‌ و تفسير و علوم‌ عقليّه‌ و فلسفيّه‌ را از حوزه‌هاي‌ شيعه‌ براندازد تا علماي‌ آنان‌ را همچون‌ اشاعره‌ از عامّه‌ و أخباريّون‌ و حشويّون‌ ظاهرگرا و بدون‌ مغز و محتوا بنمايد، تا در برابر آنان‌ كسي‌ نايستد و قيام‌ نكند و قدرت‌ بحث‌ و تفكير و مسائل‌ عقليّه‌ و علميّه‌ در حوزه‌ها پائين‌ آيد. و با نقشه‌ها و دسيسه‌هاي‌ مزوّرانه‌ فائق‌ شد؛ تا امروزه‌ در نجف‌ اشرف‌ بحث‌ تفسير و قرآن‌ و حكمت‌ و فلسفه‌ و عرفان‌ بكلّي‌ از بيخ‌ ريشه‌ كن‌ شده‌ است‌ و علماي‌ أعلام‌ و فضلاي‌ عظام‌ تدريس‌ آنها را ماية‌ پستي‌ و حقارت‌ ميدانند و ننگ‌ تلقّي‌ مي‌كنند.
    مرحوم‌ آية‌ الله‌ شيخ‌ مرتضي‌ مطهّري‌ از قول‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد رضي‌ شيرازي‌ دامت‌ بركاته‌ براي‌ حقير نقل‌ نمود كه‌: در يكي‌ از سفرهاي‌ اخير به‌ عتبات‌ عاليات‌ به‌ يكي‌ از مراجع‌ عظام‌ مشهور و معروف‌ گفتم‌: چرا شما درس‌ تفسير را در حوزه‌ شروع‌ نمي‌كنيد ؟! گفت‌: با موقعيّت‌ و وضعيّت‌ فعلي‌ ما امكان‌ ندارد. من‌ گفتم‌: چرا براي‌ علاّمة‌ طباطبائي‌ امكان‌ داشت‌ كه‌ در حوزة‌ علميّة‌ قم‌ آنرا رسمي‌ نمود ؟! گفت‌: او تَضْحيَه‌ كرد. (خود را فدا نمود.)
    اين‌ مطلب‌ را در اينجا آوردم‌ تا همه‌ بدانند: پايه‌ و اساس‌ مكتب‌ تشيّع‌ بر تضحيه‌ است‌ و علماء عظام‌ و فضلاي‌ فخام‌ بايد پيشگام‌ در اين‌ تضحيه‌ باشند، و گرنه‌ حوزه‌هاي‌ ما چه‌ فرق‌ ميكند با حوزه‌هاي‌ عامّه‌ از حنابله‌ و شافعيّه‌ و مالكيّه‌ و أحناف‌ كه‌ بدون‌ اتّكاءِ به‌ ولايت‌، خود را سرگرم‌ به‌ ابحاث‌ و مسائلي‌ نموده‌اند!
    مرحوم‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ مرندي‌ و زهد و ورع‌ ايشان‌
    [54] مرحوم‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ مرندي‌ از اعاظم‌ علماء و مجتهدين‌ و زهّاد معروف‌ در نجف‌ اشرف‌ بوده‌اند و داراي‌ سه‌ پسر: شيخ‌ مهدي‌، و شيخ‌ هادي‌، و شيخ‌ هدايت‌ الله‌؛ و همه‌ از اعاظم‌ علماء و مجتهدين‌ و مشهور به‌ قدس‌ و تقوي‌. بنده‌ در نجف‌ اشرف‌ كه‌ بودم‌ خدمت‌ دو پسر بزرگوار رسيده‌ام‌، ولي‌ چون‌ آقا شيخ‌ هدايت‌ الله‌ به‌ مرند و تبريز مراجعت‌ نموده‌ بودند، از فيض‌ محضرشان‌ محروم‌ بودم‌.
    و چون‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ غالباً در منزل‌ بوده‌ است‌ و يك‌ نفر از آقازادگان‌
    هم‌ بايد حتماً براي‌ حوائج‌ مردم‌ در منزل‌ بماند، ايشان‌ براي‌ خود و سه‌ پسرشان‌ مجموعا ًدو عدد عبا تهيّه‌ كرده‌ بودند؛ زيرا در داخل‌ منزل‌ عبا لازم‌ نيست‌ و در بيرون‌ هم‌ بيش‌ از دو نفر نمي‌توانند بوده‌ باشند. و اين‌ از شدّت‌ زهد و ورع‌ آن‌ مرحوم‌ بوده‌ است‌. وقتي‌ كه‌ ايشان‌ فوت‌ مي‌كنند و ميخواهند جنازه‌ را بردارند، براي‌ دو پسر عبا بوده‌ است‌ و براي‌ سوّمي‌ نبوده‌ است‌.
