مراسم و آیین های اردبیل
صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 10 , از مجموع 16

موضوع: مراسم و آیین های اردبیل

  1. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض مراسم و آیین های اردبیل

    یکی از مراسمات مهم این روز، روشن کردن آتش و پریدن از روی آن می باشد. روایت های زیادی در مورد این مراسم وجود دارد. بعضی، به وجود آمدن این رسم را به زمان زرتشت پیامبر نسبت می دهند و بعضی آن را رسمی می دانند که از زمان مختار ثقفی (انتقام گیرنده خون امام حسین (ع) ) باقی مانده است. چرا که اینها معتقدند مختار با طرفدران خود قراری می گذارد مبنی بر اینکه در شب چهارشنبه در پشت بامها آتش روشن کنند، تا بدینوسیله دست به قیام بزنند و همه را آگاه سازند. و بدین طریق گرفتن انتقام خون امام حسین از دشمانش شروع می شود. و از آن روز به بعد، مردم، چنین روزی را روز شادی خود انتخاب می کنند.
    عده ای بر این باورند که "سوری" واژه ای کردی و به معنای قرمزی و سرخی می باشد. ولی با نگاهی به تاریخ باشکوه تورک خلاف این موضوع برای ما ثابت می شود و ریشه این کلمه و همچنین ریشه مراسمات مختلف این روز را در این تاریخ مشاهده می کنیم. و حتی شاید بتوان گفت که سومرها –قبائیل تورک – اولین مردمانی بوده اند که مراسمات مربوط به چهرشنبه های آخر سال و نوروز را جشن می گرفتند. چنانچه آقای دکتر مهرداد بهار نیز در مدخل کتاب "تخت جمشید" خود و هم در مصاحبه خود با مجله آدینه (شماره بهار 1372) چنین تصریح می کند: "...جشن نوروز در اصل یک جشن آریایی نبوده بلکه نخست در بین سومریان مرسوم بوده است... این آیین از بین النهرین به دیگر مناطق جهان و از جمله ایران رفته است...".. البته خود کلمه "سور" (sur) در زبان تورکی به معنای سرور و شادمانی می باشد. در آداب و سنن قدیمی ما تورکها 4 چهارشنبه ماقبل نوروز جشن گرفته می شد و در چهارشنبه آخرین بر فراز تپه بلندی آتش افروخته تا قبل از طلوع آفتاب از روی آن می پریدند. رسم برافروختن آتش اشاره به یک حادثه تاریخی نیز می کند و آن اینکه تورکانی که در "ارگنه گون" – نام مکانی- در محاصره بودند بکمک افروختن آتش توانستند محاصره را شکسته، راه سرزمین پدریشان را بیابند.
    این روز رستاخیز یعنی بازگشت به سرزمین مصادف بود با شروع فصل بهار، بهمین خاطر خان تورکان هر ساله بیاد بود آن روز آتش بزرگی افروخته و با کوبیدن پتک بر روی آهنی که در آتش بزرگ قرار داده شده آغاز سال و جشن را اعلام می کند.
    آتشکده های به جا مانده از گذشته ها نیز نشان می دهد که این عنصر طبیعی در میان ملت تورک برای خود اهمیت خاصی داشته لذا مراسمات فعلی زنجیره خود را از گذشته حفظ کرده و اگر قالب ها نیز عوض شده باشند ولی مفهوم ذاتی خود را از دست نداده اند. پس نمی توان به همین راحتی صحبت از کردی یا عربی یا ... بودن کلماتی مانند سوری کرد. شاید در میان قوم کرد این واژه به معنای قرمزی باشد، ولی آن نمی تواند دلیلی بر تسری آن بر واژه های مشابه آن در فرهنگ ملتهای دیگر به همان معنا باشد.
    بعد از غروب آفتاب، آتشها روشن می شوند و همه سعی می کنند از روی ان بپرند. زمان روشن کردن آتش از" اوزه رلیک" ( اسپند) که از بازار خریده شده می سوزانند و اعتقادی وجود دارد که پریدن از روی آتش موجب خوشبختی و گشایش بخت می شود.
    موقع پریدن از روی آتش چنین نغمه هایی خوانده می شود:

    آتیل – باتیل چرشنبه

    بختیم آچیل چرشنبه

    آغیرلیغیم – اوغورلوغوم اودلارا

    منیم له هوپولمایان یادلارا

    آغیریلیغیم اود اولسون

    اوددا یانان یاد اولسون

    اود اوستن آتداناق

    هر جفایا قاتداناق

    آغیرلیغیم – اوغورلوغوم اودلارا

    منیم له هوپولمایان یادللارا

    آتیل – توتول چرشنبه

    چیللم توکول چرشنبه
    بختیم آچیل چرشنبه
    عالم گرانقدر مرحوم پروفسور محمد تقی کیریشچی (ذهتابی) در کتاب تاریخ دیرین ترکهای ایران (ایران تورکلرینین اسکی تاریخی) با اشاره به این رسم چنین بیان می کند: "اهل منزل و حتی پیرمردهای 90 ساله به پشت بام می روند و در حالی که مقابل آتش می ایستند و دستهایشان را رو به آسمان گرفته اند می گویند: خدایا تو را هزاران بار شکر، پارسال ده تومان سرمایه داشتیم، سراسر سال را کار کردیم، منفعت کردیم و زندگیمان را به خوبی گذراندیم و همان ده تومان باز هم باقی است. و سپس به بچه ها اشاره می کند که مراسم را شروع کنند و بچه ها نغمهای مربوط به این مراسم را سر می دهد و مشغول شادمانی و پریدن از روی آتش می شوند. به مراسمات مربوط به آتش کردن روشن نادارا می گویند.
    در بعضی از مناطق بعد از پردن از روی آتش، باز هم با باورها و رسوم مختلفی رودر رو می شویم. برای مثال دخترها بعد از پریدن از روی آتش موقعی که به خانه برمی گردند کفشهایشان را درمی آورند و به طرف آستانه در خانه پرت می کنند. اعتقاد و باور بر این است که اگر پاشنه کفش ها به طرف منزل باشد آن سال به خانه بخت خواهند رفت.
    و در بعضی مناطق بعد از پریدن از روی آتش بر روی یک بیل یا یک پارو سوار می شوند و مثل اسب به سواری کردن با آن می پردازند. از کسی که بر روی پارو سوار شده می پرسند "کجا می روی" و او هم نام جایی که آرزو دارد در سال جدید برود، بر زبان جاری می سازد. همچنین مردم از خاکسترهای آتش برمی دارند و موقع صبح، کنار آب رفته و خاکسترها را بر روی آب می ریزند. و با گرفتن ناخنهای خود می گویند:

