1) جنبه تربیتی: روزه ابعاد گوناگونی داد و آثار فراوانی از نظر مادی و معنوی در وجود انسان می گذارد که از همه مهمتر بعد اخلاقی و فلسفه تربیتی آن است.از فوائد مهم روزه این است که روح انسان را تلطیف و اراده انسان را قوی و غرائز او را تعدیل می نماید.

روزه دار باید در حال روزه با وجود گرسنگی و تشنگی از غذا و آب و همچنین لذت جنسی چشم بپوشد، و عملا ثابت کند که او همچون حیوان دربند اصطبل و علف نیست، او می تواند زمام نفس سرکش خود را به دست گیرد و بر هوس ها و شهوات خویش تسلط یابد.

در حقیقت بزرگترین فلسفه روزه همین اثر روحانی و معنوی آن است، انسانی که انواع غذاها و نوشابه ها را در اختیار دارد و هرلحظه تشنه و گرسنه شد به سراغ آن می رود، همانند درختانی است که در پناه دیوارهای باغ بر لب نهرها می رویند، این درختان نازپرورده ، بسیار کم مقاومت و کم دوامند، اگر چند روزی آب از پای آنها قطع شود پژمرده شده و می خشکند.

اما درختانی که از لابلای صخره ها در دل کوهها و بیابان ها می رویند و نوازش گر شاخه هایشان از همان طفولیت طوفان های سخت و آفتاب سوزان و سرمای زمستان است و با انواع محرومیت ها دست به گریبانند، محکم و با دوام و پر استقامت و سخت کوش و سخت جانند!
روزه نیز با روح و جان انسان همین عمل را انجام می دهد و با محدودیت های موقت به او مقاومت و قدرت اراده و توان مبارزه با حوادث سخت می بخشد ، و چون غرائز سرکش را کنترل می کند بر قلب انسان نور و صفا می پاشد.

باری، روزه انسان را از عالم حیوانیت ترقی داده و به جهان فرشتگان صعود می دهد.

2) جنبه اجتماعی: اثر اجتماعی روزه بر کسی پوشیده نیست. روزه یک درس مساوات و برابری در میان افراد اجتماع است، با انجام این دستور مذهبی، افراد متمکن هم وضع گرسنگان و محرومان اجتماع را به طور محسوس در می یابند، و هم با صرفه جویی در غذای شبانه روزی خود می توانند به کمک آنها بشتابند.

البته ممکن است با توصیف حال گرسنگان و محرومان، سیران را متوجه حال گرسنگان ساخت، ولی اگر این مسأله جنبه حسی و عینی به خود بگیرد اثر دیگری دارد، روزه به این موضوع مهم اجتماعی رنگ حسی می دهد، لذا در حدیث معروفی از امام صادق علیه السلام نقل شده که هشام بن حکم از علت تشریع روزه پرسید، امام علیه السلام در جواب فرمودند: روزه به این دلیل واجب شده است که میان فقر و غنی مساوات برقرار گردد، و این بدان خاطر است که غنی طعم گرسنگی را بچشد و نسبت به فقیر ادای حق کند، چراکه اغنیاء معمولا هرچه را بخواهند برای آنها فراهم است، خدا می خواهد میان بندگان خود مساوات باشد، و طعم گرسنگی و درد و رنج را به اغنیاء بچشاند تا به ضعیفان و گرسنگان رحم کنند.