    باري‌ هر يك‌ از اين‌ آقايان‌ بزرگوار الحمد للّه‌ و المنّه‌ آقازادگاني‌ عالم‌ و فاضل‌ و مؤدّب‌ دارند: آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد مرندي‌ فرزند آقا شيخ‌ مهدي‌، و آقا شيخ‌ كاظم‌ و آقا شيخ‌ موسي‌ و آقا شيخ‌ عبّاس‌ فرزندان‌ آقا حاج‌ شيخ‌ هادي‌، و آقا شيخ‌ ابوالقاسم‌ غروي‌ مرندي‌ فرزند آقا حاج‌ شيخ‌ هدايت‌ الله‌؛ و همگي‌ اينها از آيات‌ و حجج‌ الهيّه‌ هستند، أدام‌ اللهُ بقآءَهم‌.
    [55] صدر آية‌ 92، از سورة‌ 3: ءَال‌ عمران‌
    [56] دعاي‌ معروف‌ عَلْقَمَه‌، از «زاد المعاد» مجلسي‌، طبع‌ حاج‌ شيخ‌ فضل‌ الله‌ نوري‌، و كتابت‌ مصطفي‌ نجم‌ آبادي‌ (سنة‌ 1321 ) باب‌ ششم‌ در اعمال‌ ماه‌ محرّم‌، ص‌ 305
    [57] در «مفاتيح‌ الجنان‌» ص‌ 351 و 352 در هامش‌ آن‌: كتاب‌ «الباقيات‌ الصّالحات‌» فصل‌ چهارم‌ از باب‌ چهارم‌، دعائي‌ را از حضرت‌ امام‌ محمّد تقي‌ عليه‌ السّلام‌ نقل‌ ميكند كه‌: چون‌ حضرت‌ رسول‌ اكرم‌ صلّي‌ الله‌ عليه‌ و آله‌ فارغ‌ مي‌شد از نماز مي‌گفت‌:
    اللَهُمَّ اغْفِرْ لي‌ ما قَدَّمْتُ وَ ما أخَّرْتُ، وَ ما أسْرَرْتُ وَ ما أعْلَنْتُ، وَ إسْرافي‌ عَلَي‌ نَفْسي‌، وَ ما أنْتَ أعْلَمُ بِهِ مِنّي‌. اللَهُمَّ أنْتَ الْمُقَدِّمُ وَ الْمُؤَخِّرُ لا إلَهَ إلاّ أنْتَ، بِعِلْمِكَ الْغَيْبَ وَ بِقُدْرَتِكَ عَلَي‌ الْخَلْقِ أجْمَعينَ ما عَلِمْتَ الْحَيَوةَ خَيْرًا لي‌ فَأحْيِني‌؛ وَ تَوَفَّني‌ إذا عَلِمْتَ الْوَفاةَ خَيْرًا لي‌ ـ تا آخر دعاء.
    و معني‌ فقرة‌ اخيره‌ اينست‌: «من‌ از تو ميخواهم‌ به‌ علم‌ غيبت‌ و به‌ قدرتت‌ بر جميع‌ مخلوقات‌ كه‌ مرا زنده‌ بداري‌ در وقتيكه‌ ميداني‌ زندگي‌ و حيات‌ براي‌ من‌ خير است‌؛ و بميراني‌ مرا در وقتيكه‌ ميداني‌ مردن‌ و وفات‌ براي‌ من‌ خير است‌.»
    و در «صحيفة‌ كاملة‌ سجّاديّه‌» در ضمن‌ دعاي‌ استخاره‌ كه‌ دعاي‌ سي‌ و سوّم‌ است‌ وارد است‌ كه‌: وَ ألْهِمْنا الاِنْقيادَ لِما أوْرَدْتَ عَلَيْنا مِنْ مَشيَّتِكَ؛ حَتَّي‌ لا نُحِبَّ تَأْخيرَ ما عَجَّلْتَ وَ لا تَعْجيلَ ما أخَّرْتَ، وَ لا نَكْرَهَ ما أحْبَبْتَ وَ لا نَتَخَيَّرَ ما كَرِهْتَ.