    آغیرلیغیم – اوغورلوغوم گئت

    قادا – بلا بیزی ترک ائت
    __________________

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #1 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:24

  2. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    « پيك هاي نوروز»
    روستاييان با گل و سبزه سرود خوانان به شهر مي‌آيند تا ورود نوروز را به اهالي شهر بشارت دهند.
    «جابر عناصري»
    يكي از جشن‌هاي ديرينة سرزمين ما كه نشانه‌اي از شكوه و عظمت كشور كهن‌سال ماست ، عيد نوروز است. اين جشن با وجود گذشت قرون و اعصار هنوز هم اصالت خود را حفظ كرده و در سراسر كشور مخصوصاً در دهكده‌ها و كوهپايه‌هاي وطن ما باشكوه و جلال بيشتري برگزارمي شود.
    اين مقاله تحقيقاتي است كه در زمينه اعتقادات روستاييان ساده‌دل اطراف شهر اردبيل در خصوص چهارشنبه سوري و عيد نوروز انجام گرفته و در آن از توصيف و تشريح جزييات آداب و رسوم اين جشن‌ها تقريباً صرف نظر شده است.
    اين روستاييان پيش از فرا رسيدن نوروز ، پيك‌هايي به شهر مي فرستند تا حلول سال نو را با ترانه‌هايي كه مي‌خوانند به مردم تهنيت بگويند و در ضمن آن منشاء اين سنت را كه رنگ مذهبي به آن داده‌اند و عقايد خود را درباره اينكه از چه زمان مراسم چهارشنبه سوري و جشن نوروز برجاي مانده است ، بيان نمايند.
    روستاييان اطراف شهر اردبيل ، چهارشنبه سوري را به امير مختار ثقفي نسبت مي دهند و معتقدند:
    « هنگامي‌كه مختار به خونخواهي « حسين بن علي » (ع) قيام كرد ، دستور داد بر پشت بامهاآتش بيفروزند تا با اين آتش ياران حسين (ع) آگاه شوند كه قيام مختار شروع شده است و در ميدانهاي شهر گرد هم آيند و نبرد را آغاز كنند ».
    عقيده ديگرشان اين است كه چهارشنبه سوري را يادگار پيروزي مختار بر دشمنان حضرت حسين (ع) مي دانند و مي گويند:
    « وقتي كه غلبه بر خصم پايان يافت ، امير مختار دستور داد كه به نشانة اين پيروزي در پشت‌بامها آتش بيفروزند و سرور و شادماني كنند ».
    علاقه به علي بن ابيطالب و محبت به آل علي تا جايي فكر مردم متدين روستاهاي شهر اردبيل را به خود مشغول ساخته كه حتي برخي از رسوم باستاني را نيز به علي (ع) و اولاد او نسبت مي دهند. نه تنها در دهكده‌هاي مجاور بلكه در خود شهر اردبيل نيز اغلب مردم معتقدند كه:
    « در نخستين روز سال نو ، امير المؤمنين علي در عالم عرش بر تخت سلطنت جلوس كرده و بر گردن يزيد لعين لگام مي زند. در اين روز نو شربت‌هاي شيرين و گوارا به جاي آب در جوي‌هاي بهشت روان مي شود و در حرم قدس الهي دوستداران علي (ع) و ياران حسين (ع) و ديگر پيشوايان ديني شادماني مي كنند چون‌كه مولاي مؤمنان بر يزيد و هوادارانش كه از پست‌ترين موجودات شناخته شده‌اند ، غلبه مي كند. در اين هنگام در آن عالم علوي ، جبرييل پيك نوروز است و قاصد حلول سال نو. و وقتي كه جبرييل پيام نوروز را به حضرت محمد (ص) مي رساند ، پيغمبر خدا از در گاه باري‌تعالي مسئلت مي نمايد تا اين سال نو بر بندگان راستين او مبارك باشد »
    روستاييان مي گويند: « ما نيز بايد به تأسي از آن عالم ، شادمان باشيم و جامة نو بپوشيم».
    در اين موقع از سال پدران و مادراني كه بضاعت چنداني ندارند براي اميدوار كردن خود و كودكانشان مي گويند كه: « عيد نوروز از آنِ علي است و او هرگز ما را مأيوس نخواهد كرد »
    عجب اين است كه اين مردم ساده‌دل با تحمل هر زحمتي وسايل سال نو را تهيه مي كنند و آنچه را كه فراهم مي آورند، موهبتي مي دانند كه از طرف شاه مردان علي برآنان نازل شده است.
    اما در بارة پيك‌هاي نوروز]
    گفته شد كه روستاييان اطراف شهر اردبيل هنگام سال نو پيك‌هايي به شهر مي فرستند تا با خواندن ترانه‌هايي حلول سال نو را به مردم تبريك بگويند.
    اردبيليها اين پيك‌ها را شگون‌آور مي‌دانند و با نقل و شيريني از آنان پذيرايي مي‌كنند
    __________________

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #2 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:24

