استان كرمانشاه همچون ديگر نقاط كشور آثاري را از روزگار مجد و عظمت ايران در سينه كوهها و پهنه دشتهاي خود محفوظ كرده است.
بر اساس شواهد و مدارك باستان شناسي كرمانشاه را مي‌توان يكي از نخستين زيستگاههاي بشري به شمار آورد و به جرات مي‌توان آن را موزه سير تاريخ تمدن بشري ناميد چرا كه در اين منطقه اسكان بشر از زمان پيدايش تا كنون بدون انقطاع ادامه دارد.
شواهد و آثار بسياري مويد اين مطلب است كه اولين و قديمي‌ترين آنها غار شكارچيان مربوط به دوره پارينه سنگي است.
اين ناحيه همچنين از اولين مناطقي بوده كه در آن انسانها از غارنشيني به سوي يكجانشيني روي آورده‌اند و موجب پيدايش نخستين روستاها حدود هفت هزار سال پيش از ميلاد مسيح (ع) شده است.
از جمله اين روستاها مي‌توان گنج دره ، گاكيه و تپه سراب را نام برد و در همان دوره ساخت اولين سفالينه‌هاي ايران زمين در منطقه گنج دره آغاز شده است.
روند سير پيشرفت و تمدن همچنان در اين منطقه ادامه داشته به طوريكه در هزاره چهارم قبل از ميلاد كرمانشاه يكي از مراكز مهم تجاري و بازرگني محسوب مي‌شده است.
وجود آثار تاريخي فراوان مانند كتيبه‌هاي بابلي و آشوري و نقش برجسته هاي اين دوران كه از نخستين نقش برجسته‌هاي خاورميانه به حساب مي‌آيد بيانگر اهميت اين ناحيه در آن دوران مي‌باشد.
در دوره‌هاي مادي ، هخامنشي ، سلوكي و اشكاني نيز كرمانشاه يكي از مرا كز مهم به شمار مي‌رفته و برخي نواحي آن مانند بيستون ،دينور و گودين از اهميت فراواني برخوردار بوده است.
در دوره ساساني كرمانشاه عصر طلايي خود را طي كرد و از رونق بيشتري بر خوردار شد.
به واسطه نزديكي اين ناحيه با پايتخت آن دوران (تيسفون) و آب و هواي مفرح شاهان ساساني در تابستانها اوقات خود را در كاخ‌ها و قصرهاي ييلاقي خود كه غالبا" در از اطراف طاق بستان بنا شده بود سپري مي‌كردند.
همچنين در اين منطقه شهرياران ساساني كاخ‌هايي ساخته بودند كه در آنها از امپراطوران چين و هند و قيصر روم و ديگر حكمرانان آن زمان پذيرايي مي شد.
در دوره‌هاي مختلف اسلامي نيز كرمانشاه مورد توجه خاصي بود و روند رشد و شكوفاي خود را همچنان حفظ كرد و آثاري برجا گذاشت.
اولين اثر بناشده در دوره اسلامي در كرمانشاه مسجد عبدالله ابن عمر در منطقه ريجاب مي‌باشد كه از اولين مساجد ساخته شده در صدر اسلام در ايران است.
از آن زمان همچنين آرامگاههايي از ياران وفادرا پيامبر اسلام به يادگار مانده كه از جمله آنها مي‌توان آرامگاه ابودجانه در ريجاب اشاره كرد.
اكنون نيز استان كرمانشاه يكي از استانهاي با اهميت در غرب كشور است كه به واسطه دارا بودن مناظر طبيعي و آثار تاريخي فراوان ، كوهستانهاي مرتفع ، چشمه سارها و سرابهاي زيبا ، مساجد ، تكايا ، كاروانسراها ، پل ها ، بازار و گذرهاي قديمي همچون نگيني در غرب كشور مي‌درخشد.
موقعيت
استان كرمانشاه با مساحتي حدود ‪ ۲۴‬ميليون كيلومتر مربع در غرب ايران قرار گرفته است.