    و در پايان‌ دعاي‌ أبوحمزة‌ ثُمالي‌ كه‌ در سحرهاي‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ خوانده‌ مي‌شود («مفاتيح‌ الجنان‌» ص‌ 198 ) حضرت‌ امام‌ زين‌ العابدين‌ عليه‌ السّلام‌ به‌ درگاه‌ حضرت‌ ربّالعزّة‌ عرضه‌ ميدارد:
    اللَهُمَّ إنّي‌ أسْأَلُكَ إيمانًا تُباشِرُ بِهِ قَلْبي‌، وَ يَقينًا حَتَّي‌ أعْلَمَ أنَّهُ لَنْ يُصيبَني‌ إلاّ ما كَتَبْتَ لي‌، وَ رَضِّني‌ مِنَ الْعَيْشِ بِما قَسَمْتَ لي‌؛ يا أرْحَمَ الرَّاحِمينَ.
    و معني‌ إيمانًا تُباشِرُ بِهِ قَلبي‌ آنستكه‌: خودت‌ بيائي‌ در دل‌ من‌ و در تصدّي‌ و اختيار امور من‌، خودت‌ مباشرت‌ داشته‌ باشي‌. و با اين‌ مباشرت‌ بدون‌ هيچ‌ رادعي‌ و مانعي‌ از اراده‌ و اختيار من‌ و يا خواست‌ و ارادة‌ ديگري‌، خودت‌ در كانون‌ اعمال‌ و افعال‌ و صفات‌ و عقائد و اراده‌ و قصد و نيّت‌، همه‌ و همه‌، از من‌ سلب‌ اختيار كني‌ و ارادة‌ خودت‌ بجاي‌ ارادة‌ من‌ بنشيند، يعني‌ ارادة‌ من‌ عين‌ ارادة‌ تو گردد؛ و اين‌ معني‌اي‌ است‌ عظيم‌ در مقام‌ توحيد ودرجة‌عالية‌ عرفانيّه‌.
    و جالب‌ اينجاست‌ كه‌ در ده‌ عدد دعاهاي‌ شبهاي‌ دهة‌ سوّم‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ با وجود آنكه‌ با يكديگر مختلف‌ المضمون‌ هستند وليكن‌ همگي‌ در اين‌ فقرات‌ مشترك‌ مي‌باشند كه‌: لَكَ الاْسْمآءُ الْحُسْنَي‌ وَ الاْمْثالُ الْعُلْيا وَ الْكِبْريا´ءُ وَ الاْ´لا´ءُ؛ أسْأَلُكَ أنْ تُصَلّيَ عَلَي‌ مُحَمَّدٍ وَ ءَالِ مُحَمَّدٍ وَ أنْ تَجْعَلَ اسْمي‌ في‌ هَذِهِ اللَيْلَةِ في‌ السُّعَدآءِ وَ روحي‌ مَعَ الشُّهَدآءِ، وَ إحْساني‌ في‌ عِلّيّينَ، وَ إسآءَتي‌ مَغْفورَةً؛ وَ أنْ تَهَبَ لي‌ يَقينًا تُباشِرُ بِهِ قَلْبي‌، وَ إيمانًا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنّي‌، وَ رِضًي‌ بِما قَسَمْتَ لي‌. («مفاتيح‌ الجنان‌» ص‌ 228 تا ص‌ 233 )
    و در «صحيفة‌ ثانية‌ علويّه‌» طبع‌ سنگي‌، ص‌ 52 از حضرت‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ وارد است‌ كه‌: اللَهُمَّ مُنَّ عَلَيَّ بِالتَّوَكُّلِ عَلَيْكَ، وَ التَّفْويضِ إلَيْكَ، وَ الرِّضا بِقَدَرِكَ، وَ التَّسْليمِ لاِمْرِكَ؛ حَتَّي‌ لا اُحِبَّ تَعْجيلَ ما أخَّرْتَ، وَ لا تَأْخيرَ ما عَجَّلْتَ؛ يا رَبَّ الْعَالَمينَ.
    [58] الدّعآءُ السّابعُ والعشرونَ: وَ كان‌ مِن‌ دُعآئه‌ عليه‌ السّلام‌ لاِهل‌ الثُّغور، فقرة‌ 5 و 6
    [59] در «نهج‌ الفصاحة‌» أبوالقاسم‌ پاينده‌، حديث‌ شمارة‌ 3062، ص‌ 622؛ و در «وَهج‌الفصاحة‌» علاء الدّين‌ اعلمي‌، تحت‌ شمارة‌ 2977، ص‌ 594، از كلمات‌ رسول‌ خدا صلّي‌ الله‌ عليه‌ و آله‌ آورده‌ است‌ كه‌ فرمود: مَنْ طَلَبَ شَيْئًا وَ جَدَّ وَجَدَ.
