غار کتله*خور، غارنورخورشید - زنجان

غار کتله*خور، غاری است خشکی -آبی، واقع در استان زنجان و در ۸۰ کیلومتری جنوب خدابنده و ۱۷۳ کیلومتری شمال همدان و ۴۱۰ کیلومتری تهران و ۵ کیلومتری شهر کوچک گرماب واقع است.



در بعضی ازمناطق غربی ایران به کوههای کم ارتفاع کتل می*گویند و احتمالاً وجه تسمیه غار نیز به همین علت باشد که غار در یکی از این کوهها قرارگرفته*است و خورشید از پشت آن طلوع می*کند و بجای کتل خورشید به آن کتل*خور گویند.این غار قبل از سال ۱۳۰۰ ه.ش. کشف شده*است و در سال ۱۳۳۰ توسط شخصی به نام جمالی زنجانی به ثبت رسیده*است.حدود سال ۱۳۴۳ ه.ش. کوهنوردان بعلت طولانی بودن دهلیز ورودی و کوتاه*بودن سقف آن و مشکلات عبور و مرور و فقدان جاذبه*های، غارسنگی بی*اهمیت جلوه شد ولی در سال ۱۳۶۵ گروهی مجهز از غارنوردان زبده همدان بازدید مفصلی از غار انجام دادند و توانستند شکل*گیری این غار را به دوران ژوراسیک مربوط دارند یعنی بیش از ۱۲۰ میلیون سال قبل.ساختمان در زیر کوه*کتل* خور قرار گرفته و از پائین دست دهانه آن رودشور که از شعبات فرعی قزل**اوزن است جاری می*شود غار درمنطقه مستطیلی شکلی به ابعاد ۲۰۰۰×۱۵۰۰ متر به*وجود آمده*است در محل یاد شده عملکرد هوازدگی مکانیکی و نیروهای درونی به کمک یکدیگر تعدادی ترک یا گسل متقاطع را در محدوده داخلی این فضا به وجود آورده و به دلیل فراهم شدن سایر شرایط، فرآیند غار زایشی شروع شده*است دهانه غار در ارتفاع ۱۷۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد و اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمه*ای که آبهای فرورو حاصل از ریزش جوی غار را خارج می*کند و به رود شور می*ریزد ۵۰ متر است.ورودی غار یک دهلیز ۴۰۰۰ متری بوده با سقفی کوتاه و فاقد غار سنگ و چند دهلیز فرعی، پس از دهلیز فرعی یک دالان وسیع ۹۵۰ متری با سربالایی*هایی به ارتفاع ۲ متر و گودالهای خشک قرار دارد که با دوشاخه ۵۰ متری ادامه پیدا می*کند و پس از عبور از یک سربالایی به تالار وسیعی پوشیده از چکنده و چکیده و ستون می*رسد. در داخل تالار کوچک بلورین، که به تالار ستونها چسبیده چاهی به عمق ۸ متر قرار دارد که احتمالاً محل خروج آبهای فرورو سازنده غار است.در حال حاضر این غار به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده*است بخش ورزشی آن تنها مورد استفادة غارنوردان و صخره*نوردان قرار می*گیرد حدود ۴ کیلومتر است که البته هنوز انتهای آن کشف نشده*است. بخش تفریحی غار نیز که جهت بازدید عموم مورد استفاده قرار می*گیرد حدود ۲ کیلومتر مسیر مستقیم است که گفته می*شود این مسیر تنها ۳/۱ کل غار است. بخش فرهنگی غار نیز در بخش جنوبی آن قرار دارد قسمت اصلی آن دالانی است طبیعی که جهت برگزاری مراسم مختلف مورداستفاده قرار می*گیرد البته این دالان هیچگونه راه خروجی به بیرون نداشته و راه خروجی آن به صورت مصنوعی کنده شده اما خود دالان تماماً طبیعی بوده*است.غارکتله*خور از لحاظ کیفیت بلورها و قندیلها، زیبایی و تعدد طبقات اولین غار آهکی جهان شناخته شده*است که توسط سرمایه*گذاری بخش خصوصی و هزینة شخصی به نام مهندس عالی که مهندس عمران فرمانداری زنجان بودند در طول پنج سال آمادة بهره*برداری گشت. از بهره*برداری اولیة این غار چیزی حدود ۱۵ سال می*گذرد که البته هنوز هم کاوش و فعالیت برای آماده*سازی سایر قسمتهای غار برای بازدید ادامه دارد.