داشتن ناوهای عظیم الجثه هواپیمابر و تلاش برای ساخت آنها روز به روز در میان کشورهای جهان طرفداران بیشتری پیدا می کند و ایالات متحده امریکا در این میان به عنوان یکی از کشورهای پیشرو در زمینه طراحی و تولید ناوهای هواپیمابر روز به روز با رقبای سرسخت تری در عرصه بین المللی مواجه می شود.

فقط کاربران ثبت نام شده میتوانند لینک های انجمن را مشاهده کنند. ]
شاید این موضوع که قدرت دریایی امریکا در آب های جهان به سرعت رو به کاهش است تا حدی در نگاه اول عجیب جلوه نماید ولی بنابر گزارشی که توسط مرکز مطالعات امنیت جهانی (ISN) تهیه شده این مساله ارتش امریکا را مجبور کرده است که استراتژی دریایی خود را مورد بررسی مجدد قرار دهد.
این گزارش می نویسد؛ مهمترین درس دریایی که امریکا در جریان جنگ جهانی دوم آموخت برتری ناوهای هواپیمابر بود. این کشور در طول ۶۰ سال گذشته انحصار این کلاس از کشتی های جنگی را در اختیار داشته و امروزه بزرگ ترین و پرهزینه ترین ناوگان شناور جهان را اداره می کند.
ناوهای هواپیمابر هسته یی کلاس «نیمیتز» که هر کدام توانایی حمل ۸۵ جنگنده، بمب افکن، هلی کوپتر و سایر هواپیما های نظامی را دارند هر کدام به تنهایی ۵/۴ میلیارد دلار هزینه برداشته اند. با وجودی که امریکا سرمایه گذاری بسیار عظیمی برای در انحصار نگاه داشتن قدرت هوایی دریایی انجام داده ولی چنین انحصاری ممکن است از کنترل امریکا خارج شود زیرا چندین کشور اخیراً اعلام کرده اند که برنامه هایی برای ساخت ناوهای هواپیمابر دارند که اگر برنامه هایشان به طور کامل به اجرا درآید پنتاگون مجبور خواهد بود استراتژی دریایی اش را مورد ارزیابی مجدد قرار دهد. تنها دلخوشی برنامه ریزان دریایی امریکا این است که این کشور در یک یا دو دهه آینده همچنان انحصار جهانی این کلاس از کشتی های جنگی را در اختیار دارد.
بنابر این گزارش از ۲۱ ناو هواپیمابری که در حال حاضر در سطح جهان مشغول به فعالیت هستند ۱۱ ناو هواپیمابر متعلق به امریکا است که ۹ فروند از آنها از کلاس نیمیتز هستند. هرچند امریکا علاوه بر ناوهای هواپیمابر موجود یک ناو هواپیمابر دیگر را نیز در دست ساخت دارد و همچنین سفارش ساخت یک فروند ناو هواپیمابر دیگر را نیز به شرکت «نورث روپ گرومن» داده است که از دهه پنجاه تاکنون تقریباً همه سوپرناوهای هواپیمابر ایالات متحده را ساخته است ولی ۸ کشور دیگر جهان نیز دارای ناوهای هواپیمابر هستند. در میان این کشورها فرانسه و انگلیس هر کدام دو فروند ناو هواپیمابر دارند و کشورهای روسیه، ایتالیا، هند، اسپانیا، برزیل و تایلند هر کدام یک ناو هواپیمابر دارند. ISN در ادامه با اشاره به اینکه کشورهای انگلیس، فرانسه، هند، ایتالیا، روسیه، اسپانیا و چین اعلام کرده اند که برنامه هایی برای ساخت تعداد بیشتری ناو هواپیمابر دارند، می افزاید؛ برای برنامه ریزان دریایی امریکا تنها کشورهای انگلیس، فرانسه و اسپانیا و تا حدودی هندوستان می توانند متحدانی قابل اعتماد باشند. این در حالی است که روابط امریکا با روسیه رو به نزول است و پنتاگون افزایش قدرت نظامی چین را تهدیدی بالقوه برای خود می داند.