    و در «نهج‌ الفصاحة‌» در حديث‌ شمارة‌ 3065، ص‌ 622؛ و در «وهج‌ الفصاحة‌» در حديث‌ شمارة‌ 3080، ص‌ 602 آورده‌ است‌ كه‌ آنحضرت‌ فرمود: مَنْ يُدِمْ قَرْعَ الْبابِ يوشِكُ أنْ يُفْتَحَ لَهُ.
    [60] آية‌ 1 و 2، از سورة‌ 22: الحجّ
    [61] ايشان‌ جناب‌ شريعتمدار و ثقة‌ الاءسلام‌ دوست‌ ارجمند و متوفّايمان‌: آقاي‌ سيّد عبدالله‌ فاطمي‌ شيرازي‌ رضوانُ اللهِ علَيه‌ بودند.
    رؤياي‌ آية‌ الله‌ آقا شيخ‌ عبّاس‌ و توضيح‌ و تفسير آن‌
    [62] آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ از آية‌ الله‌ خميني‌ و آية‌ الله‌ گلپايگاني‌ بسيار مسنّتر بودند. ميفرمودند: در زماني‌ كه‌ من‌ و آقاي‌ حاج‌ سيّد احمد خونساري‌ و حاج‌ شيخ‌ محمّد علي‌ اراكي‌ به‌ درس‌ مرحوم‌ حاج‌ شيخ‌ عبدالكريم‌ حائري‌ ميرفتيم‌، آية‌ الله‌ گلپايگاني‌ و آية‌ الله‌ خميني‌ مطوّل‌ مي‌خواندند.
    و ميفرمودند: من‌ يك‌ شب‌ خواب‌ ديدم‌ كه‌ به‌ مهماني‌ رفته‌ايم‌؛ همينكه‌ من‌ يك‌ لقمه‌ غذا برداشتم‌، ديدم‌ آقاي‌ گلپايگاني‌ پريد و آنرا گرفت‌ و خورد. بعداً فرمودند: تعبير اين‌ خواب‌ اينست‌ كه‌ ايشان‌ مرجع‌ مي‌شوند. نام‌ والد آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌، حاج‌ محمّد سيگاري‌ بوده‌ است‌.
    در اينجا لازم‌ مي‌نمايد كه‌ دربارة‌ تفسير رؤياي‌ ايشان‌ توضيحي‌ داده‌ شود تا خداي‌ ناكرده‌ بعضي‌ از غير واردين‌ تصوّر نكنند مرجعيّت‌ شيعه‌ كه‌ نيابت‌ حقّه‌ از مقام‌ امامت‌ است‌، هدف‌ از آن‌ وصول‌ به‌ زخارف‌ دنيا و تمتّع‌ از لذائذ حيواني‌ است‌؛ بلكه‌ مطلب‌ كاملاً به‌ عكس‌ آنست‌؛ و مراجع‌ حقّة‌ شيعه‌ جز تحمّل‌ بار مشكلات‌ و صعوبت‌ و ناراحتي‌ و درد سر براي‌ پاك‌ نگاهداشتن‌ شريعت‌ حقّه‌ از دستبرد اجانب‌ و مخالفين‌ و تربيت‌ شاگردان‌ حقيقي‌ و واقعي‌ مكتب‌ جعفري‌ و احياء علوم‌ و رسوم‌ شيعه‌ در شيعيان‌ كار ديگري‌ ندارند.