اين استان كه حدود ‪ ۱/۴۵‬از مساحت كشور را در برگرفته از لحاظ وسعت هجدهمين استان كشور است.
استان كرمانشاه از شمال به استان كردستان ، از شرق به استانهاي همدان و لرستان، از جنوب به استان ايلام و از غرب به كشور عراق محدود است.
مركز استان كرمانشاه شهر كرمانشاه است و داراي ‪ ۱۴‬شهرستان اسلام آباد غرب ، قصر شيرين ، گيلانغرب ، سرپل ذهاب ، دالاهو ، پاوه ، جوانرود، روانسر ، هرسين ، صحنه ، سنقر ، ثلاث باباجاني است.
استان كرمانشاه از نظر موقعيت استراتژيكي و جغرافيايي چه در گذشته و زمان حال داراي اهميت بسزايي بوده كه موجب ايجاد تمدن‌هاي عظيم ، كهن و باشكوه با شاهراه‌هاي ارتباطي قوي و بسيار بااهميت دراين نواحي شده‌است.
راه اصلي و قديمي تهران به مرز عراق كه در گذشته جاده شاهي خوانده مي شد از كرمانشاه مي‌گذرد كه مهمترين راه منطقه غرب كشور بوده و از زمان هخامنشيان تا كنون با تغييراتي مورد استفاده بوده‌است.
وجود سه راه مهم و پرآوازه جاده شاهي ، جاده ابريشم و جاده بزرگ خراسان و پس از اسلام نيز جاده معروف بغداد به خراسان كه به بزرگراه خراسان مشهور است نشانه اهميت استان كرمانشاه در گذر تاريخ است.
اكنون نيز بزرگراه كربلا كه ستون اصلي راههاي استان را تشكيل مي‌دهد عمده‌ترين محور ارتباطي در استان است كه نقش عمده‌اي در حمل و نقل و ارتباط اين منطقه از كشور دارد.
طبيعت
استان كرمانشاه منطقه‌اي است كوهستاني كه ارتفاعات آن به وسيله رشته كوههاي زاگرس امتداد پيدا كرده است.

آب و هواي معتدل كوهستاني ، تابستانهاي ملايم و زمستانهاي سرد با قلل برف و گير يا زمستانهاي ملايم و تابستانهاي گرم به طور كلي در منطقه گرمسير و سردسير را در كرمانشاه به وجود آورده است.
مهمترين كوههاي اين استان ، پراو ، دالاهو ، بيستون ، سفيدكوه ، كوههاي قلاجه، شاهو ، گزن ، آتشگاه ، دالاخاني ، امروله ، بازي دراز ، قلعه قاضي و آق داغ مي‌باشد كه از لحاظ ويژگيهاي طبيعي و تاريخي منحصر به فرد هستند.
كرمانشاه به دليل كوهستاني بودن ، وجود قله‌هاي پر برف و قرار گرفتن در مسير بادهاي مديترانه داراي ريزش باران فراوان مي‌باشد.
رودهاي گاماسياب ، قره سو ، راز آور ، دينور ، راوند ، سيروان از رودخانه‌هاي پر آب اين استان است.
همچنين مي‌توان به سرابهاي پرآبي همچون سراب طاق بستان ، سراب نيلوفر، هرسين ، خضر الياس ، خضر زنده ، بيستون ، ريجاب و ياوري اشاره كرد كه هر كدام طبيعتي باصفا و بكر و خيال انگيز را به وجود آورده است.
از دشتهاي زيباي اين استان نيز مي‌توان ماهيدشت ، اسلام اباد ، كرند غرب ، دشت بين ارتفاعات پاتاق و خسروي ، سنجابي ،و دشت دربند را نام برد كه مناطق وسيعي ازاستان را در بر مي‌گيرند.
گشتي در اين استان با طبيعتي متنوع ، جنگلهاي انبوه ، چشمه‌هاي جوشان ، رودهاي فراوان ، كوههاي مرتفع و باشكوه ، دره‌هاي عميق و دشتهاي سرسبز با گلهاي معطر آدمي را تا ژرفاي بي‌پايان انديشه مي‌برد ، اوج لذت را به جان مي‌بخشد و خستگي را از تن بيرون مي‌كند.