● روسیه؛ در حال بهسازی
از میان کشورهایی که برنامه هایی برای ساخت ناو های هواپیمابر دارند روسیه جاه طلب ترین کشور است. مقامات کاخ کرملین با سودهای هنگفتی که از افزایش قیمت انرژی در جهان به دست آورده اند اعلام کرده اند که برنامه هایی جدی برای تجدید تسلیحاتی دارند که تقویت و به روز کردن نیروی دریایی روسیه بخشی از این برنامه ها است. روسیه در حال حاضر تنها یک ناو هواپیمابر به نام «کوزنتسوو» دارد ولی آدمیرال «ولادیمیر ماسورین» فرمانده نیروی دریایی روسیه در اوایل ماه جاری میلادی اعلام کرد روسیه در دو دهه آینده شش ناو هواپیمابر هسته یی تولید خواهد کرد.
بنابر اظهارات آدمیرال ماسورین سه فروند از این ناوهای هواپیمابر همراه کشتی های اسکورت آن در ناوگان اقیانوسیه روسیه مستقر و سه فروند ناو هواپیمابر دیگر در ناوگان شمالی این کشور مستقر خواهند شد. این موضوع از آنجایی حائز اهمیت است که بودجه دفاعی روسیه در سال ۲۰۰۵ به ۲۲ درصد و در سال ۲۰۰۶ به ۲۷ درصد رسید؛ این در حالی است که تحلیلگران تخمین می زنند بودجه دفاعی روسیه در سال ۲۰۰۷ به ۳۰ درصد برسد.
روسیه به این نتیجه رسیده که استقرار ناوهای هواپیمابر در دریاهایی مانند دریای بالتیک و دریای سیاه که در محاصره نیروی دریایی قدرتمند ناتو قرار گرفته هیچ فایده یی ندارد و به همین دلیل ترجیح می دهد ناوهای هواپیمابر جدید خود را در مناطقی که مستقیماً به اقیانوس های آزاد دسترسی دارند، مستقر کند. نیروی دریایی روسیه در حال حاضر پرواز جت های جنگنده روی تنها ناو هواپیمابر قابل استفاده خود را از سرگرفته است. کوزنتسوو که ۶۵ هزار تن وزن دارد در سال ۱۹۹۵ وارد خدمت در نیروی دریایی روسیه شد ولی به دلیل مشکلات مالی زیاد از آن استفاده نمی شد؛ با این حال این ناو هواپیمابر مجدداً بعد از ۲ سال نوسازی دوباره وارد چرخه عملیاتی خود شده است. هرچند کوزنتسوو به پیچیدگی ناوهای هواپیمابر کلاس نیمیتز نیست و علاوه بر کوچک تر بودن از نظر اندازه از سوخت هسته یی نیز استفاده نمی کند ولی به هر حال از طراحی قدرتمندی برخوردار است و می تواند ۳۶ فروند جنگنده سوخو - ۳۳ و ۱۶ هلی کوپتر را حمل کند.