    مرحوم‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ سالك‌ بوده‌اند و مراقب‌ نفس‌، و براي‌ سالكين‌ راه‌ خدا كه‌ به‌ عيوب‌ نفس‌ خود آشنا مي‌شوند، نعمتهاي‌ دنيوي‌ و لذائذ مادّي‌ و شهواني‌ به‌ صورت‌ ديگري‌ در عالم‌ خواب‌ تجسّم‌ پيدا ميكند، و هكذا نعمتهاي‌ معنوي‌ و روحاني‌ و بهشتي‌ به‌ صورت‌ ديگري‌ جلوه‌ مي‌نمايد غير از آن‌ صُوَري‌ كه‌ سائر مردم‌ عادي‌ در خواب‌ مي‌بينند. و بعبارةٍ اُخرَي‌ رؤياهاي‌ سالكين‌ تعبيرش‌ فرق‌ دارد با همان‌ رؤياها كه‌ غير سالكين‌ در عالم‌ خواب‌ مشاهده‌ مي‌نمايند. سالك‌، راه‌ خدا را طيّ ميكند و اين‌ راه‌ عبارت‌ است‌ از عبور از نفس‌ امّاره‌ و ترك‌ مشتهيات‌ مادّي‌ و لذائذ شهواني‌ للّه‌ و في‌ الله‌. و ترك‌ آنها كه‌ عين‌ أعمال‌ تقرّبي‌ است‌، براي‌ سالك‌ بصورت‌ طعام‌ لذيذ و ميوة‌ شيرين‌ و گل‌ و باغ‌ و چمن‌ و آب‌ پاك‌ و صافي‌ در خواب‌ مجسّم‌ مي‌شود. يعني‌ سالك‌ مثلاً امروز از خوردن‌ يك‌ دانه‌ سيب‌ گذشته‌ و آنرا به‌ يتيمي‌ داده‌ است‌ و در شب‌ خواب‌ مي‌بيند كه‌ به‌ خوردن‌ سيب‌ درشت‌ و شيرين‌ و خوشرنگ‌ مشغول‌ است‌؛ و اگر أحياناً لذّت‌ نفس‌ خود را مقدّم‌ دارد همين‌ شب‌ خواب‌ مي‌بيند كژدمي‌ دارد او را ميگزد. فلهذا رؤياي‌ سالكين‌ و مريدين‌ الي‌ الله‌ همه‌ عبارت‌ است‌ از خوابهاي‌ خوب‌ و روشن‌ و فرح‌انگيز با وجودآنكه‌ آنها در دنيا به‌ شديدترين‌ اقسام‌ فقر و مسكنت‌ و كوبنده‌ترين‌ آزارهاي‌ مردم‌ مبتلا هستند.
    بر اساس‌ همين‌ توضيح‌ مختصري‌ كه‌ در اينجا داده‌ شد معلوم‌ مي‌شود: آن‌ سفرة‌ طعام‌ مهماني‌ كه‌ در آن‌ آقاي‌ شيخ‌ عبّاس‌ و آقاي‌ گلپايگاني‌ حضور داشتند، آن‌ سفرة‌ معنوي‌ و بهشتي‌ است‌، يعني‌ جزا و پاداش‌ تحمّل‌ مشكلات‌ و مرارتها براي‌ خدا در دنياست‌ كه‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ سي‌سال‌ قبل‌ از اين‌ فوت‌ مي‌كنند و مرجعيّت‌ به‌ ايشان‌ نميرسد و آقاي‌ گلپايگاني‌ را خداوند طول‌ عمر عنايت‌ ميفرمايد تا اين‌ بار را بكشند و تحمّل‌ نمايند.
    زحمات‌ آية‌ الله‌ گلپايگاني‌ براي‌ بقاءِ حوزة‌ مقدّسة‌ علميّة‌ قم‌ بسيار قابل‌ تقدير است‌. خودشان‌ براي‌ حقير مقداري‌ از آنرا در دوران‌ انقلاب‌ و قبل‌ از انقلاب‌ در مجلسي‌ كه‌ فقط‌ ما دو نفر بوده‌ايم‌ بيان‌ فرموده‌اند و حقير بعضي‌ از آنها را در نوشتجات‌ دستي‌ خود يادداشت‌ نموده‌ام‌. نفس‌ آية‌ الله‌ گلپايگاني‌ بسيار صاف‌ و درخشان‌ است‌، و از حقّ در صورت‌ فهميدن‌ عبور نمي‌كند و نمي‌گذرد. أيّدَه‌ الله‌ و أبقاه‌ اللهُ ذُخرًا للاءسلام‌ و المسلمين‌، و عافاه‌ اللهُ مِن‌ مرضِه‌ بمحمّدٍ و ءَاله‌ الطّيّبين‌.

    [63] نامة‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ به‌ حقير، و استمداد از آية‌ الله‌ آقا سيّد جمال‌ الدّين‌ گلپايگاني‌ قُدّس‌ سرُّه‌
    از نامة‌ ايشان‌ پيداست‌ كه‌ هنوز بعضي‌ از مراحل‌ سلوكي‌ را در پيش‌ داشته‌اند
    بسمه‌ تعالي‌
    يا إنسانَ العَينِ و عينَ الاءنسانِ! و يا قُرّةَ عيني‌ و ثمرةَ فُؤادي‌! عزيزم‌! عدم‌ قابليّت‌ حقير سراپا تقصير از براي‌ اظهارات‌ كتبي‌ و غيابي‌ حضرتت‌، ملاك‌ تأخير عريضه‌ و در حقيقت‌ حجابي‌ براي‌ حقير شده‌ و مانع‌ از عرض‌ ارادت‌ گرديده‌.
