مرحوم رحیم موذن زاده اردبیلی
اردبیل ازمناطقی است که صداهای ماندگاری ازآنجا به گوش جهانیان رسیده است . برای نمونه میتوان به صداها ی خانواده موذن زاده اردبیلی اشاره کرد. یکی از نخبگان وهنرمندان اردبیلی مرحوم موذن زاده اردبیلی است.
مرحوم رحیم موذن زاده اردبیلی درسال ۱۳۰۳دراردبیل به دنیا آمد. پدرش شیخ عبدالکریم بسیار خوش صدا خوش خلق و آشنا به ردیف های موسیقی بود. شیخ عبدالکریم در سال ۱۳۲۶از رادیو اذان گفت و بعد ازآن پسرش رحیم نیز بااو همراه شد. اذان ماندگار رحیم موذن زاده دردستگاه بیات ترک گوشه روح الارواح اجرا شده است.
موذن زادگان
پدر رحيم موذن زاده‌ اردبيلي، تا دهه 20 در منطقه‌ اردبيل به وعظ و اذان‌گويي مشغول بود و نخستين بار به خاطر اذاني که در اين سال در راديو گفته بود، شهرت پيدا کرد. در خانواده ‌ موذن زاده که اغلب به فعاليت‌هاي مذهبي و اذان‌گويي پرداخته‌اند، رحيم موذن زاده، فرزند ارشد شيخ عبدالکريم، راه پدر را با جديت بيشتر پي گرفت و عملا پس از درگذشت پدرش، به جاي او قرائت اذان را ادامه داد. برادران رحيم، سليم و داوود نيز اذان مي‌گويند. رحيم برادر ديگري نيز داشته است به نام نعيم که اذان مي‌گفته است ولي در سن 25 سالگي از دنيا مي‌رود. نام خانوادگي رحيم در شناسنامه، موذن است اما گويند‌گان راديو همواره از نام موذن زاده براي معرفي او استفاده کرده‌اند.
البته اين اذان گفتن در خانواده استاد موروثي بود و بيش از 150سال است كه در خانواده ايشان اذان مي‌گويند. حتي زماني كه در اردبيل آن موقع‌ها شناسنامه مي‌دادند به تناسب شغل و حرفه نام خانوادگي انتخاب مي‌كردند. به پدر استاد موذن زاده هم گفته بودند تو چكاره‌اي؟ گفته بود موذن و گفته بودند نام خانوادگي شما موذن است.
مرحوم موذن زاده درباره علت نام خود به ايسنا گفته بود زماني كه پدرش فوت مي كند و او جايش مي رود گوينده‌ها مي‌گفتند اذان، اذاني كه به وسيله استاد موذن، ” زاده اردبيلي” گفته شده است. لذا اين “زاده اردبيلي” از آن موقع به اسم ما اضافه شد.
خانواده موذن زاده از قديم الايام با موسيقي و دستگاه‌هاي موسيقي آشنايي داشته‌اند و به طور موروثي اين کار را ادامه مي‌داده‌اند و همواره با موسيقي مانوس بوده‌اند. موذن زاده‌ها در عين آشنايي با موسيقي در کلاس‌هاي برخي از استادان موسيقي نيز شرکت مي‌جسته‌اند.
یک صدایی با خدا
الان ‌50 سال است كه كسي نتوانسته روي اين اذان مرحوم موذن زاده اذان بگويد حتي برادرش سليم كه صداي گيرا و زيبايي دارد و از نظر استاد اين خواست خدا بود. همان خدايي كه مي‌گويد اگر با من يك‌صدايي كنيد، محبت شما را به قلوب همه مي‌اندازم. البته ‌او 20 سال پيش مي‌خواست يك اذان ديگر به مدت 15 دقيقه كه در وسط آن دعاست را پر كند، اما نگذاشتند و گفتند كه اذان 6 دقيقه بيشتر نمي‌شود.
عاشقانه‌هاي ايراني
اذان مشهور موذن زاده که در گوشه روح الارواح آواز بيات ترک خوانده شده است، اذاني است که رحيم موذن زاده در سال 34 در ميدان پانزده خرداد خوانده است. گوشه‌ روح الارواح گوشه‌اي است که مخصوص حالات روحاني و لحظات متعالي صحبت و گفت‌وگو با معشوق و محبوب است.
به گفته استاد موذن زاده، او در حالي که روزه‌دار بوده، اذاني مي‌گويد تا براي ايران و اسلام يادگاري ارزنده باشد. موذن زاده براي ضبط اين اذان گوشه‌هاي مختلفي را مي‌آزمايد، اما هيچکدام مورد پسندش واقع نمي‌شود تا اين‌که مناسب‌ترين گوشه را روح‌الارواح مي‌بيند.
به نوشته وبلاگ "موذن زاده"(moazenzadeh.blogfa) او بارها گفته بود: "از ضبط اين اثر هميشه يک احساس غرور معنوي در طول سال‌هاي گذشته با من همراه بوده است و اگر تنها همين ثروت معنوي باقي بماند براي من کافي است".