  3. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    شب یلدا




    مادربزرگ كه هنوز خاطرات نقل داستانها و افسانه‌هاي كهن براي فرزندانش درشبهاي طولاني پاييز اردبيل را درذهن دارد اكنون درروزگاري كه سرگرميهاي كاذب و شيوه زندگي ماشيني اعضاي خانواده‌ها را ازهمديگر دوركرده است، حسرت آن دوران شيرين را مي‌خورد. تا دهه‌هاي نه چندان دور روزها، هفته‌ها و فصلها براي اين پيرزن و اعضاي كانون گرم خانواده او مفهوم معنوي خاصي داشتند و آرامش خاطرشان برارزش لحظه‌ها افزوده بود.
    به همين دليل متناسب با فصل و تغييرات جوي وجغرافيايي نامهاي ويژه اي براي روزها برگزيده بودند و آيينهاي خاصي را پرشكوه برپا مي‌كردند. مراسم مربوط به فصول سال درسرزمين سرما و سبلان به لحاظ پرتغيير بودن شرايط جوي و بافت سنتي و روستايي منطقه نمود خاصي داشتند و پيشينيان ما براي روزها و هفته‌ها درطول زمان آيينها و نامگذاري‌هايي داشته‌اند كه در ساير نقاط ايران نمونه‌هاي آن كمتر ديده مي‌شود.
    اردبيليان همانند مردم ساير نقاط ايران طولانيترين شب سال را يلدا (چله گیجسی )مي‌نامند اما اين آيين سالها قبل متفاوت ازآني كه الان رايج است دراين منطقه برپا مي‌شد. درحدود ۳۵ ‪ ‪ سال قبل خانواده‌هاي اردبيلي دركنار كرسي دورهم نشسته ضمن گوش دادن به قصه‌هاي پدر بزرگان و مادربزرگان تنقلاتي ازقبيل نخود و كشمش، مغز گردو و سبزه مصرف مي‌كردند.
    مردم اردبيل هم مانند اغلب نقاط ايران درشب يلدا هندوانه خريداري مي‌كنند و معتقدند كه خوردن اين محصول جاليزي در ب چله بدن انسان را درطول شبها و روزهاي سرد زمستان از سرما محافظت مي‌كند. آنان ضرب المثلي نيز دراين ارتباط دارند و به افرادي كه دنبال خريد ويا انجام كاري رفته و تاخيركرده اندمي گويند : بند علي قارپوز وعده سي ويردي ولي گلمدي يعني بند علي وعده خريد هندوانه داد اما نيامد .
    قارپوز در زبان تركي به معني هندوانه است و داستان ازاين قرار است كه در زمانهاي دور پدر خانواده‌اي به نام بند علي درشب چله براساس رسم معمول به زن و فرزندان خود وعده خريدن يك عدد هندوانه را مي‌دهد و براي خريد آن رهسپار كوچه و بازار مي‌شود. درآن زمان كه راههاي ارتباطي پيشرفته فعلي درمنطقه همانند زمان حاضر نبود ، كالاها و ميوه‌هايي كه درنقاط گرمسيري كشور توليد و برداشت مي‌شدند قابل حمل آسان به منطقه اردبيل نبودند.
    براين اساس مردم به ميوه‌هاي هرفصل فقط درفصل خود كه درمنطقه كشت مي‌شدند دسترسي داشتند و بطور معمول هندوانه مخصوص شب يلدا را از تابستان نگهداري مي‌كردند اما به دلايلي خانواده بند علي نتوانسته بودند اين ميوه جاليزي را درتابستان تهيه نمايند. بالاخره زن و فرزندان بند علي تا پاسي ازشب براي رسيدن هندوانه منتظر مي مانند اما خبري از بند علي كه در به در دنبال هندوانه مي‌گشته نشد.
    يكي از آيينهاي ويژه فصل سرد دراردبيل به خدر نبي موسوم است كه در شب جمعه ايام چار چار برگزارمي شد. مردم منطقه چهار روز آخر چله بزرگ و چهار روز اول چله كوچك يعني روزهاي هفتم تا پانزدهم بهمن را چار چار مي‌نامند. درآن شب اغلب خانواده‌ها يك نوع ماده غذايي متشكل ازآرد گندم برشته، آرد نخودچي و آرد عدس بوداده كه مردم منطقه به آن قووت مي‌گويند تهيه و با شكر و يا دوشاب كه آن هم شيره كشمش است مخلوط كرده ومي خوردند.

    __________________

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #3 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:25

  4. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    آداب مردم اردبیل در ماه مبارک رمضان