● هند؛ جاه طلب ولی فاقد دانش فنی
نیروی دریایی هند در حال حاضر از ناو هواپیمابرINS Viraat استفاده می کند که در سال ۱۹۵۹وارد ناوگان نیروی دریایی سلطنتی انگلیس شد و در سال ۱۹۸۲ در جنگ انگلیس با آرژانتین بر سر جزایر فالکلند مورد استفاده قرار گرفت. این کشور نیز همانند سایر کشورها که قصد دارند اولین تلاش خود برای ساخت یک ناو هواپیمابر بومی را تجربه کنند با مشکلات زیادی برای ساخت ناو هواپیمابر ۳۷ هزار تنی کلاس ویکرنت مواجه است که تاکنون ۳۰۰ میلیون دلار هزینه آن شده و قرار است در خلال سال های ۲۰۱۲ - ۲۰۱۱ به نیروی دریایی این کشور تحویل شود. با این حال این پروژه جاه طلبانه نشان دهنده افزایش قابلیت های کشتی سازی در جهانی است که تاکنون فقط امریکا، انگلستان، روسیه، ایتالیا و فرانسه در آن قابلیت ساخت ناوهای هواپیمابر را داشتند. البته تلاش هند برای تکمیل پروژه ساخت ناو هواپیمابر به راحتی پیش نمی رود و به دلیل هزینه های سربه فلک کشیده و کمبود مواد و تجهیزات لازم برای ساخت بعید به نظر می رسد که این کشور بتواند تا قبل از فرا رسیدن سال ۲۰۱۵ میلادی بتواند ساخت اولین ناو هواپیمابر خود را تکمیل کند. ناو هواپیمابر هند در صورت تکمیل قادر خواهد بود ۱۲ فروند جنگنده سوخو - ۲۹، هشت فروند جت جنگی Tejas و ۱۰ فروند هلی کوپتر تهاجمی را با خود حمل کند. استقرار یک ناو هواپیمابر هندی در دریای عربی این کشور را قادر خواهد ساخت که پاکستان، دشمن سنتی خود را پات کند. این در حالی است که استقرار این ناو در خلیج بنگال توسعه قدرت دریایی این کشور به سوی تنگه مالاکا را سرعت خواهد بخشید که در هر دو صورت سبب افزایش امنیت نوار ساحلی هندوستان می شود.

● چین؛ در حال ورود به میدان رقابت
چین نیز همانند هند علاقه مند به داشتن ناو هواپیمابر است و خواهان سود بردن از تجربه و تخصص روس ها در این زمینه است ولی بر خلاف سایر کشورها رویکرد متفاوتی را در دستیابی به ناوهای هواپیمابر در پیش گرفته است. بنابر این گزارش چین برای دستیابی به دانش ساخت ناوهای هواپیمابر اقدام به خرید کشتی های غربی برای مطالعه ساختار و عملکرد آنها کرده است. در واقع علاقه پکن به داشتن یک ناوگان دریایی پیشرفته زمانی طولانی دارد و به سال ۱۹۸۵ باز می گردد که ناو هواپیمابر استرالیایی ملبورن را خرید که در سال ۱۹۴۵ وارد سرویس نیروی دریایی استرالیا شده بود و در سال ۱۹۸۲ نیز اوراق شد.
پکن همچنین سه فروند از ناوهای هواپیمابر اتحاد جماهیر شوروی سابق را برای «مطالعه» از اوکراین خریداری کرده است. البته مقامات چینی هدف خود از خرید ناوهای هواپیمابر را تبدیل آنها به مجتمع های تفریحی عنوان کرده اند ولی منابعی در صنایع نظامی اوکراین، در مصاحبه هایی که در سال ۲۰۰۱ انجام دادند، تایید کردند که اشخاصی که از چین برای مذاکره برای خرید ناوهای هواپیمابر به این کشور می رفته اند کارشناسان امور تفریحی نبوده اند زیرا همگی آنها با تکنولوژی ناوهای هواپیمابر خیلی آشنا بوده اند.
به هر حال اولین ناو هواپیمابری که چین از اوکراین خریداری کرد ناو کی یف بود که در سال ۱۹۷۵به آب انداخته شد و انواع گوناگونی از تسلیحات، جنگنده ها و هلی کوپترهای تهاجمی را با خود حمل می کرد که به منظور شناسایی و نابود کردن زیردریایی های امریکایی مجهز به موشک های بالستیک طراحی و ساخته شده بود. این ناو هواپیمابر عظیم الجثه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۳اوراق شد و دولت تازه استقلال یافته اوکراین آن را در همین سال به چین فروخت. این ناو هواپیمابر در حال حاضر در پارک نظامی «تیان جین» قرار دارد.