وجود كوهها ، جنگلها، مراتع و سرابها و تالابها مناطق مناسبي را جهت رشد و پرورش گونه‌هاي گياهي و جانوري مختلف در اين استان به وجود آورده و مي‌توان كرمانشاه را يكي از مناطق مهم كشور از نظر زيست محيطي به شمار آورد.
منطقه حفاظت شده بيستون ، بوزين مرخيل ، قلاجه ، پناهگاه حيات وحش ورمنجه ، مناطق شكار و تيراندازي ممنوع تالاب هشيلان ، زله زرد، بدر و پريشان و اثر طبيعي ملي غار قوري قلعه مهمترين مناطق تحت حفاظت محيط زيست استان است كه اين مناطق حافظ گونه‌هاي متنوع گياهي و جانوري است.
كل ، بز ، ميش و قوچ وحشي ، سياه گوش ، كفتار ، خرس قهوه‌اي ، گربه وحشي ، آهو ، سمندر ، تيهو ، سار ، فاخته ، كركس مصري ، غاز ، كشيم ، جي جاق عقاب جنگلي ، مرغ شباهنگ از جمله جانوران و بلوط ، آلب‌الوي وحشي ، بادام وحشي ، خر زهره ، زالزالك از جمله هزاران گونه گياهي و جانوري اين منطقه است.
استان كرمانشاه داراي آثار تاريخي و جاذبه‌هاي گردشگري فراوان است كه تاكنون سه هزار اثر در اين استان شناسايي شده كه از اين تعداد دو هزار اثر مستندسازي شده و ‪ ۷۰۰‬اثر نيز در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
بيستون يادگار شيرين و فرهاد و عشق جاودانه تاريخ ، طاق بستان يادآور دليريها و افسانه‌ها ، معبد آناهيتا يادگار الهه پاكي‌ها ، كاخ خسرو ، طاق گرا ، قلعه يزدگرد ، سراب هميشه سبز نيلوفر ، غار شگفت انگيز قوري قلعه ، تكيه معاون الملك ، تكيه بيگلر بيگي ، بازار و خانه‌هاي قديمي از جمله هزاران اثر تاريخي زيبا و باشكوه اين استان است.
مجموعه تاريخي بيستون كرمانشاه شامل كتيبه بيستون و ‪ ۱۳‬اثر پيرامون آن هفتمين اثر جهاني كشور است كه در استان كرمانشاه در فهرست آثار جهاني به ثبت رسيده است.
فرهنگ و نژاد
مردم استان كرمانشاه داراي آداب و رسوم ، فرهنگ ، گويش و نوع پوشش‌هاي خاص هستند كه در مناطق مختلف اين استان متفاوت است و از تنوع زيادي برخوردار است.

نژاد اغلب مردم استان كرمانشاه نيز كرد است و زبان اغلب آنها كردي است كه به گويشهاي متفاوتي از جمله كلهري ، كرمانشاهي ، اورامي ، سوراني و لكي در مناطق مختلف رواج دارد.
با وجود اين اغلب اهالي شهر كرمانشاه به زبان فارسي و با لهجه شيرين و مختص خود مكالمه مي‌كنند به نحوي كه اين زبان در ادبيات و فرهنگ كرمانشاه نيز وارد شده و اشعار ، داستانها و ترانه‌هاي بسياري را با اين گويش زيبا سروده‌اند.
مردم استان كرمانشاه از نظر مذهب شيعه دوازده امامي هستند و در برخي مناطق مسلمانان اهل سنت و مسلكهاي مختلف شيعه نيز زندگي مي‌كنند.
لباس اكثر مناطق اين منطقه داراي شهرت جهاني است كه در عين ظرافت و زيبايي آميخته به زيورآلاتي است كه همراه و تكميل‌كننده لباس است.