    نزدیكی‌ های غروب بوی خوشایند انواع غذاهای سنتی ویژه افطاری از خانه ‌های محلات و كوچه ‌های مختلف شهر به مشام می‌ رسد. تمهیدات ویژه ماه مبارک رمضان که از چند روز مانده به فرا رسیدن این ماه آغاز می شود. در خانه ها هیجان و شور و شوق عجیبی برپا می شود و مقداری از مایحتاج مربوط به این ماه مبارک، تهیه و یا پخته می شود.در ایام مانده به رمضان، عده ای بنابر نذر یا تکلیف ادای روزه را به جای می آورند، ریش سفیدان محلات هم چند روز مانده به ماه مبارک رمضان، مساجد را برای عبادت آماده می کنند، نظافت عمومی مساجد، غبار روبی و عطر افشانی مساجد با کمک جوانان محل از جمله این کارها است.
    مادر بزرگان اردبیلی چند روزی مانده به این ماه مبارك به تكاپو می ‌افتند تا لوازم و مواد لازم برای تهیه انواع خوراك مخصوص سفره ‌های افطاری و سحری را فراهم كنند، دادن برنج به آسیاب به منظور تهیه فرنی، درست كردم انواع مربا از قبیل مربای گل محمدی (قزل گول)، بالنگ و پسته و نظایر اینها از عمده كارهایی است كه كدبانوان سالخورده اردبیلی از گذشته‌ های دور قبل از فرا رسیدن ماه رمضان انجام می ‌دهند. اغلب خانواده ‌های اردبیلی در این ماه سعی میكنند تا نان تازه و گرم سنتی به ‌ویژه سنگگ، بربری و یا فطیرهای محلی را تهیه و در افطار با چای شیرین و عسل و سرشیر محلی، در کنار غذاهای دیگر میل ‌كنند. در منازل، ساعاتی مانده به افطار، مادر خانه مقدمات افطاری را فراهم می کند. در اغلب خانه ها، فرنی و مربای گل، جزو لاینفک سفره ها را تشکیل می دهد.
    فرنی، غذایی است كه با آرد برنج و شیر محلی می‌پزند و در افطار قبل از غذای اصلی با مربا به ‌ویژه مربای گل صرف می‌شود، بطور معمول آش دوغ نیز یکی از عناصر تشکیل دهنده سفره افطاری است.زولبیا، بامیه، گز، سوهان و پشمك در ماه رمضان در اردبیل مشتریان زیادی دارد و شیرینی‌ فروشی ‌ها بیشتر به پخت این شیرینی ‌جات می‌ پردازند.
    برخی از خانواده ‌های اردبیلی تمام غذاهای تهیه شده را بطور یكجا در افطار صرف می ‌كنند اما بعضی دیگر چای شیرین و فرنی و غذاهای فرعی را در افطار صرف كرده و پس از گذشت ساعاتی سفره غذای اصلی را پهن می‌كنند. در گذشته به ‌دلیل در دسترس نبودن برخی مواد مردم در هفته تنها یك یا دو نوبت از برنج استفاده می‌كردند عمده غذای اصلی آنها را آبگوشت، کوفته مخصوص اردبیل، شوربا، کتلت و ... تشکیل می داده، اما امروزه با تغییر ذائقه عمومی مردم بیشتر غذاهای رسمی که با برنج سرو می شود طبخ می کنند. معمولا مردم در افطار برای باز کردن روزه خود اول از همه مقدار کمی آب، نمک و یا خرما میل می کنند.
    ساعات نزدیك افطار بیشترین نمود رمضان در اردبیل را دارد؛ حتی اگر كسی زمان اذان را نداند از حركت مردم و بسته شدن همزمان مغازه ها و محل های كسب و كار به راحتی متوجه رسیدن زمان افطار خواهد شد. بعضی از مغازه ها هنگام افطار كلاً تعطیل می كنند ولی بعضی فقط درب مغازه را می بندند و چراغ ها را روشن می گذارند تا به این وسیله اعلام كنند كه بعد از افطار دوباره مغازه را باز خواهند كرد.

    ادامه مطلب | موضوع این پست: مراسم و آئین ها |تهیه کننده: عباسی |لینک ثابت| دفعات نمایش: | آرشیو نظرات


    آشتي دادن - باريشديرماق





    يكي از سنتهاي بسيار خوبي كه از قديم در نزد ريش سفيدان اردبيل و مردم كوچه بازار رايج بود و هست، آشتي دادن كساني هست كه در طول سال به هر دليلي با هم كدورتي داشتند و در طول سال با هم قهر بودند.
    بعد از تحويل سال نو و شروع شدن سال جديد بزرگان و ريش سفيدان طائفه و محل جمع مي شوند و كساني كه به هر دليلي با هم قهر بودند ومشكلي با هم داشتند را به خانه هم مي برند و آنها را آشتي مي دهند كساني كه با هم قهر هستند معمولاً به خاطر ريش سفيد بزرگان و براي اينكه حرف آنها داراي ارزش بخصوصي هست هيچ وقت در كار آنها نه نمي آورند و معمولاً به همراه ريش سفيدان و براي آشتي كردن به راه مي افتند.
    بعد از روبوسي وآشتي كردن شيريني پخش مي شود و كدورت از بين مي رود و رفت آمدهاي خانوادگي شروع مي شود. رسمي كه در طول ساليان متمادي همچنان پابرجابوده و خواهد بود.
    __________________

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #4 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:25

  5. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    " قاری کوله گی "



    با آغاز اسفند ماه و گرم شدن تدریجی زمین ، باور عمومی بر این بوده است که دیگر زمستان رو به اتمام نهاده و اثری از برف و کولاک دیده نخواهد شد . ولی همینکه هفتم اسفند ماه از راه رسیده ، کولاکی سهمگینتر از کولاک های دیگر منطقه را فرا گرفته و مردم آذربایجان را غافلگیر و شگفت زده کرده است .
    داستان این کولاک که به " قاری کوله گی " موسوم است ، به این شکل میباشد که در زمانهای قدیم ، پیر زن فرتوتی ، شتری داشته که تنها وسیله معاش او محسوب میشده است .
    پیر زن فرتوت ، ماهها انتظار فرا رسیدن زمستان و چله های کوچک و بزرگ را کشیده ، و امیدوار بوده است که با فرا رسیدن زمستان ، شترش جفت گیری کرده و برایش کره ای بیاورد ، ولی با سپری شدن چله ها ، شتر پیر زن هنوز حالت جفت گیری پیدا نکرده بوده است .
    از آنجا که احتمالا" شتر در ماههای سرد سال و روزهای برفی جفت گیری می کرده است ! پیر زن که از شرایط پیش آمده ناراحت بوده ، دست به دعا برداشته و از خدا برف و کولاکی دیگر درخواست میکند ، تا شترش فرصت جفت گیری پیدا کند .
    بدین ترتیب و با اجابت دعای آن پیر ، روز هفتم اسفند ماه ، زمین را برف و کولاک شدید دیگری فرا می گیرد و سرمای رفته ، دگر باره باز می گردد .
    از آن روز تاکنون ، روز هفتم اسفند ماه هر سال که معمولا" با کولاک مضاعفی همراه می شود ، در بین مردم آذربایجان با عنوان " قاری کوله گی " نامیده شده است .