رازتاثير گذاري
اما راز اين همه تاثيرگذاري و نفوذ اذان موذن زاده در چيست؟ تحليلگران زماني به اين پرسش اينگونه پاسخ داده بودند: " بخش مهمي از پاسخ اين سوال را بايد در موسيقي ايراني جست‌وجو کرد. پيش از هر چيز بايد گفت که دامنه‌ تاثير موسيقي ايراني بسي فراتر از سرزمين ايران بوده است و به اين معنا در ميان اعراب نيز هنگام قرائت قرآن و حتي آوازها، اعراب نيز ناگزير متوسل به همان پرده‌ها و گوشه‌هاي موسيقي ايراني شده‌اند".
روح الارواح و نفوذ آن در نغمات مذهبي
به اعتقاد برخي از كارشناسان ترکيب اضافي روح‌الارواح از قرن يازدهم در موسيقي ايران مشهود است. خواندن اذان در اين گوشه در بين مسلمانان رايج بوده است و اعم از منبري‌ها، روضه‌خوانان، نوحه‌خوانان و همچنين موذنين با اين گوشه آشنا بوده‌اند، اين گوشه حالتي از طمانينه و آرامش را به شنونده القا مي‌کند مناسب با هنگام شنيدن اذان که شنونده آماده اقامه نماز است.
اخلاص و آشنايي با موسيقي: راز ماندگاري اين اذان
موذن زاده در گفت‌وگويي که پيش از اين با ايسنا داشته است، راز تاثيرگذاري‌ اذان‌اش را در اخلاص دانسته است که اذاني که از نيت صافي و دلي پاک گفته شود، هر آدمي را به مسجد مي‌کشاند.
در همين گفت‌وگو، موذن زاده موسيقي را جوهره‌ روح آدمي مي‌داند که روح را صيقل مي‌دهد،‌ خاصه موسيقي سنتي. يکي از گلايه‌هايي که موذن زاده دارد اين است که «بسياري از موذنين در اکثر اجراهاي خود از عرب‌ها تقليد مي‌کنند در حالي که بايد در خواندن اذان ابتکار و نوآوري داشته باشند، چون با تقليد چيز ماندگاري را نمي‌توانند از خود به يادگار بگذارند.»
هیچکس نتوانست اذان موذن زاده را تقلید کند
اذان سليم موذن زاده اردبيلي بخش بررسي آواهاي آسماني بيست و يكمين جشنواره موسيقي فجر را پايان داد. در اين برنامه كه به ياد مرحوم رحيم موذن‌زاده اردبيلي برگزار شد برادرش بخشي از مناجات و اشعار مذهبي را به دو زبان عربي و تركي اجرا كرد كه مورد توجه حاضران در جلسه قرار گرفت.
علي معلم دامغاني پيش از اجراي موذن زاده در سخناني با اشاره به سابقه اذان در ميان مسلمان گفت:« زماني كه پيامبر خواست شعاري را براي دين آسماني خود اعلام كند از همفكري مسلمانان استفاده كرد.هركس پيشنهادي كرد تا سرانجام به كلام آدمي رسيد كه به صورت بديع و شگرف و بي‌توجه به عربيت و عجميت به عنوان نشانه رحمت خداوند اعلام شد.»
وي اذان موذن زاده اردبيلي را يكي از بديع‌ترين نمونه‌هاي اذان دانست كه نه تنها در ايران بلكه در سراسر جهان مورد توجه قرار گرفته است:« رحيم موذن زاده را در عرفات زيارت كردم و به ياد دارم كه ايشان در آنجا براي آخرين بار اذان جاودانه‌ خود را اجرا كردند كه بسيار مورد توجه حاجياني كه از ساير مناطق جهان آمده قرار گرفت و فكر مي‌كنم او هم به آرزوي خود رسيد.»
معلم با اشاره به اين كه اين خاندان متعلق به اردبيل يا سرزمين مقدس ايراني هستند افزود:« سابقه آواهاي مقدس در اين منطقه مانند ساير مناطق ايران به گذشته دور و عصر زروان مي‌رسد. ايزدي كه نشان عقايد يكتاپرستي ايرانيان بود. »
معلم در بخشي از صحبت‌هايش گونه‌هاي آواهاي مذهبي را به 3 بخش ساده خواني، ميان خواني و مرصع خواني تقسيم كرد:«مرصع خواني اوج آواهاي مذهبي است كه در آن خواننده نه تنها بايد به 3 زبان عربي، فارسي و تركي مسلط باشد آواهاي موسيقي اين 3 زبان را بداند و بتواند در دستگاه‌هاي موسيقي بلكه بخواند. خانواده موذن زاده چنين هستند.»
وي گفت:« در اين سالها بسياري از استادان اذان‌هاي مختلفي را خواندند، اما هيچكدام نتوانستند اذاني دلنشين شبيه آنچه موذن‌زاده خواند را تقليد كنند.»

__________________