دو سال بعد، چین کشتی خواهر مینسک را که از ناو های کلاس کی یف بود را از اوکراین به دست آورد. این ناو در سال ۱۹۸۷ ماموریت خود را در ناوگان اقیانوسیه اتحاد جماهیر شوروی سابق آغاز کرد. البته چین این ناو را مستقیماً از اوکراین خریداری نکرد بلکه یک تاجر کره جنوبی که این ناو را از اوکراین خریداری کرده بود آن را به چین فروخت. این ناو نیز مانند ناو هواپیمابر اول در یک پارک نظامی در چین به نمایش درآمد تا اینکه در سال ۲۰۰۶ به حراج گذاشته شد.
سومین دستیابی چین به ناوهای هواپیمابر اوکراین در سال ۱۹۹۸ اتفاق افتاد که یک شرکت چینی برنده مزایده ۲۰ میلیون دلاری اوکراین برای بدنه ناو هواپیمابر۷۰۰/۶۵ تنی واریاگ شد که در کارخانه کشتی سازی «نیکلایو» در حال خاک خوردن بود. البته این ناو هواپیمابر به دلیل اختلافات با ترکیه بر سر معاهده «مونترو» (که در خصوص عبور و مرور ناوهای هواپیمابر از تنگه های ترکیه است) چندین سال بی حرکت ماند و به دلیل از کار افتادن موتور و سیستم های الکترونیک آن تا قبل از فرا رسیدن سال ۲۰۰۱ نتوانست دریای سیاه را به مقصد چین ترک کند. این ناو در حال حاضر در بندر «دالیان» واقع در شمال شرقی چین لنگر انداخته و در آنجا در حال نوسازی است. چین آن طور که گمان می رود ناو هواپیمابر واریاگ را برای تبدیل آن به مجتمع های تفریحی خریداری کرده است .
هرچند چین باید برای ساخت بدنه ناو هواپیمابر به روسیه متوسل شود ولی رسانه های گروهی این کشور به نقل از یک دریاسالار چینی در دهمین سالگرد کنگره ملی خلق چین اعلام کردند که این کشور در حال حاضر روی یک برنامه تحقیقاتی برای ساخت اولین بدنه بومی ناو هواپیمابر کار می کند و انتظار می رود این برنامه ظرف سه سال تکمیل شود. تلاش چین برای ساخت ناو هواپیمابر در شرایطی صورت می گیرد که این کشور سایر تجهیزات و ادوات مورد نیاز ناوهای هواپیمابر و حتی جنگنده های سوخوی مخصوص فرود روی ناوهای هواپیمابر را از اوکراین خریداری کرده است. بنابر این گزارش چین چهار سری از قلاب های دم جنگنده سوخو - ۳۳ را که برای کنترل سرعت جنگنده ها روی عرشه ناوهای هواپیمابر ضروری است و سایر تجهیزات مورد نیاز برای کمک به برخاستن جنگنده ها از روی ناوهای هواپیمابر را که توسط یک شرکت روسی طراحی شده در سال گذشته به دست آورده است. چین در حالی اقدام به تهیه جنگنده های روسی می کند که تحلیلگران پیش بینی می کنند که ناوهای هواپیمابر آینده چین با جنگنده های بومی J۱۱B این کشور و همچنین نسل جدید جنگنده های سوخو - ۲۷ مجهز خواهند شد. حتی روزنامه روسی «کامرسانت» نیز در اکتبر گذشته در گزارشی اعلام کرد چین در حال تفکر در خصوص خرید ۴۸ فروند جنگنده سوخو - ۳۳ و انواع گوناگونی از جنگنده های سوخو - ۲۷ است که در صورت اجرایی شدن ارزش این قرارداد بیش از ۵/۲ میلیارد دلار خواهد بود. این کشور تلاش های همزمانی را نیز برای ساخت زیردریایی های هسته یی مدرن آغاز کرده است. بنابر این گزارش چین در حال حاضر موفق به تولید زیر دریایی هایی ۰۹۴ کلاس Jin شده است که مجهز به موشک های بالستیکی به برد ۸ هزار کیلومتر هستند که می توانند از قلمرو چین مستقیماً شهرهای مهمی را در امریکا و کانادا مورد حمله موشکی قرار دهند.