    فَتأمّلْ في‌ أطوار النّفس‌ و استعِذْ بالله‌ تعالي‌ مِن‌ شرّها، و اقرَأْ إحدَي‌ المُناجاةِ المُسمّاةِ بخمسةَ عشرَ المَبدُوَّةِ بهذه‌ الكلمات‌: اللهمّ إليكَ أشكو نَفسًا بالسّو´ءِ أمّارةً ـ إلخ‌، في‌ خَلَواتك‌ مع‌ كمال‌ الاِنكسارِ؛ أعاذَنا اللهُ من‌ مَكآئدِها و أطوارِها. باري‌، محضر مقدّس‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ ] آقا سيّد جمال‌ الدّين‌ [ گلپايگاني‌ دامت‌ بركاته‌ سلام‌ خالصانة‌ حقير را برسانيد، و از طرف‌ حقير عرض‌ كنيد كه‌: فراموشم‌ نشده‌ كلمه‌اي‌ را كه‌ در حين‌ حركت‌ از نجف‌ بيرون‌ شهر موقع‌ موادعه‌ فرموديد: « به‌ يك‌ پياله‌ مست‌ شدي‌! »
    آقاي‌ من‌! اي‌ كاش‌ يك‌ پياله‌اي‌ چشيده‌ بودم‌!
    مجلس‌ تمام‌ گشت‌ و به‌ آخر رسيد عمر ما همچنان‌ به‌ اوّل‌ وصلش‌ هم‌ نرسيده‌ايم‌
    حيران‌ شدم‌، حيران‌ شدم‌، مجنون‌ و سرگردان‌ شدم ‌از بسكه‌ گشتم‌ كو به‌ كو، از بسكه‌ رفتم‌ در بِدر
    از هر رهي‌ گويد بيا دنبال‌ من‌، دنبال‌ من‌ چون‌ ميروم‌ دنبال‌ او، ني‌ زو خبر، ني‌ زو اثر
    از هر دري‌ گويد بيا كاينجا منم‌، كاينجا منم‌ چون‌ سوي‌ آن‌ در ميروم‌، بينم‌ كه‌ گردد بسته‌ در
    إنَّ اللَهَ خِلْوٌ عَنْ خَلْقِهِ ـ إلخ‌، بآئِنٌ عَنْ خَلْقِهِ ـ إلخ‌.
    يا رب‌ اين‌ تُرك‌ پري‌ چهره‌ عجب‌ عيّاري‌ است‌ كه‌ كند تازه‌ ز وصلش‌ غم‌ هجران‌ مرا
    تَبْدو و تَخْفَي‌؛ پس‌ وصل‌ محال‌ است‌ و هجرانش‌ خيال‌.
    عرض‌ كنيد: آقاي‌ من‌! ترا به‌ حقّ جدّه‌ات‌ زهراي‌ مرضيّه‌ سلام‌ الله‌ عليها دستگيري‌ كنيد! بُعد منزل‌ نبود در سفر روحاني‌. عمرم‌ به‌ آخر رسيده‌ و آفتاب‌ به‌ لب‌ بام‌ است‌؛ يَـ'حَسْرَتَي‌' عَلَي‌' مَا فَرَّطتُ فِي‌ جَنبِ اللَهِ.
    پهلوي‌ آب‌ و تشنه‌ لب‌ از روي‌ اختيار در جنب‌ يار و منصرف‌ از بوس‌ و از كنار
    يا ربّ مباد كس‌ چو من‌ خستة‌ فكار غرق‌ وصال‌، سوخته‌ جان‌ از فراق‌ يار
    اگر چه‌ مي‌ترسم‌ كه‌ آن‌ آقاي‌ بزرگوار هم‌ بواسطه‌ غلبة‌ احكام‌ ظاهر، آن‌ عنايات‌ سابقه‌ را نداشته‌ و سرگرم‌ به‌ مقام‌ الاحوط‌ فالاحوط‌ شده‌ باشند، و آقازاده‌هاي‌ محترم‌، ايشان‌ را سرگرم‌ نموده‌ باشند؛ اگر چه‌ مقام‌ جمع‌ الجمعي‌ تنافي‌ را از بين‌ مي‌برد. سرتاسر وجود أمْرٌ بَيْنَ الاْمْرَيْن‌ است‌. به‌ هر حال‌ التماس‌ دعا و درخواست‌ دستگيري‌ دارم‌، و منتظر آثار غيبي‌ تلگرافي‌ آن‌ هستم‌؛ و نتيجه‌ را إن‌ شاء الله‌ تعالي‌ اطّلاع‌ ميدهم‌. (ـ تا آخر نامة‌ ايشان‌) الاحقر عبّاس‌ طهراني‌.