تنوع رنگ ، دوخت و بافتهاي مختلف كه در يك دست لباس اين منطقه به كار مي رود تجليگر بهاري زيبا با گلهاي زنگارنگ است.
ايلات و طوايف مختلفي در اين استان زندگي مي‌كنند كه از جمله آنها مي توان به ايل كلهر كه بزرگترين ايل جهان است و ايلات زنگنه ، سنجابي ، جاف ، تركاشوند و گوران اشاره كرد.
استان كرمانشاه يكي از مناطق مهم كشور از نظر موسيقي است .
موسيقي از ديرباز تاكنون با زندگي مردم اين منطقه عجين بوده و دردل و جان آنها ريشه دوانده است به طوريكه نقش نوازندگان و رامشگران در حجاريهاي طاق بستان گواهي بر اين ادعا است.
در اين منطقه موسيقي كردي كه يكي از پايه‌هاي موسيقي اصيل است نواخته مي شود و سازهاي دهل ، سرنا و دوني ،طبل ، شمشال و بلور و دف خاص اين منطقه است.
يكي از سازهاي اين منطقه كه هزاره‌هاي عمر خود را پشت سر مي‌گذارد و همواره مونس مردان حق در اين ديار بوده تنبور است كه ريشه در باورهاي ديني مردم اين منطقه دارد و نواي افسانه‌اي آن با روح و جان آنها آميخته است.
صنايع دستي
تمدن هزار ساله اين ديار و دستان هنرمند مردمان اين مرز و بوم موجب شده كه كرمانشاه از ديرباز مهد صنايع دستي باشد.

به سبب موقعيت جغرافيايي خاص ، وجود مواد اوليه فراوان و مرغوب و واقع بودن بر سر شاهراه زيارتي و تجارتي ايران و بين النهرين و تردد صاحبان ذوق و هنر در اين منطقه مي‌توان ردپايي از هر نوع صنايع دستي يافت.
نقش و نگارهايي كه در گليم‌ها و موج‌هاي هنرمندان اين ديار جلوه گري مي‌كند نشان از زندگي دارد زندگي مردمي ساده و سخت كوش كه علاوه بر تامين نيازهاي زندگي خود شكوه و هنر را هديه مي‌دهند.
آري موج بافي ، گيوه بافي ، جاجيم بافي ، قلم زني ، حكاكي ، قالي بافي ، ساخت سازهاي سنتي ، پرده بافي ، سراجي ، تسبيح‌سازي ، طلا و نقره كاري ، نمد مالي ، و موتايي همه و همه نشان از روح بي‌الايش و دستان بي‌رياي مردمي دارد كه عشق را در عشق مي‌تنند و زيبايي مي‌آفرينند.
در ميان اين بافته‌ها گيوه بافي داراي شهرت فراوان است ( گيوه ، نوعي پاپوش محلي است) كه به دليل زيبايي و استحكام تنوع رنگ و طرح همواره مورد توجه مسافران بوده كه به عنوان سوغات به شهر و ديار خود مي‌برند.
غذاها و شيريني ها
مردم كرمانشاه علاوه بر غذاهاي اصلي ايرانيان غذاهايي دارند كه تنها در اين ناحيه پخت مي‌شود كه بسيار لذيذ هستند و اغلب با روغن مخصوص كرمانشاهي پخت مي‌شوند.

از جمله اين غذاها مي‌توان خورشت خلال بادام ، آش عباسعلي ، سيب پلو ، بژي ، جگر و بز ، شلمين ، سوپ ترخينه و را نام برد.
روغن كرمانشاهي نيز علاوه بر طعم و عطر دهي به بسياري از غذاها به عنوان يكي از سوغاتي‌هاي اين ناحيه محسوب مي‌شود.
شيريني‌هاي مخصوص كرمانشاه نيز از شهرت خاصي برخوردار هستند كه از جمله آنها مي‌توان به نان برنجي ، نان شكري ، كاك ، نان خرمايي و نان روغني مخصوص كرمانشاه اشاره كرد كه كام مهمانان و مسافران استان را شيرين مي‌كند.