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #5 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:26

  6. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    تکم خوانی



    به هنگامي كه برفها در سينه ساوالان آب شده و بصورت رودها در سرزمين پهناور آذربايجان جاري مي شود صداي تكم و تكم چي ها نيز در شهر و روستا مي پيچيد كه با زبان شيرين و آهنگين خود به مردم نويد آمدن بهار را مي دهند و خلق را براي پاك كردن كينه از دلها و گرد و غبار از خانه هايشان دعوت مي كنند ، تكم يك عروسك چوبي سنتي است . واژه تكم Takam از دو بخش "تكه " و " م " تشكيل شده است . تكه در زبان تركي به معني بز نر قوي هيكل كه هميشه در راس گله حركت مي كند و گله را به چراگاه و محلهاي معين هدايت مي كند "م" ضمير ملكي دوم شخص مفرد است و تكم در واقع به معني " بز نرمن " است .
    به كسي كه تكم را مي رقصاند " تكم چي " مي گويند كه اشعار مخصوص تكم را با آهنگي خاص مي خواند . البته شايان ذكر است كه اشعار تكم در چند آهنگ كه خاص تكم بوده خوانده مي شود .
    تكم عروسكي است چوبين كه روي آنرا با مخمل يا پارچه هائي به رنگ قرمز مي پوشانند و روي اين پارچه را با پولك ، زنگوله ، سكه و نيز پارچه هاي الوان و حتي ائينه تزيين مي كنند. هر يك از تزئينات تكم علت و فلسفه اي داشته است : مثلا زنگوله و سكه براي ايجاد سروصداي بيشتر بوده تا مردم را از داخل خانه ها به كوچه ها و دم در خانه ها بكشاند . از سوي ديگر يك ضرباهنگ براي حركت تكم بوجود مي آورد . اينكه به دو طرف عروسك ( طرفين شكم عروسك ) آئينه نصب مي كردند . به اين دليل بود كه تكم خبر فرا رسيدن سال نو را به مردم مي داد و با خود آئينه اي به رسم روشنائي و صفا داشت. اينكه در ساخت تكم هميشه از رنگ قرمز براي پوشاندن بدنه اصلي استفاده مي کردند شايد به اين دليل بوده که درآذربايجان قديم لباس و توري سر و روي عروس به رنگ قرمز بوده و خواسته اند تكم نيز مثل هر عروسي مظهر شادي و خوشي باشد
    نحوه تكم گرداني :

    تكم گرداني جزو حرفه هاي گوساني و بصورت هنري بوده كه نسل به نسل و از پدر به پسر مي رسيده و اشعار تكم نيز سينه به سينه منتقل مي شده است . تكم عروسكي بود به شكل بز كه بر سر چوب گردي سوار مي شد . اين بز روي يك صفحه چهارگوش يا گرد كه سوراخي در وسط داشت قرار مي گرفت كه چوب پايه ان از سوراخ وسط صفحه مي گذشت . تكمچي چوب را بدست مي گرفت و تكم را روي صفحه چوبي به حركت در مي آورد و متناسب با حركات آن اشعاري را به آواز مي خواند . سر و صداي زنگوله و خوردن تكم بر صفحه چوبي نوعي ريتم و آهنگ براي آواز تكمچي بوجود مي آورد.
    اينهم نمونه هايي از اشعار تكمچي :

    بهار آمد بهار آمد خوش آمد
    علي با ذوالفقار آمد خوش آمد

    گل و نسرين به باغ آمد خوش امد

    سيزون بوتازه بايراموز مبارك

    آيوز ، ايلوز ، هفتوز ، گونوز مبارك

    جناب جبرئيل نامه گتوردي

    گتور جگين پيمبره يتوردي

    مبارك قوللارين گويه گوتوردي

    سيزون بوتازه بايراموز مبارك

    آيوز ، ايلوز ، هفتوز ، گونوز مبارك

    ( جناب جبرائيل نامه آورد – محض آوردن به پيامبر رسانيد پيغمبر هم دستهايش را بر آسمان برداشت كه اين عيد تازه تان مبارك باشد . ماهتان ، سالتان ، هفته تان ، روزتان مبارك )

    اميرالمومنين تخته چخاجاق

    يزيدون بوينونا نوخدا وراجاق

    شيرين شربت سو يرينه آخاجاق

    سيزون بوتازه بايراموز مبارك

    آيوز ، ايلوز ، هفتوز ، گونوز مبارك

    (حضرت اميرالمومنين ، به تخت ولايت خواهد نشست و برگردن يزيد افسار خواهد بست و به جاي آب در رودها شربتهاي شيرين جاري خواهد شد . اين عيد بر ... )

    در اشعار تكمچي فقط از فرا رسيدن نوروز و تبريك سال نو سخن نرفته بلكه به موارد مذهبي و موارد انتقادي ، اجتماعي نيز اشاره شده است )

    اشعار مذهبي
    در اشعار تكمچي نام امام علي (ع) و حضرت محمد (ص) به كرات آمده است و اين بدان علت است كه مردم اين ناحيه معتقدند كه عيد سعيد غدير خم با عيد نوروز باستاني مصادف بوده است و ملت مومن با ارادتي خاص كه به خاندان جليل رسول خدا داشته اند ، عيد ملي خود نوروز را رنگ و لعابي از مذهب شيعه زده اند تا بتوانند با شكوه هرچه بيشتر برگزار كنند . در اين اشعار از دوازده امام هم ياد مي شود و پس از مدح امامان باز هم اشاراتي به بزرگواري حضرت علي (ع)، به اماكن متبركه و زيارت قبر حضرت حسين (ع) و يادي از مختار ثقفي مي كنند و روشن كردن آتش در چهارشنبه سوري را به قيام مختار ثقفي براي خونخواهي
    سيد الشهدا نسبت مي دهند.
    حسن دور عسگري اون بير اماموز
    بولاردان غيرييه يوخدور گمانوز

    سيزون بوتازه بايراموز مبارك

    آيوز ، ايلوز ، هفتوز ، گونوز مبارك

    (حسن عسگري است يازدهمين امامتان – محمد مهدي صاحب زمانتان – به كسي غير از اينها عقيده نداريد اين عيد تازه تان .... )