    و داماد ايشان‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ در نامة‌ خود براي‌ حقير به‌ نجف‌ اشرف‌ ضمناً مرقوم‌ داشته‌اند:
    گر چراغي‌ نور شمعي‌ را كشيد هر كه‌ ديد آن‌ نور را پس‌ شمع‌ ديد و نيز مرقوم‌ داشته‌اند:
    دردا كه‌ در ديار دلم‌ درد يار نيست‌ وآن‌ دل‌ كه‌ درد يار ندارد ديار نيست‌

    [64] در تفسير «روح‌ البيان‌» از طبع‌ عثماني‌، ج‌ 1، ص‌ 399، در تفسير ا´ية‌ الكرسي‌ چند بيتي‌ در اين‌ زمينه‌ از ملاّ جامي‌ نقل‌ كرده‌ است‌:
    گر چه‌ لا داشت‌ تيرگيّ عدم‌ دارد إلاّ فروغ‌ نور قِدَم‌
    گر چه‌ لا داشت‌ كان‌ كفر و جحود هست‌ إلاّ كليد گنج‌ شهود
    چون‌ كند لا بساط‌ كثرت‌ طيّ دهد إلاّ ز جام‌ وحدت‌ مِي‌
    آن‌ رهاند ز نقش‌ بيش‌ و كمت‌ وين‌ رساند به‌ وحدت‌ قِدَمت‌
    تا نسازي‌ حجاب‌ كثرت‌ دور ندهد آفتاب‌ وحدت‌ نور
    دائم‌ آن‌ آفتاب‌ تابان‌ است‌ از حجاب‌ تو از تو پنهان‌ است‌
    گر برون‌ آئي‌ از حجاب‌ توئي‌ مرتفع‌ گردد از ميانه‌ دوئي‌
    در زمين‌ و زمان‌ و كون‌ و مكان‌ همه‌ او بيني‌ آشكار و نهان‌
    اشعار شبستري‌ در حقيقت‌ عبوديّت‌ و فناء
    [65] چقدر خوب‌ و رسا عارف‌ عاليقدر ما شيخ‌ محمود شبستري‌ اين‌ حقيقت‌ را ايفا فرموده‌ است‌:
    سؤال‌:
    چرا مخلوق‌ را گويند واصل‌ سلوك‌ و سير او چون‌ گشت‌ حاصل‌
    جواب‌:
    وصال‌ حق‌ ز خلقيّت‌ جدائي‌ است‌ ز خود بيگانه‌ گشتن‌ آشنائي‌ است‌
    چو ممكن‌ گرد امكان‌ بر فشاند به‌ جز واجب‌ دگر چيزي‌ نماند
    وجود هر دو عالم‌ چون‌ خيال‌ است‌ كه‌ در وقت‌ بقا عين‌ زوال‌ است‌
    نه‌ مخلوق‌ است‌ آن‌ كو گشت‌ واصل‌ نگويد اين‌ سخن‌ را مرد كامل‌
    عَدَم‌ كي‌ راه‌ يابد اندرين‌ باب‌ چه‌ نسبت‌ خاك‌ را با ربّ ارباب‌
    عدم‌ چبْود كه‌ با حق‌ واصل‌ آيد وزو سير و سلوكي‌ حاصل‌ آيد
    تو معدوم‌ و عدم‌ پيوسته‌ ساكن‌ به‌ واجب‌ كي‌ رسد معدوم‌ ممكن‌
    اگر جانت‌ شود زين‌ معني‌ آگاه‌ بگوئي‌ در زمان‌: أستغفِرُ الله‌
    ندارد هيچ‌ جوهر بي‌ عَرَض‌ عين‌ عرض‌ چبود وَ لا يَبْقَي‌ زَمانَيْن‌
    حكيمي‌ كاندرين‌ فنّ كرد تصنيف‌ به‌ طول‌ و عرض‌ و عمقش‌ كرد تعريف‌
    هيولا چيست‌ جز معدوم‌ مطلق‌ كه‌ ميگردد بدو صورت‌ محقّق‌
    چه‌ صورت‌ بي‌ هيولا در قِدَم‌ نيست‌ هيولا نيز بي‌ او جز عدم‌ نيست‌
    شده‌ اجسام‌ عالم‌ زين‌ دو معدوم‌ كه‌ جز معدوم‌ از ايشان‌ نيست‌ معلوم‌
    ببين‌ ماهيّتش‌ را بي‌كم‌ و بيش‌ نه‌ موجود و نه‌ معدوم‌ است‌ در خويش‌
    نظر كن‌ در حقيقت‌ سوي‌ امكان‌ كه‌ او بي‌هستي‌ آمد عين‌ نقصان‌
    وجود اندر كمال‌ خويش‌ ساري‌ است‌ تعيّن‌ها امور اعتباري‌ است‌
    امور اعتباري‌ نيست‌ موجود عدد بسيار يك‌ چيز است‌ معدود
    جهان‌ را نيست‌ هستي‌ جز مجازي‌ سراسر كار او لهو است‌ و بازي‌
    («گلشن‌ راز» خطّ عماد اردبيلي‌ سنة‌ 1333، ص‌ 43 تا ص‌ 45 )