● ناتو در پی تقویت نیروی دریایی
مرکز مطالعات امنیت جهانی در انتهای گزارش خود با اشاره به تلاش متحدان امریکا در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) برای ساخت ناوهای هواپیمابر می نویسد؛ در چنین فضای تیره و تاری که امریکا با آغاز رقابت های جدید برای ساخت و دستیابی به ناوهای هواپیمابر پیشرفته تر از سوی رقبای خود مواجه است تنها منظره امیدوار کننده برای واشنگتن این است که متحدان این کشور در ناتو نیز گام های اساسی برای ساخت ناوهای هواپیمابر در دهه آینده برداشته اند.
بنابر این گزارش، انگلستان در این میان جاه طلبانه ترین برنامه ها را برای ساخت ناوهای هواپیمابر دارد. این کشور اعلام کرده که ۸/۳ میلیارد پوند (۷/۷ میلیارد دلار) را برای ساخت ۲ فروند ناو هواپیمابر ۶۵ هزار تنی به نام های ملکه الیزابت و شاهزاده ولز اختصاص داده که طبق برنامه ریزی های انجام شده در سال ۲۰۱۴ وارد خدمت در نیروی دریایی انگلیس خواهند شد. این در حالی است که فرانسه نیز برای تکمیل توان ناو هواپیمابر «شارل دوگل» طرح هایی برای ساخت ۲ ناو هواپیمابر ۶۵ و ۷۴ هزار تنی و خرید ادوات مورد نیاز آنها از انگلستان دارد.
از سوی دیگر ایتالیا نیز چندین سال است که ساخت ناو هواپیمابر کاوور را آغاز کرده و انتظار می رود این ناو هواپیمابر در سال ۲۰۰۸ وارد سرویس نیروی دریایی ایتالیا شود. اسپانیا نیز از دیگر اعضای ناتو است که از سال ۲۰۰۵ ساخت ناو هواپیمابر SPS Buque de Proyeccion Estrategica را که ناوی ۲۵ الی ۳۰ هزار تنی خواهد بود را آغاز کرده است. در حالی که امریکا منحصراً تمرکز خود را بر روی ساخت ناوهای هواپیمابر کلاس نیمیتز متمرکز کرده است متحدان این کشور در ناتو ساخت ناوهای هواپیمابر کوچک تر را در دستور کار خود قرار داده اند. افزایش ناوهای هواپیمابر در این مناطق می تواند توازن قدرت را در این اقیانوس ها بر هم زند و در صورت استقرار ناوهای هواپیمابر بیشتر انحصار فعلی پنتاگون بر این کلاس از کشتی های جنگی به شدت به خطر می افتد. این گزارش در نتیجه گیری خود در خصوص دلیل تلاش کشورها برای دستیابی و ساخت ناوهای هواپیمابر می نویسد؛ جنگ آرژانتین و انگلستان بر سر جزایر فالکلند در سال ۱۹۸۲ ثابت کرد که حضور تنها یک ناو هواپیمابر می تواند برنده یا بازنده جنگ را مشخص کند؛ درسی که کشورها آن را فراموش نکرده اند. هرچند امریکا در یکی دو دهه آینده از نظر تعداد و کیفیت جایگاه انحصاری خود را در این خصوص حفظ خواهد کرد ولی پنتاگون در آینده یی نه چندان دور باید با رقبای جدیدی دست و پنجه نرم کند که با تکیه بر اقتصاد رو به رشدشان برای رقابت با همدیگر بر سر به چالش کشاندن سلطه امریکا بر دریاها با یکدیگر و همچنین با امریکا رقابت خواهند کرد.