    مختار اوتي يانديردي داماآتدي

    خبر اهل مدينه شاما چاتدي

    جماعت جهد ايدوب مرادا چاتدي

    سيزون بوتازه بايراموز مبارك

    آيوز ، ايلوز ، هفتوز ، گونوز مبارك

    (مختار آتش را روشن كرد و بر بام انداخت – خبر به اهل مدينه و شام رسيد – جماعت جهد كردند و به مراد رسيدند – اين عيد تازه تان ... )

    در اشعار تكم به مسائل روستائي و شهري و اداب و رسوم مردم نيز اشاراتي مي شود . از جمله :

    بيزيم يرده يومورتاني يويارلار
    انوني دونوب يددي رنگه بويارلار

    يددي سينده تحويل اوسته قويارلار

    سيزون بوتازه بايراموز مبارك

    آيوز ، ايلوز ، هفتوز گونوز مبارك

    ( در محل ما تخم مرغ را مي شويند و آنرا به هفت رنگ مي آرايند و هر هفت تا را در سفره عيد مي گذارند . اين عيد تازه تان مبارك ... )

    بيزيم يرده قوهون قارپوز اكرلر
    اوني تامام شهرلره توكرلر

    تزه ايلين چوخ حسرتين چكرلر

    سيزون بوتازه بايراموز مبارك

    آيوز ، ايلوز ، هفتوز ، گونوز مبارك

    (در محل ما خربزه و هندوانه مي كارند – آنها را به تمام شهرها مي فرستند – حسرت فرا رسيدن سال نو را مي كشند . اين عيد تازه ... )

    در اشعار تكم به مسائل خانوادگي ، روابط عروس و مادر شوهر و داماد و مادرزن ،رفتار اجتماعي زنان و دختران نيز با طنز و شوخي و انتقاد اشاراتي شيرين و بامزه مي شود . مثلا :

    تكم گئتدي مرنده تاماشادي گلنده

    كول تكمون باشينا قايناناسي بيلنده

    (تكم رفته به مرند – برگشتنش تماشايي است – خاك بر سر تكم – اگر مادر زنش آگاه شود )

    آغ دَه وَه نين گوزلري يئره گلمز ديزلري
    بو ايامين قيزلاري كبينين كسراوزلري

    (چشمان شتر سفيد – زانوهايشان به زمين نمي آيد – دختران امروزي – عقدشان را خودشان مي بندند )
    پاداش تكم چي

    تكمچي به در هر خانه اي كه مي رفت و شعر مي خواند ، صاحب خانه به تناسب وضعيت مالي و امكانات خود چيزي بعنوان شاباش ، خلعت و انعام به او مي داد. البته تكمچي نيز لزوم دادن انعام را ياد آور مي شد :

    آي تكمين كندي وار كمندي وار كندي وار
    هر قاپودا اويناسا بير نلبكي قندي وار

    ( تكم ده دارد – كمند دارد و ده دارد – در هر دري برقصد – يك نعلبكي قند پاداش دارد.)

    تكم اولدي ايپين گتير آي خانم
    چاتديغجان يوكين گتير آي خانم

    كسمه پائين بوتون گتير آي خانم

    (تكم مي ميرد طنابش را بياوريد خانم جان – تا زورتان مي رسد بارش را بياوريد خانم جان سهمش را كم نكنيد و كامل بياوريد خانم جان )

    اشعار تكم بسيار متنوع و فراوان است . در اردبيل تكم به عنوان پيشاهنگ عيد نوروز شناخته مي شود و وقتي صداي تكمچي ها در كوچه و خيابان شنيده مي شود مردم ، بخصوص بچه ها ، از اينكه عيد دارد مي آيد خوشحال مي شوند در سالهائي كه بين آخرين چهارشنبه سال (چهارشنبه سوري ) و عيد نوروز فاصله زياد باشد ، اين فاصله بحبوحه فعاليت تكمچي هاست.در پژوهش براي تكم دريافتيم كه در ناحيه شمالي ايران و كناره هاي درياي خزر نيز عروسكي بنام تكم وجود دارد كه گويا موجود افسانه اي بوده با سه پا و دو شاخ بر سر بشكل يك ديو كه با تكم مورد بحث ما تفاوت دارد . رگه هايي از اين نمايش عروسكي در نواحي مركزي كشورمان مانند اراك – ملاير و ... ديده شده است كه بايد اذعان كرد خاستگاه تكم آذربايجان و بخصوص اردبيل بوده و از اين منطقه به ساير نقاط رفته است .

    __________________

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #6 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:27

  7. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    خانه تکانی



    خانه تکانی از دیگر آئین‌های نوروز است. ده پانزده روزمانده به نوروز خانه تکانی شروع می‌شود. در این آئین، همه وسایل خانه گردگیری وشستشو می‌شود و پاک و پاکیزه می‌گردد.
    چنان زوایای خانه را می روبند که اگر تا یک سال دیگر هم آن زوایا از چشم خانم خانه پنهان بماند یا فرصت پاکیزه سازی آنها به دست نیاید، قابل تحمل باشد.
    وسواس برای این پاکیزه سازی تا به حدی است که در و دیوار خانه اگر نه هر سال، هر چند سال یکبار نقاشی می‌شود.
    پس از خانه تکانی، نوبت سبزه کاشتن می‌شود. مادران حدود یک هفته مانده به نوروز، مقداری گندم و عدس و ماش و شاهی در ظرف‌هایی زیبا می ریزند و خیس می دهند تا آهسته آهسته بروید و برای سفره نوروزی آماده گردد.