    [66] منظور حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد احمد فَهري‌ زنجاني‌ دامت‌ بركاته‌ مي‌باشند كه‌ از شاگردان‌ اخير مرحوم‌ قاضي‌، و از ارادتمندان‌ مرحوم‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد جواد انصاري‌ همداني‌ است‌. مردي‌ است‌ فاضل‌ و عالم‌ و خوش‌ فهم‌، و در ترويج‌ دين‌ كوشا و ساعي‌. در مراجعت‌ از نجف‌ مدّتي‌ در باختران‌ در مسجد جامع‌ مشغول‌ تدريس‌ واقامة‌ جماعت‌ و تبليغ‌ بود؛ سپس‌ در طهران‌، و پس‌ از آن‌ در زمان‌ انقلاب‌ اسلامي‌ ايران‌ از طرف‌ رهبر كبير فقيد به‌ شام‌ عازم‌ و در دمشق‌ مشغول‌ اقامة‌ شعائر ديني‌ است‌. حقير با ايشان‌ سوابق‌ ارادت‌ و آشنائي‌ و دوستي‌ دارم‌، و در سفر اخير حقير به‌ بيت‌ الله‌ الحرام‌ در مِني‌ شرف‌ ملاقات‌ دست‌ داد، ويكبار هم‌ در مشهد مقدّس‌ در حرم‌ مطهّر توفيق‌ زيارتشان‌ حاصل‌ شد؛ و در هر دو بار حقير را به‌ «شام‌» دعوت‌ فرمودند و موانع‌ سفر را خود به‌ عهده‌ گرفتند. ولي‌ مع‌ الاسف‌ تا بحال‌ توفيق‌ تشرّف‌ و اجابت‌ دعوت‌ معظّم‌ له‌ براي‌ بنده‌ دست‌ نداده‌ است‌.
    [67] آية‌ 8، از سورة‌ 73: المزّمّل‌: وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلاً.
    [68] مرحوم‌ آية‌ الله‌ حاج‌ مير سيّد علي‌ آقا قاضي‌ قدَّس‌ الله‌ سرَّه‌، به‌ همة‌ شاگردان‌ خود دستور ميدادند تا روايت‌ عنوان‌ بصري‌ را بنويسند و در جيب‌ خود نگهدارند و در هفته‌اي‌ يكي‌ دو بار بخوانند. اين‌ روايت‌ را مجلسي‌ رضوانُ الله‌ عليه‌ در «بحار الانوار» ج‌ 1، از طبع‌ حروفي‌ از ص‌ 224 تا ص‌ 226 در باب‌ 7، كتابُ العِلم‌، باب‌ ءَاداب‌ طلَب‌ العِلم‌ و أحكامِه‌ نقل‌ كرده‌ است‌، و الحقّ روايتي‌ است‌ جامع‌ و براي‌ مريدان‌ و طالبان‌ راه‌ خدا كافي‌ و شافي‌

  • مطالب کاربردي هر آنچه نیاز دارید ...

    موضوعات مشابه

    1. امکانات و خدمات گوگل
      توسط Admin در انجمن گوگل (Google)
      پاسخ ها: 28
      آخرين نوشته: 14th November 2011, 13:01
    2. آموزش کامل اینترنت
      توسط faraz در انجمن مبحث عمومی اینترنت
      پاسخ ها: 17
      آخرين نوشته: 7th November 2008, 00:38
    3. 8 نکته مهم در باب استفاده از ایمیل
      توسط نوین در انجمن یاهو (Yahoo)
      پاسخ ها: 0
      آخرين نوشته: 27th August 2008, 15:51

    علاقه مندی ها (Bookmarks)

    مجوز های ارسال و ویرایش

    • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
    • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
    • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
    • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
    •  
    درباره ما
    دوستان ما
    ما در شبکه های اجتماعی

    پاتوق یو یکی از قدیمیترین سایت های ایرانی به 6 سال سابقه فعالیت می باشد. انجمن های سایت دارای مطالب متنوع و جامعی در تمامی زمینه می باشد. و البته در پرتال سایت شما همواره جدیدترین نرم افزار ، بازی و انمیشن های روز را با لینک مستقیم می توانید دانلود نمایید.