غار کتله*خور، غاری است آهکی که در برخی نقاط آن گل*رس و خاکهای حاوی اکسیدآهن قابل مشاهده*است. این غار از نظر سنی تقریباً هم*سن غار علیصدر همدان است البته این دو غار از دو جهت با هم تفاوت دارند. یکی اینکه غار علیصدر همدان غاریست کاملاً آبی اما غار کتله*خور زنجان غاری است تقریباً خشکی. دوم اینکه آهکهای غار کتله*خور نسبت به آهکهای غار علیصدر بسیار خالص*تر هستند که این خود عاملی است جهت زیباترشدن غار، چراکه خالص بودن آهکها موجب شفافیت آنها و در نتیجه عبور نور از قندیل*ها می*شود.یک نکته جالب توجه در رابطه با غار کتله*خور اینست که شواهد و بررسی*های انجام شده مؤید این موضوع است که این غار در نهایت به غار علیصدر در همدان متصل می*شود. همچنین یکی دیگر از عجایب و زیبایی*های این غار تعدد طبقات آن است که اینگونه غارها در جهان بسیار کم*نظیر هستند. گمان می*رود که این غار دارای ۷ طبقه باشد که البته تاکنون تنها ۳ طبقة آن کشف شده* است.حدود ۷۰۰ متر اولیة غار قطری حدود ۷۰ سانتیمتر داشته*است به*طوریکه رهنوردان اولیة غار این مسیر ۷۰۰ متری را بصورت سینه*خیز طی کرده و مسیر خود را با علامتگذاری مشخص کرده*اند. ۱۰۰ متر ابتدای غار محل زندگی انسانهای نخستین بوده*است که این موضوع را اسکلت ۸۰ انسانی که در این محل پیداشده*است تأیید می*کند. لازم به ذکر است که این اسکلت**ها همچنان در این محل نگهداری می*شوند. این غار دارای بخشهای دیگری است که به ترتیب می*توان میدان شیرخوابیده، میدان بیستون، میدان چهل*ستون، سه*راهی کوهی، میدان پنج*شیر، تالار عروس، تونل قندیلی،* اتاق عقد،* پای فیل، شتر باجهاز، عروس و داماد، میدان شمع، دوجادوگر، نخل سوخته، میدان مریم مقدس و… را نام برد. که تمامی این بخشها حاصل تجمع*های مختلف آهکی است که هرکدام براساس شباهتی که به یکی از اشیاء *اطراف ما داشته*اند به این اسامی خوانده می*شوند. از ویژگیهای منحصر به فرد این غار می*توان وجود ستونهای آهکی عظیم را نام برد که حاصل به هم پیوستن استالاکتیت*ها و استالاگمیت*های آهکی هستند که باعث شده*اند که این غار خود نگهدارندة خود باشد یعنی اینکه این ستونهای عظیم نقش نگهدارنده*هایی را بازی می*کنند که مانع از فروریختن سقف غار می*شود.این غار در مراحل اولیة تشکیل خود غاری آبی بوده است که دراثر انحلال آبی گاهی اوقات توده*های عظیمی از سنگها از تودة اصلی جدا شده*اند. تشکیل طبقات متعدد این غار باعث شده*است که آب به طبقات زیرین نفوذ کرده و عملاً غار تبدیل به غاری خشکی گردد.از دیگر ویژگیهای بارز این غار می**توان وجود قندیلهای زیبا و شفاف آهکی و استالاکتیت*های گُل*کلمی را نام برد.وجود چشمه*های آب بسیار زلال در اطراف این غار و حفره*های متعدد طبیعی هم از ویژگیهای منحصر به فرد این غار است. علاوه بر تمامی این مسائل در غار کتله*خور همانطور که در قبل آمد می*توان تجمع*های متفاوتی مشاهده کرد که یکی از این تجمع*های زیبا و جالب*توجه استالاگمیت*هایی است که بسیار شبیه به عروس و داماد هستند و به همین اسم نامگذاری شده*انداین غار درطول ۱۲۰ میلیون سالی که از عمرش می*گذرد دستخوش تغییر و تحولات بسیاری شده*است که برخی طبیعی و برخی هم مصنوعی بوده*است. از تغییرات طبیعی این غار می*توان شکستگیهای حاصل از زمین*لرزه*ها، گسل*خوردگیها، لغزش*ها و ریزش*ها را نام برد