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #7 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:27

  8. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    نوروز در آذربايجان



    صبراولسا کونول، قيش دا گئده ر، شخته ده، قاردا

    بايرام دا گلر، آرديجابولبولده، باهاردا

    بير آزجا گولوم سن بو غم فرقته دؤزسن

    هيجرانداچاتار باشا، گلر نازلي نيگاردا

    عید نوروز نه تنها در آذربایجان، بلکه در تمام ایران و حتی در بعضی از ممالک مشرق زمین عزیز شمرده می شود. و در اینموقع ما شاهد جشنهای باشکوه و ملی می باشیم.
    در نوروز طبیعت لباس خود را عوض کرده و با آمدن بهار شادابی را در طبیعت می بینیم .
    به زعم مورخان تورک نوروز از زمانهای بسیار کهن در آذربایجان مرسوم بوده است و حتی می توان آن را برابر با دین زرتشت به حساب آورد. بنا به استناد یافته های اخیر باستانشناسی و گفته های مورخان سرشناس خارجی و تورک، قدمت آذربایجان به حدود 8 هزار سال قبل از میلاد برمی گردد. با کنکاشی که از دورانهای کهن آذربایجان به عمل آمده است کشف شده است که نوروز از دیرباز در این سرزمین و دیگر ممالک تورک وجود داشته است.
    "نوروز را می توان از اختراعات مربوط به کشاورزان اولیه دانست. از دوره جدید عصر سنگ (یئنی داش دؤرو) با تکامل عقلی انسان، کشاورزی به وجود آمد. به دنبال این اختراع کشاورزان در هر دوره ای از بهار دست به اختراع نوروز زدند ."
    چنانچه بعدها سلسله هایی مانند اشکانیان – که تورک بودند - چند روز قبل از عيد در صحن دربار 12 ستون از خشت خام برپا می کردند و بر بالای هرستون يکی از غلات مانند گندم، جو، ماش، عدس، ذرت و... می روياندند تا بدانند کدام غله در آن سال بهتر می رويد و محصولش فراوان تر است
    پس ازرواج کامل آیین زرتشتی، سه ظرف سبزی به نشانه سه اصل بنیاد ین پیام زرتشت یعنی پندار نیک ، گفتار نیک و کردار نیک، درخوان نوروزی جای میگرفتند .
    عید نوروز سال ها پیش از میلاد در آذربایجان برگزار می شده و مردم برخی از احساسات بشر دوستانه و جهان بینی خود را با این جشنواره مربوط می دانند زیرا در اوستا کتاب مقدس زرتشتیان نوروز به منزله جشن ستایش رفاه مقدسات محسوب می شود و گفته می شود که نوروز عید فراوانی کشت و سرآغاز تندرستی و برکت و وفور است. در خانه ها نيز گفته اند که هفت نوع سبزی می کاشتند تا آن را که بهتر می رويد بشناسند .
    زردشت خود نیز عامل مهمی در گسترش کشاورزی در آذربایجان بوده است. به اعتقاد "بنیاداف" قید شدن این عید در سالنامه زرتشت به 4هزار سال قبل از میلاد بر می گردد. پيروان آيين زرتشت را عقيده بر آن است که در روز شش ماه فروردين زرتشت توفيق يافت که با خداوند مناجات کند، لذا اين روز را به نام "نوروز" جشن می گرفتند .
    در قرن نهم قبل از میلاد دولت تورک ماننا که از ممالک متمدن مشرق زمین بود در کشاورزی به پیشرفتهای فراوانی دست یافته بود. اهالی این دولت با اهالی دول دیگر عید بهار را به صورت باشکوه اجرا می کردند.
    نظام الملک (عصر 11) در سیاستنامه خود نوروز را جشنی مردمی و جشن ملت بر می شمارد.
    تقویم 12 حیوانی ترکان نیز بر اساس ماههای سال به گردش در میآمد و نهایتا در عید نوروز این گردش تجدید می شد .
    "پائولو دلسول" در کتاب طالع بینی چینی می نویسد: حتی در عصر ما، چینی ها اعتقاد دارند که وقایعی که در هر سال رخ می دهد و افرادی که در آن سال به دنیا می آیند تحت تاثیر خصوصیت حیوانی است که در آن سال به دنیا می آیند تحت تاثیر خصوصیات خیوانی است که بر آن سال حاکم است. بنابراین چینی ها و کلیه ملتهای زردپوست، چه در کار و چه در دوستی و عشق و ازدواج، اهمیت فراوانی برای این سالها قائل هستند.
    لازم به ذکر است که چینی ها و ژاپنی ها با تورکان همنژاد هستند. این همنژادی را می توان در آداب و رسوم مختلف، زبان و چنین مواردی مشاهده کرد .
    این تقویم که جزء تقویمهای کهن می باشد از قرن هفتم هجری به قلمرو سیاست، علم و فرهنگ ایرانیان وارد شد.
    در "دیوان لغات الترک" محمود کاشقیرلی نیز در مورد آداب و رسوم مربوط به نوروز در میان ترکان می توان به وفور مطالبی را مشاهده کرد.
    همانطور که قبلا نیز ذکر شد این عید و جشن به عنوان جشن ملی یاد می شود. و یکی از بزرگترین جشنهای ملت تورک علی الخصوص تورکان آذربایجان همین جشن نوروز می باشد. در این جشن ملت تورک لباسهای نو می پوشیدند و به اجرای مزاسمات ملی می پرداختند از جمله می توان به اجرای حرکات پهلوانی، ایجاد آتش در اجاقها، اجرای رقص، طبخ غذاهای متنوع، ایجاد محافل ادبی و هنری، اجرای موسیقی و ترانه های اصیل به وسیله سازهای ملی آذربایجان همچون کمانچه – تار قوپوز و... (نوروز گلیر یاز گلیر // باهار گلیر ساز گلیر)، نوشتن نوروز نامه ، یاد کردن قهرمانها و شخصیتهای مختلف ملت تورک، قربانی دادن برای گؤک تانری و الهه های مربوط به آبهای سطحی و آتش و...(مثل آناهیتا که در دوره امپراطوری مادران –آنا خاقانلیقی- در عصر سنگ به وجود آمده بود)، تجدید عهد و پیمان با خالق هستی بخش و الهه های مربوط به آب – آتش و ..
    به عید نوروز عید علی (ع) نیز گفته می شود چرا که در این روز امام اول شیعیان مسئولیت خلافت مسلمین را به عهده گرفته است. و نيز بر اساس روايتی ديگر در همين روز حضرت محمد امير مومنان را در غدير خم به جانشينی خود برگزيد.
    از چیزهایی در سفره هفت سین می گذارند می توان از سمنو نام برد. سمنو تنها به معنای سرسبزی و طراوت نیست بلکه به معنای برکت نیز می باشد. سمنو به عنوان لذیذ ترین غذا در عید نوروز می باشد. و بعد از طبخ، آن را در میان خویشاوندان و همسایه ها تقسیم می کنند سمنو در میان ملت تورک به عنوان عامل تداوم بخش نسلها شناخته می شود. در نمونه هاي باقي مانده از ادبيات شفاهي يا فلكلور ، اشعار و داستان هاي بسياري وجود دارد كه به طور مستقيم يا غير مستقيم، نوروز و ايام آن نقش مهمي در روند ماجرا ايفا مي كنند. رسمی است که در زمان نوروز سمنو را در میان زنانی که دارای اولاد نمی شوند می گردانند و می گویند: "آی بونو گؤیردن تانری، بو گلینی ده گؤیرت، آرزوسونا کاما یئتیر. مطلبینه، مورادینا چاتدیر. عهدینی اومیدینی بیتیر" (ترجمه: ای خدایی که این سمنو را بارور کردی این عروس را هم بارور کن، آرزویش را اجابت کن، به خواسته اش برسان، به امیدی که دارد برسان مراسم سمنو نیز در آذربایجان اجرا می شود. و در مورد آن ترانه و ماهنی خوانده می شود و متناسب با آن رقص نیز اجرا می شود.
    پس از دوره صفويه در زمان افشاريه و قاجاريه نوروز همچنان گرامی و محترم ماند و حکومت ها نه تنها سر ستيز با آن نداشتند بلکه در رونق آن سعی می کردند


    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #8 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:27

  9. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    وسایل شادی



    وسایل شادی زیادی برای شادی و جشن این روز وجود دارد. از میان آنها می توان به "ترقه، یئتددی تاراقا، تومانا گیره ن، ال بمبی و..." اشاره کرد. که از طرف جوانها پرتاب شده و منفجر می شوند. در بعضی از مناطق از "توپ اودی" (توپ آتشین) نیزاستفاده می کنند. این توپ از پارچه هایی که به همدیگر تنیده شده اند در چهارشنبه آخر سال آتش زده می شود و جوانها در محلها آن را به سوی همدیگر پرتاب می کنند.


    "توولاما" از دیگروسایل شادی است. در درون این توولاما ها (گردونه های آتش) خرده های آلومینیوم و آتش ریخته و آنها را می چرخانند و هنگام چرخش، گلوله های سفید آتش همه جا پخش می شود.
    از تفریحات دیگر این موقع "یومورتا چاقیشدیرماق"(بازی تخم مرغ ) می باشد. نحوه بازی بدین شکل است که جوانان در میدانگاهها جمع می شوند و تخم مرغهایی که آب پز شده اند را به یکدیگر می زنند تا ببینند کدامیک زودتر می شکند. کسی که تخم مرغش می شکند بازنده است و باید آن را به فرد برنده بدهد.


    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #9 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:27

  10. babiz آواتار ها
    babiz
    مدیر سابق
    Nov 2011
    84,119
    31,889
    تشکر شده : 43,718

    پیش فرض

    بستن کمر عروس




    بستن کمر عروس
    یکی از مراسمهای تقریبا رایج بستن کمر عروس است. این مراسم در شبی که عروس از خانه پدر به خانه داماد می رود اجرا می شود . به این صورت که برادر کوچکتر داماد یا یکی از اقوام نزدیک داماد شالی را که معمولاً رنگ قرمز دارد به دور کمر عروس گره می زند ، در هنگام بستن کمر عروس این شعر خوانده می شود :
    آنام باجیم قیز گلین الی ایاغی دوز گلین
    یئدی اوغلان ایسته ره م سون بئشیگین قیز گلین
    بعد در وسط اتاقی که عروس و داماد نشسته اند یک جلد قرآن و یک کاسه آب می گذارند پدر عروس دست عروس و عروس دست داماد را گرفته و سه دور، دور قرآن و کاسه آب می چرخند سپس برای عروس و داماد آروز میکنند که خداوند هفت پسر و یک دختر به آنها عطا نماید. بعد از این مراسم عروس داماد از خانه پدر عروس خارج شده و سوار ماشین عروس می شوند معمولاً ماشین عروس به طرف مراکز تفریحی حرکت می کند یکی دو ساعتی در سطح شهر دور می زنند و برمی گرددند به خانه داماد هنگام ورود به خانه داماد اول کل مهمانها وارد خانه می شوند بعد از مهمان ها عروس و داماد ، دختران و زنان فامیل شروع به رقص می کنند و ساعتی را به جشن خود ادامه می دهند و مراسم تمام می شود .

    وبگاه تاریخ ما : tarikhema.org


    کانال تلگرام تاریخ ما : t.me/tarikhema
    #10 ارسال شده در تاريخ 1st September 2013 در ساعت 15:27

صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین

موضوعات مشابه

  1. پاسخ ها: 49
    آخرين نوشته: 4th April 2012, 14:42
  2. تعیین نوع شخصیت با توجه به بستنی مورد علاقه شما
    توسط baran666 در انجمن فال و طالع بینی
    پاسخ ها: 1
    آخرين نوشته: 5th December 2011, 00:45
  3. رزهای مختلف غذایی برای تزیین دسر و ژله و غذا, تزیین دسر
    توسط ruya در انجمن تزیین غذاها و میوه ها
    پاسخ ها: 0
    آخرين نوشته: 22nd March 2011, 23:38

علاقه مندی ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •